Trudno się dziwić bobrom

– Wszystko zależy od tego, kto czego poszukuje i na co patrzy. Kogo bardziej przekonują emocje, a kogo zdrowy rozsądek – mówi Grzegorz Pawlicki. – My szukaliśmy ruiny, która nie byłaby bardzo kosztowna i którą powoli, na miarę możliwości finansowych, można by odbudowywać. Przekonało nas to śliczne otoczenie parkowe. Oglądaliśmy różne dwory w lepszym stanie, ale takich parków prawie nigdzie nie było. Gdy przyjechaliśmy tutaj, zobaczyliśmy nieprzebyty gąszcz krzaków i drzew. Przedzierając się przez zarośla, odkrywaliśmy wyjątkowe okazy i serca nam mocniej zabiły – wspomina profesor, właściciel parku i dworu w Sierakówku.
Zabytkowy park zajmuje powierzchnię aż 7,5 hektara. O jego wyjątkowości świadczą nie tylko wspaniałe okazy drzew, ale także kaskadowo ułożone stawy, położone każdy dwa metry niżej od poprzedniego. Jest ich kilka, w tym jeden z dwiema wyspami i jeden suchy. Przez stawy przepływa rzeczka, która łączy się ze Skrwą, a potem uchodzi do Wisły, mniej więcej 20 km od dworu. Rozlewiska ciągną się za parkiem aż do lasu. To miejsce szczególnie upodobały sobie żurawie, które przylatują wiosną. W innych porach roku też można spotkać ciekawych gości. – Nasze stawy przypadły do gustu wydrom. Pojawiły się któregoś dnia i zaczęły jeść ryby. Dłuższy czas pozwoliliśmy im tutaj mieszkać, ale gdy ich “zbrodnie” przybrały zbyt poważny wymiar, to jednak musieliśmy je przepłoszyć – opowiada doktor Jakub Pawlicki, przedstawiciel drugiego pokolenia rodziny. – Mieliśmy już też inwazję bobrów. Kiedyś wkroczyły do parku, powodując nie lada konflikt wartości. Zwierzęta chronione prawnie weszły na teren chronionego prawnie parku wpisanego do rejestru zabytków i zaczęły go kolonizować, ścinając duże drzewa. Pierwszy był modrzew. Potem zabrały się do grabów. Przyszły z rozlewisk. Gdy zaczęły mocno szkodzić, wezwaliśmy na pomoc komisję składającą się z inspektora ochrony środowiska i konserwatora zabytków. Jeden chciał chronić bobry, drugi – park. Jeden radził naładować fuzję i zrobić porządek z niechcianymi lokatorami, drugi zakazał ingerencji, bo jak stwierdzono w oficjalnym piśmie – “trudno się dziwić bobrom, że wybrały tak piękne miejsce”. Drzewa wokół stawu owinęliśmy siatką i na szczęście bobry odeszły – dodaje Jakub Pawlicki.
W zabytkowym parku można znaleźć: czarną sosnę, graby, dęby, różowy kasztan, jesiony, akacje. Właściciele odtworzyli aleję grabową, posadzili lipy i założyli szpaler brzóz, aby odgrodzić park od pól uprawnych. Ziemię wokół parku przez kilkanaście lat sukcesywnie wykupywali, tworząc z niej strefę ochronną od przebiegającej w pobliżu linii kolejowej, dużej drogi i upraw. – Na terenie parku znajdował się piękny jesion, który miał w obwodzie ponad 6 metrów. Niestety w środku był suchy i potężna wichura go złamała. Jest też dużo innych niebywałych okazów drzew. W majątku garbowano kiedyś skóry. Do fosy wylewano pozostałości i dlatego do dzisiaj gleba jest bardzo nasycona różnymi dodatkami, które powodują, że drzewa tak się rozrosły – opowiada Grzegorz Pawlicki.
Część parku zajmują: ogród różany, ogródek warzywny i sad. Smaczne warzywa upodobały sobie sarny. – Poprzedniej zimy obgryzły tuje i weszły na teren ogródka. Zjadły wszystko do imentu. Dlatego teraz mamy pastuch elektryczny – opowiada gospodyni dworu, Halina Pawlicka. Do granic parku podchodzą borsuki, kuny, jelenie, dziki, a nawet łosie. Wśród drzew można spotkać wiewiórki i różne gatunki ptaków. Całość otoczona jest naturalnym ogrodzeniem z derenia. Piękny czerwony kolor gałązek wyróżnia się w krajobrazie. Pasuje tam też kapliczka, zbudowana przez właścicieli na osi dworu w miejscu z ciekawą historią. – Pochowana została tutaj córka administratora majątku. To była kilkunastoletnia dziewczynka, która zachorowała na szkarlatynę. Nie zdołano jej uratować – opowiada Grzegorz Pawlicki. Kolejny właściciel zrobił tam rodzaj lapidarium. Ułożył kamienie z nazwiskami sąsiadów i przyjaciół. Później kamienie zostały “pożyczone” na pomniki, a ludzie sądząc, że w grobie ukryte są skarby, rozkopali to miejsce. – Cały park wpisany jest do rejestru zbytków. Założony był najprawdopodobniej na początku XIX wieku. O jego dawnej świetności świadczą zachowane fragmenty alei grabowych. Ciągle porządkujemy teren, robimy nasadzenia, zakładamy aleje. W tym roku będziemy porządkować zagajnik na końcu parku – dodaje pani Pawlicka.
