Z wizytą w ogrodach Radziwiłłów

Ogród Romantyczny w Arkadii i pałac w Nieborowie można zwiedzić w jeden dzień. Od Płocka to tylko nieco ponad godzinę jazdy. W alejach obu pięknych parków księcia Janusza i Heleny Radziwiłłów odpoczniemy zwłaszcza w upały, ale wycieczka będzie udana o każdej porze roku.
Na tę krótką wyprawę najlepiej zabrać całą rodzinę i wszystkich, których gościmy u siebie w czasie wakacji, a którym chcemy pokazać jakieś ładne miejsce, nie wymagające wybierania się w długą podróż samochodem. Zielone ścieżki i zaskakująca pomysłowością mała architektura romantycznej Arkadii, otoczone rzeczką, przypadną do gustu dzieciom i osobom, które nie lubią przemierzać kilometrów zamkniętych muzealnych wnętrz. Przed parkiem dla zwiedzających został przygotowany płatny parking. Można na nim zostawić samochody lub rowery. Jest też miejsce dla autokarów, mały bar i klimatyzowany sklep spożywczy, który w wielkie upały uratował nam życie. Za bilet wstępu zapłacimy 6 zł (normalny) i 4 złote (ulgowy).
W Arkadii nie ma wytyczonych tras zwiedzania. Alejkami przechadzamy się w dowolnym kierunku, odpoczywając po drodze na ławeczkach albo nad jeziorem. Taki też był zamysł Heleny Radziwiłłowej, która zleciła zaprojektowanie ogrodu w nowym wtedy stylu angielskim. Moda na nieregularne, udające swobodne ogrody dotarła do Polski w latach 70. XVIII wieku. Nastrojowe kompozycje roślinne łączyła z konstrukcjami architektonicznymi nawiązującymi m.in. do antyku, gotyku lub innego, bardziej egzotycznego budownictwa. Stąd w Arkadii zachwycające, doskonale wkomponowane w park Świątynia Diany, Domek Gotycki, Akwedukt czy Łuk Kamienny. W świetnie zachowanej Świątyni Diany właścicielka zgromadziła kolekcję antycznej sztuki. Są tu m.in. Głowa Niobe, Popiersie Rzymianki, grecko-rzymskie stele, sarkofagi, rzeźba Śpiącej Ariadny, Trójnóg Stanisława Augusta, a także manierystyczny Maszkaron Guglielmo della Porta i hermy dłuta Michałowicza z Urzędowa. Ozdobą budynku jest plafon Norblina wyobrażający Jutrzenkę. W Świątyni znajduje się również niezwykły Gabinet Etruski z neoklasycystycznym wystrojem i malowidłami Michała Płońskiego i Aleksandra Orłowskiego.
Swój Romantyczny Ogród księżna Helena Radziwiłłowa zaczęła planować w 1778 roku i udoskonalała go aż do końca życia. Architektoniczną i ogrodową oprawę opracował Szymon Bogumił Zug przy współudziale właścicielki. Pomysły architektoniczne autorstwa Jana Piotra Norblina i Aleksandra Orłowskiego realizowali Zug, a później Henryk Ittar. Zug rozbudowywał także drugi, położony niedaleko ogród otaczający pałac w Nieborowie.
Przemieszczenie się z Arkadii do Nieborowa zajmuje nie więcej niż 10 minut. Przed reprezentacyjną bramą do pałacowego parku czasem nie ma już miejsca. Można więc się udać na pobliskie uliczki i spróbować zostawić auto. W Nieborowie zwiedzamy albo tylko rozległy park, albo park i pałacowe wnętrza (bilety do parku kosztują 6 i 4 złote, do parku wraz z oglądaniem ekspozycji w pałacu – 15 i 6 złotych). Obejrzenie wnętrz nie zajmuje dużo czasu, a są rzeczywiście ciekawe i piękne. Po pałacu nie oprowadza przewodnik.
Nieborów należał niegdyś do rodu Nieborowskich herbu Prawda. W 1694 roku kupił go od nich kardynał Michał Stefan Radziejowski, który wzniósł barokowy pałac według projektu Tylmana z Gameren. Później dobra przechodziły przez ręce Lubomirskich, Lochockich i Michała Kazimierza Ogińskiego – wielkiego hetmana litewskiego, który przekształcił wnętrza pałacowe na styl rokokowy. Gdy właścicielem Nieborowa w 1774 roku został książę Michał Hieronim Radziwiłł, szybko zaczął gromadzić kolekcję obrazów europejskich mistrzów, portrety, ryciny i starodruki, meble, srebra, porcelanę, szkło i tkaniny. Na początku lat 70. XVIII wieku zlecił Zugowi założenie ogrodu francuskiego i wprowadził zmiany w pałacu. Powstały wtedy Gabinety Żółty, Zielony i Sypialnia Wojewody. Warto zobaczyć również bibliotekę i buduar księżnej.
Spadkobiercy Radziwiłłów różnie obchodzili się z wielkim majątkiem. Zygmunt Radziwiłł sprzedał najlepsze obrazy z kolekcji dziadka na licytacji w Paryżu. Pozbył się też romantycznej Arkadii. Jedynie Nieborów pozostawił w 1879 roku bratankowi Michałowi Piotrowi Radziwiłłowi. Ten natomiast odkupił Arkadię i zdecydował się na kolejną przebudowę pałacu. Dzięki niemu w 1881 roku powstała unikatowa manufaktura mebli i majoliki, zatrudniające utalentowanych rzemieślników i artystów-samouków z okolicy. Prowadził ją Stanisław Thiele. W Nieborowie można do dzisiaj oglądać piękną kolekcję artystycznej ceramiki, mebli i szkła, a przede wszystkim fantastyczne kafle, którymi ozdabiano piece. Niebieskimi kaflami wyłożone są też ściany pałacowej klatki schodowej. Nieborowska ceramika mieni się odcieniami błękitu, zieleni, żółci i czerwieni. Dekorowana na początku scenkami rodzajowymi wzorowanymi na włoskich i holenderskich wytwórcach, zmieniła motywy na rodzime i patriotyczne pod wpływem krytyki Bolesława Prusa. Pałac w Nieborowie otoczony jest ogromnym parkiem w stylu francuskim. Jego ozdobą są ogromne, splątane platany, aleja lipowa i długi trawnik. Pozostało również kilka zabudowań, m.in. oranżeria i stajnie, nieopodal których pasą się konie.
Na początku XX wieku Nieborów należał do Janusza Radziwiłła. W czasie wojny więziony przez NKWD w ZSRR, a po powstaniu warszawskim – przez hitlerowców w więzieniu w Berlinie, właściciel wrócił do Polski w 1947 roku i zamieszkał w Warszawie. W 1945 roku pałac, w porozumieniu z Radziwiłłami, został oficjalnie uznany za oddział Muzeum Narodowego, co uratowało go przed zniszczeniem w okresie stalinizmu. Dzięki temu dzisiaj możemy podziwiać zespół pałacowo-parkowy w Nieborowie i pełen uroku Ogród Romantyczny w Arkadii.     m.a.