Wodna podróż przez Mazowsze

Rzeki od wieków wyznaczały rytm życia na Mazowszu. To nimi płynęły towary, podróżowali kupcy, a wokół ich brzegów rozwijały się miasta i osady. Dziś Wisła, Narew, Liwiec czy Pilica przyciągają przede wszystkim miłośników aktywnego wypoczynku. W roku obchodów 500-lecia inkorporacji Mazowsza do Królestwa Polskiego mogą stać się również wyjątkowym szlakiem prowadzącym przez najważniejsze miejsca związane z historią regionu.

Wisła – kapryśna królowa rzek

Najbardziej znaną rzeką przepływającą przez Mazowsze jest oczywiście Wisła – królowa polskich rzek, która na tym odcinku płynie szerokim, majestatycznym nurtem. Wisła przez stulecia była główną arterią komunikacyjną regionu. Wodną wyprawę możemy rozpocząć w Płocku – jednym z najważniejszych miast dawnego Mazowsza i jednej z historycznych stolic Polski. Malownicze Wzgórze Tumskie, katedra, opactwo pobenedyktyńskie wraz z zamkiem książąt mazowieckich i inne zabytki przypominają o czasach, gdy miasto odgrywało kluczową rolę polityczną i gospodarczą. Z perspektywy rzeki łatwo zrozumieć, dlaczego właśnie tutaj rozwijał się jeden z najważniejszych ośrodków średniowiecznego Mazowsza.

Wisła jest wyjątkowa, a spływ królową polskich rzek dostarcza niezapomnianych przeżyć. Rzeka ma spokojny nurt o nizinnym charakterze, ale bywa kapryśna, występują na niej głębie i mielizny oraz silne wiatry i wysokie fale, nagłe przybory wody, zmiany nurtu, liczne odnogi i piaszczyste łachy, wyspy i kępy pośrodku koryta. Dlatego spływ kajakowy Wisłą bardziej polecany jest osobom doświadczonym w tego typu wodnej aktywności.

A w trakcie spływu Wisłą po drodze zobaczyć możemy wiele ciekawych miejsc na mapie Mazowsza – m.in. zamek w Czersku (przez wieki był związany z wiślanym szlakiem handlowym), bazylikę romańską w Czerwińsku nad Wisłą czy płockie Wzgórze Tumskie. Na odcinku od Warszawy do twierdzy w Modlinie warto spojrzeć na połączenie Wisły i Narwi oraz obejrzeć Spichlerz w twierdzy Modlin. Przeciwległy brzeg to zalewowe tereny Puszczy Kampinoskiej.

Urokliwe meandry Liwca

Mniejsze rzeki zachwycają ciszą i spokojem. To wymarzone miejsca dla miłośników kajakarstwa czy wędkowania, gdzie bliskość natury daje poczucie prawdziwego wyciszenia.

Jak przekonuje portal Moda na Mazowsze, meandry Liwca, widoczne z Sowiej Góry, to jeden z najpiękniejszych widoków pogranicza Mazowsza i Podlasia. Do tego czysta woda, bezpieczna rzeka – płytka i o delikatnym nurcie, wokół lasy dawnej Puszczy Kamienieckiej i Nadbużański Park Krajobrazowy, a wszystko to w zasięgu krótkiej podróży z większości zakątków województwa. Dolina Liwca przyciąga miłośników rajdów pieszych, rowerowych i spływów kajakowych, także seniorów i rodziny z małymi dziećmi.

Liwiec to nizinna, naturalna i nieuregulowana rzeka żłobiąca powoli szeroką dolinę w piaszczystej równinie. Płynie spokojnie pośród pól, łąk i wzgórz morenowych oraz sosnowych lasów, dlatego spływy Liwcem są polecane początkującym kajakarzom. W większości miejsc jest płytka, sporo w niej mielizn, wysp i przeszkód oraz budowli zmuszających do przenosek (jaz, zastawka, młyn w Paplinie, elektrownia w Kalinowcu). Nad rzeką znajdują się także liczne miejsca biwakowe i stanica wodna w Zaliwiu Szpinki.

Liwiec, lewy dopływ Bugu o długości 142 km, jest uważany za jedną z najpiękniejszych rzek polskiego niżu. Na całej długości rzeki wyznaczono dwa obszary Natura 2000 – teren ochrony siedlisk „Ostoja Nadliwiecka” oraz obszar specjalnej ochrony ptaków „Dolina Liwca”. Polecane kąpieliska: w Świnotopie, Kaliskach i Urlach.

Co zwiedzimy na trasie spływu Liwcem? Między innymi: grodzisko (wały grodziska z XI wieku), zamek w Liwie z Muzeum Zbrojownią, pałac Radziwiłłów w Starej Wsi, czy bazylikę mniejszą w Węgrowie.

Dolina Pilicy – gościnna dla każdego

Atrakcyjnym szlakiem kajakowym Mazowsza – idealnym zarówno dla początkujących, jak i doświadczonych kajakarzy – jest Dolina Pilicy. Przy płaskich brzegach łatwo znaleźć miejsca do cumowania, pola biwakowe, gospodarstwa agroturystyczne i ośrodki wczasowe.

Górna część szlaku jest trudna (przenoski, wąskie koryto, przeszkody w nurcie). Dolny mazowiecki odcinek, jedna trzecia długości silnie meandrującej rzeki, jest zdecydowanie łatwiejszy: czysta woda, nurt łagodny, piaszczyste dno, koryto o szerokości do 100 metrów (miejscami do 300 m). Rzeka tworzy malownicze rozlewiska, pętle, wyspy porośnięte zaroślami i starorzecza. Nurt czasem przegradzają zwalone drzewa.

