Wioska Arkadia. Baśniowa kraina szczęśliwości koło Łowicza

Leżąca niecałe siedem kilometrów na południowy – wschód od centrum Łowicza maleńka wioska Arkadia może się poszczycić pochodzącym z przełomu osiemnastego i dziewiętnastego wieku malowniczym parkiem romantycznym. Założony został przez właścicielkę pobliskiego Nieborowa, urodzoną w 1753 roku Helenę z Przeździeckich Radziwiłłową. Była ona żoną kasztelana wileńskiego i miecznika litewskiego Michała Hieronima Radziwiłła.

Starożytna Arkadia to historyczna prowincja leżąca w południowej Grecji na Półwyspie Peloponeskim.  Tę symboliczną, baśniową oazę spokoju i harmonii przedstawiały dzieła literackie antycznych i renesansowych włoskich mistrzów pióra. Dzięki nim nazwa ta funkcjonuje do dziś, jako synonim ziemskiego raju. W osiemnastym wieku do arkadyjskiej symboliki sięgali także projektanci dworskich ogrodów i parków. 
Idea parków romantycznych wywodziła się w prostej linii od popularnych w osiemnastym wieku parków w stylu angielskim. Styl romantyczny zrywał radykalnie z kompozycją w stylu francuskim, barokowym według którego parki i ogrody musiały mieć geometryczną, uporządkowaną formę. W parkach romantycznych dominowały kręte alejki wijące się między sztucznymi zbiornikami wodnymi, takimi jak: stawy, jeziorka, oczka wodne, kaskady, czy fontanny. Wśród bujnej roślinności stawiano marmurowe rzeźby, donice z kwiatami, wznoszono mauzolea, ceglane ruiny, altany, oranżerie, kaplice, sztuczne groty i świątynie. Do antyku nawiązywały budowle kojarzone jednoznacznie ze starożytnością, takie jak: amfiteatry, cyrki, czy akwedukty.

Ogrody Heleny
Według takiego właśnie schematu zaprojektowała swój park właścicielka Nieborowa, wzbogacając go dodatkowo o elementy baśniowe, ludowe i patriotyczne. Ogród powstał na terenie zakupionej specjalnie w tym celu w 1778 roku wsi Łupia, oddalonej od Nieborowa o kilka kilometrów. Swój projekt Helena Radziwiłłowa realizowała przez ponad czterdzieści lat, aż do swej śmierci w 1821 roku. Głównym architektem i projektantem ogrodowych budowli był słynny wówczas architekt Szymon Bogumił Zug, a później funkcję tę przejął pochodzący z Włoch Henryk Ittar. Projekt realizowali także wybitni malarze i graficy tamtej epoki, tacy jak: Francuz Jan Piotr Norblin, Michał Płoński, Aleksander Orłowski i inni. 
Dzisiejszy wygląd parku nie odzwierciedla jego wyglądu z czasów największej świetności. Kolejni właściciele majątku nie byli bowiem zainteresowani dalszym jego rozwojem, nie przykładali się do pielęgnacji roślin i renowacji znajdujących się tam budowli. Wiele obiektów wzniesionych przez fundatorkę zostało rozebranych lub zniszczonych wskutek erozji lub braku konserwacji. Po niektórych nie ma już żadnego śladu. Sytuacja odmieniła się dopiero po drugiej wojnie światowej, kiedy to na terenie Nieborowa i Arkadii utworzono muzeum. Od całkowitej zagłady ocalało kilkanaście budowli. Te, które przetrwały są dowodem na piękno i rozmach pierwotnego założenia. 
Wizytówką Arkadii jest Świątynia Diany, której patronką została grecka bogini symbolizująca przyrodę. Jest to najpiękniejsza, największa i jednocześnie najstarsza zachowana do dziś budowla parkowa. Powstała w 1783 roku. Położona jest nad rozległym stawem utworzonym dzięki spiętrzeniu wody w pobliskiej rzece.

Tekst i fot. Ewa i Bogumił Liszewscy

Kup e-wydanie Tygodnika Płockiego

Chcesz być na bieżąco? Obserwuj nas na Google News