Zasada prawna w sprawach frankowych

​​​​​​​W związku z rozbieżnościami w wykładni przepisów prawa w orzecznictwie sądów powszechnych w dniu 25 kwietnia br. Sąd Najwyższy podjął uchwałę, w której rozstrzygnął zagadnienia prawne dotyczące kredytów indeksowanych do obcej waluty lub w niej denominowanych (tzw. frankowych).

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej, wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. W orzecznictwie TSUE nie budzi wątpliwości, że sąd krajowy jest władny zastąpić nieuczciwy warunek umowny przez przepis prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym, dzięki czemu umowa może dalej obowiązywać. Chodzi w tym przypadku o przepisy odzwierciedlające równowagę, którą prawodawca krajowy starał się ustanowić między całością praw i obowiązków obu stron określonych umów na wypadek, gdyby strony albo nie odstąpiły od standardowej normy ustanowionej przez ustawodawcę krajowego dla danych umów, albo wyraźnie wybrały możliwość zastosowania normy wprowadzonej w tym celu przez ustawodawcę krajowego. Tego rodzaju regulacji w aktualnym stanie w prawie polskim nie sposób znaleźć.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Klauzule przeliczeniowe, jako odnoszące się do ryzyka kursowego, determinują określenie głównych świadczeń stron, a ich usunięcie prowadzi do istotnej zmiany umowy. Taka zaś w świetle orzecznictwa TSUE wypracowanego na gruncie dyrektywy 93/13 jest niedopuszczalna. Z tego względu ustawowe domniemanie dalszego wiązania umowy w przypadku, w którym usunięciu z powodu stwierdzonej abuzywności podlegają postanowienia umowy określające główne świadczenia stron, nie jest wystarczające do uznania, że umowa taka może nadal wiązać strony. Jest to bowiem sytuacja zbliżona do przypadku, w którym pozostała treść umowy nie wystarcza do określenia, na czym polegają prawa i obowiązki stron. W przypadku umowy kredytu denominowanego jest to najlepiej widoczne, ponieważ na skutek usunięcia niedozwolonego postanowienia przeliczeniowego umowa nie określa kwoty kredytu. Umowa nie zawiera zatem wówczas elementu koniecznego do ustalenia świadczeń stron.

[paywall]

3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze stron.

4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy. W ocenie Sądu Najwyższego adekwatnym rozwiązaniem tej sytuacji, w której decydujące znaczenie ma wola konsumenta co do ewentualnej rezygnacji z ochrony wywodzonej z dyrektywy 93/13, jest powiązanie rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia z wyrażeniem woli konsumenta w tym przedmiocie. Dopiero bowiem od chwili, w której konsument podjął decyzję, że nie potwierdza postanowień umownych, bank ma podstawy do żądania zwrotu świadczenia. Poprzez jednostronne oświadczenie co do zakwestionowania postanowień abuzywnych lub choćby wezwanie do zwrotu uiszczonych na rzecz banku rat kredytowych konsument wyraża swoją decyzję, że nie potwierdza obowiązywania klauzul abuzywnych.

5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.

Na podstawie art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ma moc zasady prawnej.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
tel.: 604 960 660
kancelaria@olkuski.legal