Lewy brzeg to wysoka skarpa porośnięta zaroślami i lasami. Dalej, na wysoczyźnie, ciągną się sady. Prawy brzeg jest płaski, z piaszczystymi plażami oraz szeroką równiną łąk i pastwisk.

O warto zobaczyć na trasie? Chociażby skansen wojskowy, w tym fortyfikacje polowe i broń ciężką w Mniszewie, zabytki Warki – m.in. kościół farny św. Mikołaja, dawny zespół klasztoru franciszkanów, klasycystyczny ratusz, Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego czy Muzeum Karawaningu, Nowe Miasto nad Pilicą, a w nim kościół parafialny Opieki MB, barokowy zespół klasztoru kapucynów, późnobarokowy pałac z parkiem, a także punkt widokowy na wydmie w Białej Górze.

Skrwa Prawa – skarby natury tak blisko Płocka

Wśród rzecznych tras, które zdecydowanie warto odwiedzić, mamy także Skrwę Prawą, która swoje źródła ma w Górznieńsko-Lidzbarskim Parku Krajobrazowym. Spływa w kierunku południowym, przekraczając granicę województwa kujawsko-pomorskiego i na niewielkim odcinku wyznaczając jej bieg. Rzeka bardzo meandruje, brzegi są często zakrzaczone, a powolny nurt przesłaniają zatory. Spływ jest wymagający fizycznie, ale wart podjęcia wysiłku dla pięknych widoków. To jednocześnie trasa blisko Płocka, bowiem w dolnym biegu przepływa przez Brudzeński Park Krajobrazowy i obszar Natura 2000.

Urozmaicona rzeźba terenu Brudzeńskiego PK jest osobliwością na nizinnym i równinnym Mazowszu. W niektórych miejscach kąt nachylenia skarpy wynosi nawet 16 stopni. Stąd wielopoziomowe tarasy rzeczne oraz strome skarpy pocięte jarami i wąwozami. W sąsiedztwie rzecznej doliny występują ciekawe formy rzeźby polodowcowej: rynny, wały ozowe i niewielkie jeziora.

Skrwa jest dostępna dla kajakarzy od jeziora Skrwilno, ale większość spływów zaczyna się w okolicach Sierpca. To zmienna rzeka i dość trudny szlak, jeden z najciekawszych w kraju. Najpiękniejszy fragment rzeki, na terenie Brudzeńskiego Parku Krajobrazowego, zaczyna się malowniczym leśnym przełomem w Sikorzu. Szlak kończy rozlewisko powstałe po spiętrzeniu Wisły zaporą we Włocławku, gdzie wciąż widać pozostałości zatopionych wsi.

Narew – spływ przez polską Amazonię

Równie ciekawą propozycją jest szlak Narwią, której dolina nazywana jest często „polską Amazonią”. Gęsta sieć różnej szerokości i długości koryt rzecznych, które naprzemiennie łącząc się i rozdzielając, tworzą bardzo skomplikowany labirynt, czyni z Narwi jedyną w Europie i jedną z kilku na świecie (m.in. obok Amazonki i Kongo) rzekę anastomozującą. Ta malownicza rzeka prowadzi przez tereny o wyjątkowych walorach przyrodniczych, a jednocześnie pozwala dotrzeć do Pułtuska – miasta związanego z dziejami Mazowsza i jednej z dawnych siedzib biskupów płockich. Narew, podobnie jak Wisła, przez stulecia pełniła funkcję ważnej drogi transportowej, łączącej różne części regionu.

Na mazowieckim odcinku Narew jest w kilku miejscach uregulowana, ale zazwyczaj ma naturalny, nizinny charakter, łagodny nurt z licznymi płyciznami i wysepkami, piaszczyste dno oraz brzegi otoczone łąkami lub zalesione. Spływ rzeką jest spokojny. Nadrzeczne skarpy, piaszczyste łachy, łąki i łęgowe lasy są ostoją ptaków.

Mazowsze można zwiedzać na wiele różnych sposobów. A śladów jej historii warto szukać nie tylko w muzeach, ale i nad rzekami, które przez wieki stanowiły ważne szlaki handlowe i komunikacyjne regionu. Taka wodna podróż pozwala połączyć aktywny wypoczynek z odkrywaniem miejsc, w których tworzyły się dzieje Mazowsza – regionu, który od pięciu stuleci stanowi integralną część Polski. A także zachwycić się pięknem mazowieckiej przyrody – w wielu miejscach wciąż dzikiej.

Warto dodać, że w naszym regionie znajdziemy też wiele kąpielisk i terenów rekreacyjnych, które są doskonale przygotowane na przyjęcie turystów – z parkingami, wypożyczalniami sprzętu i punktami gastronomicznymi. A co najważniejsze – wszędzie jest stosunkowo blisko. To idealna propozycja na weekendowy wypad lub kilkudniowy urlop, który zaplanujecie w kilka chwil, korzystając z przewodnika „Mazowsze nad wodą”, który możecie bezpłatnie pobrać ze strony internetowej mazowsze.travel. Znajdziecie w nim m.in. opisy tras wzdłuż mazowieckich rzek, wykaz kąpielisk, adresy wypożyczalni kajaków i wiele praktycznych wskazówek. Zabierzcie go w drogę i odkrywajcie uroki mazowieckich akwenów.

Opr. (kw)

Publikacja opracowana na zamówienie Samorządu Województwa Mazowieckiego