Czy po parku mogła niegdyś spacerować narzeczona Fryderyka Chopina, Maria Wodzińska, pochowana w niedalekiej Kłóbce? Około połowy XIX wieku Sierakówek należał do większego klucza majątków rodziny Kleniewskich. Potem kupili go Wodzińscy. Grzegorz Pawlicki uważa, że Maria Wodzińska najprawdopodobniej nie odwiedziła tego dworu, bo w posiadanie rodziny trafił on dopiero później. Maria, która wyszła powtórnie za mąż za Władysława Orpiszewskiego, mieszkała w Kłóbce kilkanaście lat. Jej grób znajduje się na miejscowym cmentarzu. Dzisiaj w pobliżu dworu Orpiszewskich jest skansen. Przez Sierakówek maszerowały natomiast wojska napoleońskie. Napoleon miał swoją bazę noclegową w nie tak bardzo odległych Walewicach.
W 1945 roku ówcześni właściciele musieli opuścić dwór. W budynku zorganizowano dom sierot wojennych. Prowadziła go aktorka Irena Byrska i jej mąż Tadeusz, który przed wojną był związany z Redutą Juliusza Osterwy. Jak wiele osób, Byrscy ze zniszczonej Warszawy wyjechali na prowincję. Gdy znaleźli ten dwór, zorganizowali w nim dom dla dzieci. Jeszcze czasem te dzieci nas odwiedzają. Mieliśmy gości m.in. z Australii i USA. Byrscy dość szybko musieli się wyprowadzić, bo dwór przeznaczono na państwowy dom dziecka. Około roku 1959–1960 powstała tutaj spółdzielnia rolnicza. – W latach 80. dwór popadł w ruinę – mówi Grzegorz Pawlicki. – Ostał się tylko kawałek środkowej części, a reszta była porośnięta lasem – wspomina Halina Pawlicka.
– Na szczęście miał kamienny taras, który pozostał w pierwotnym stanie. Ale od muru do samej wody wyrósł las wierzbowo-topolowy, który też ma ciekawą historię. Gdy władza ludowa odkryła, że spółdzielcy wycinają z parku drzewo na opał, postanowiła wszystkich przykładnie ukarać. Nałożyła na nich kary pieniężne. Niektórzy odsiedzieli nawet wyrok. Do tego sąd nakazał winowajcom posadzić około setki drzew. 70 wierzb i topoli posadzili właśnie tutaj. Dwie wierzby się zachowały. Resztę musieliśmy usunąć – opowiada.
Dwór w Sierakówku to przedstawiciel jednego z najrzadszych typów dworów w Polsce. Maciej Rydel, zajmujący się historią polskich dworów, zaliczył go do dziesiątki tych, które zachowały tradycje dworu i pełnią jego funkcje. Nie zostały zamienione na hotel, ośrodek spa czy restaurację. – Obecnie w Polsce zachowało się około 300 dworów. Największe szczęście miały te pozostające od lat w jednej rodzinie. Osiem czy dziewięć kultywuje do dziś dawne tradycje dworu – mówi Jakub Pawlicki. Sierakówek wyróżnia nietypowy portyk wejściowy, kolumny mają przekrój ośmiokątny, niczego nie podpierają i to jest rzadkość. To nie jest dwór, który pełni funkcję tylko siedziby. Jest przy nim gospodarstwo, są stajnie, konie, psy. Właściciele zachowali jego funkcję kulturalną i oświatową: odbywają się małe koncerty, posiedzenia instytucji naukowych, plenery. Mieszkają i żyją tutaj trzy pokolenia – podkreśla.
Nie wiadomo, jak wyglądał dwór dawniej. Nie zachowały się żadne dokumenty. Wiadomo natomiast, że był bardzo oryginalny i nowoczesny. – Myśmy postawili ten dwór na tych samych, kilkusetletnich fundamentach, z takim samym podziałem wewnętrznym. Był bardzo nowoczesny, dwuipółtraktowy. Miał szereg pokojów po jednej i drugiej stronie połączonych amfiladowo i tak zostało. W 1980 roku miał inny dach, inne facjatki i nie było okien półkolistych w ryzalicie. Reszta jest identyczna – wyjaśnia Grzegorz Pawlicki.
Po wejściu do środka gości witają łacińska sentencja: “Na próżno żyje, kto nikomu nie jest użyteczny” oraz oryginalna “koza”. W holu wiszą liczne fotografie. Największe drzwi prowadzą do głównego salonu, właściwie małej sali balowej z fortepianem i pięknym modrzewiowym sufitem. W małym saloniku wyeksponowano zdjęcia dawnego właściciela dworu – pana Wodzińskiego z czasów, gdy studiował w Dorpacie. Jest też niezwykły portret legionisty, ochotnika obrony Lwowa. Pod czapką ukrywa się młoda dziewczyna – babcia Jakuba Pawlickiego. W takim towarzystwie wybornie smakuje specjalność pani domu – beza z bitą śmietaną. – Tutaj wreszcie mam miejsce, żeby wyeksponować swoje zbiory – cieszy się gospodyni. – Od wielu lat zbieram meble. Część z nich jest jeszcze w renowacji, ale mam nadzieję, że wkrótce powrócą – mówi. Jednym z ciekawszych elementów wnętrza są kuchenne schody, przeniesione do Sierakówka z innego dworu. W pobliżu stoi młyn, niegdyś zamieniony na magazyn zbożowy, dziś – pokoje dla gości. Porządku pilnuje sympatyczny wyżeł. – Nasz dwór jest wyjątkowy. Stoi na wyspie liczącej sobie setki lat. Kiedyś musiał tu być dwór bagienny, do którego prowadziło jedno dojście – uważa Grzegorz Pawlicki. I nic dziwnego, że gospodarze zakochali się w tym miejscu, opuścili Warszawę i ocalają zabytkowy park.
Marta A. Szatkowska
fot. masz.