To jeden z najcenniejszych zabytków na Wzgórzu Tumskim. Dawne opactwo benedyktyńskie

Historia tego miejsca nierozerwalnie wiąże się z historią naszego kraju. To tu rezydowali polscy władcy i książęta mazowieccy. Obecnie zespół dawnego opactwa pobenedyktyńskiego oraz Zamku Książąt Mazowieckich możemy podziwiać podczas spacerów w jednym z najbardziej charakterystycznych miejsc Płocka – na Wzgórzu Tumskim.

Według historyków już pod koniec X wieku na Wzgórzu Tumskim powstał gród książęcy. Zdecydowały o tym walory obronę nadwiślańskiej skarpy. Pod koniec lat 70. jedenastego stulecia to do Płocka – dzięki Władysławowi I Hermanowi – została przeniesiona z Krakowa stolica państwa Piastów.

Wspomniane palatium – wieża mieszkalno-obronna – powstało prawdopodobnie pod koniec XI wieku.

Co do początków opactwa benedyktyńskiego w naszym mieście, historycy wskazują na wiek XI lub XII. Mogło to mieć związek z powstaniem diecezji płockiej lub stało się już w czasach panowania Bolesława III Krzywoustego.

Druga połowa XIV wieku to rozbudowa murów obronnych Płocka. Za panowania Kazimierza III Wielkiego płocki zamek został odrestaurowany i ufortyfikowany. W latach 30. XVI wieku część zamku, z powodu osunięcia się skarpy, runęła do Wisły. Rezydencja książąt została przeniesiona do południowej części, reszta obiektu została własnością benedyktynów. W 1781 r. benedyktyni opuścili Płock i przenieśli się do Pułtuska.

Kiedy Płock znalazł się w zaborze pruskim, miejskie mury obronne zostały rozebrane. Z dawnego zamku pozostały jedynie dwie wieże – Zegarowa i Szlachecka oraz fragment murów obronnych.

Jak czytamy na portalu zabytek.pl,

Wieże i dawny klasztor

Zespół dawnego opactwa i pozostałości Zamku Książąt Mazowieckich płocczanom z pewnością kojarzą się z dwiema wieżami. Zegarowa jest czworoboczna, z cylindrycznymi wieżyczkami w wyższej kondygnacji, nakryta baniastym hełmem. U jej podstawy widoczne są pozostałości romańskiej budowli.

Wieża Szlachecka u podstawy jest czworoboczna, wyżej ośmioboczna z dachem wielospadowym, krytym dachówką. Przy ziemi widoczny jest gotycki łuk bramny.

Trzy skrzydła dawnego klasztoru – przebudowane w XVII i XIX wieku – zajmują obecnie skarbiec Muzeum Diecezjalnego oraz Kuria Diecezjalna. To budynki o trzech kondygnacjach z dwuspadowymi dachami krytymi dachówką. W części południowej zachowały się relikty kościoła pw. św. Wojciecha. Są one widoczne zarówno z zewnątrz, jak i wewnątrz budynku.

Na stronie internetowej Muzeum Diecezjalnego w Płocku znajdujemy informacje, że w Opactwie Pobenedyktyńskim są prezentowane liczne dzieła złotnicze diecezji płockiej, m.in.: herma św. Zygmunta, kielich Konrada Mazowieckiego, gotyckie monstrancje. Podziwiać można także wystawy: „Chrystus w sztuce”, „XII-wieczna Biblia Płocka”, obrazy „Madonny z poezji polskiej” autorstwa Wiesławy Kwiatkowskiej. Ponadto w tej części muzeum znajdują się zbiory związane ze św. Faustyną Kowalską, które przeniesiono ze Zgromadzenia Sióstr Matki Bożej Miłosierdzia.

Remonty i podniesienie atrakcyjności turystycznej

Tylko w tym roku Samorząd Województwa Mazowieckiego zdecydował o przyznaniu Diecezji Płockiej – w ramach programu „Mazowsze dla zabytków” – dotacji w kwocie 100 tysięcy złotych na szósty już etap remontu dachu dawnego opactwa benedyktyńskiego.

Obecnie trwa realizacja – dofinansowanego ze środków Unii Europejskiej – projektu pod nazwą „Podniesienie atrakcyjności turystycznej zespołu dawnego opactwa benedyktyńskiego z elementami Zamku Książąt Mazowieckich”. To szerokie przedsięwzięcie obejmujące różnorodne działania. Prace budowlane i konserwatorskie obejmują remont elewacji północnej i zachodniej – odnowienie ceglanych murów i kamiennych fragmentów, uzupełnienie ubytków oraz przywrócenie historycznego wyglądu elewacji; konserwację Wieży Szlacheckiej (zamkowej) – wzmocnienie i odnowienie tej średniowiecznej baszty, której dolna część ma charakter obronny, a górna zwieńczona jest ośmiobocznym dachem; konserwację Wieży Zegarowej – kompleksowe działania zabezpieczające i odtwarzające zabytkową substancję (cegłę, kamień, elementy metalowe i drewniane). Prace obejmą także stolarkę otworową i rekonstrukcję brakujących detali, a także zagospodarowanie terenu wokół opactwa w sposób podkreślający jego historyczny charakter. Chodzi między innymi o ustawienie elementów małej architektury, wyznaczenie ciągów pieszych oraz ustawienie tablic informacyjnych opisujących dzieje opactwa i jego rolę w regionie.

Projekt obejmuje również stworzenie nowoczesnej strony internetowej, zawierającej pełną ofertę turystyczną opactwa, wzbogaconą o opisy, zdjęcia, filmy i relacje z wydarzeń. Strona będzie dostępna w dwóch wersjach językowych – polskiej i angielskiej. Dokonany zostanie także zakup sprzętu multimedialnego, replik dawnych przedmiotów, narzędzi, które bedą prezentowane na ścieżce zwiedzania. Mniejsze zabytki zostaną zdigitalizowane co umożliwi ich prezentację on-line. Podnoszone będą również kompetencje pracowników w zakresie obsługi turystów, zarządzania informacją, pracy online, cyberbezpieczeństwa oraz znajomości produktów i usług turystycznych, systemów rezerwacyjnych i profesjonalnej obsługi klienta. Planowany jest również cykl zajęć edukacyjnych w zakresie ekologii i energetyki, skierowanych do przedszkolaków, uczniów szkol podstawowych, nauczyli, seniorów, rodzin z dziećmi i indywidualnych turystów.

Jak informuje Kuria Diecezjalna w Płocku, cały projekt ma zostać zrealizowany do końca września 2027 roku. Jego wartość to blisko 11,5 mln złotych, a unijne dofinansowanie wyniosło ponad 9,1 mln złotych.

Fot. D. Ossowski

* Artykuł sfinansowany ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego