Śladem zasłużonych Wielkopolan, czyli... Poznańskie Powązki

Wzgórze świętego Wojciecha to urokliwa, pełna historycznych pamiątek, ustronna dzielnica Poznania, leżąca w linii prostej kilkaset metrów na północ od poznańskiego ratusza. Turyści zwiedzający miasto rzadziej docierają w to miejsce. Na Wzgórzu znajdują się dwie zabytkowe świątynie rzymsko katolickie, Cmentarz Zasłużonych Wielkopolan, a także pomnik Armii Poznań. 

Pochodzący z połowy XIII wieku, pierwotnie romański, dziś gotycko-renesansowy kościół świętego Wojciecha to miejsce wyjątkowe pod wieloma względami. W podziemiach kościoła spoczywają zasłużeni Wielkopolanie oraz Polacy z innych części kraju zasłużeni dla Wielkopolski. Pomysłodawcą i założycielem powstałej w 1923 r. Krypty Zasłużonych Wielkopolan był proboszcz parafii ksiądz Bolesław Kościelski. Inspiracją był dla niego był Panteon na krakowskiej Skałce.

Krypta Wielkopolan
Pierwszy uroczysty pogrzeb w kościele św. Wojciecha odbył się 7 czerwca 1923 r. Sarkofag z ciałem Karola Marcinkowskiego umieszczono w nawie kościoła. Postać Karola Marcinkowskiego (1800 – 1846) – lekarza, propagatora pracy organicznej w Wielkopolsce, społecznika, działacza kulturalnego zasługuje na szczególne wspomnienie. Podczas studiów medycznych w Berlinie za działalność patriotyczną został aresztowany i skazany na więzienie. Brał udział w Powstaniu Listopadowym.
W 1923 roku w Krypcie Zasłużonych spoczęły trumny napoleończyków: Józefa Wybickiego, Andrzeja Niegolewskiego, Antoniego Kosińskiego i Michała Sokolnickiego. Rzeźbiarze Marcin Rożek i Władysław Marcinkowski wykonali znajdujące się na terenie kościoła, poświęcone tym żołnierzom epitafia. W Krypcie spoczywają również prochy uczestników Insurekcji Kościuszkowskiej, bohaterów z czasów Księstwa Warszawskiego, uczestników powstań wielkopolskich oraz Powstania Listopadowego.
Znajduje się tutaj srebrna urna z sercem pochodzącego z małopolskiego Pierzchowca generała Józefa Henryka Dąbrowskiego – twórcy i dowódcy Legionów Polskich we Włoszech. Był uczestnikiem wojen napoleońskich, powstań wielkopolskich, wielokrotnym zwycięzcą w bitwach z Prusakami i Austriakami. Grób tego wybitnego Polaka, który swoje życie związał z Wielkopolską, znajduje się w Winnej Górze koło Środy Wielkopolskiej. Kopiec pamiątkowy i pomnik wystawili generałowi w jego rodzinnym Pierzchowcu Małopolanie.
Józef Wybicki – autor powstałego w 1797 r. we włoskim Reggio Mazurka Dąbrowskiego, również nie był rodowitym Wielkopolaninem. Jednak z Wielkopolską połączyło go szereg wydarzeń. Jako towarzysz generała Dąbrowskiego uczestniczył w walkach w Wielkopolsce podczas Insurekcji Kościuszkowskiej oraz współtworzył Legiony Polskie we Włoszech. Brał udział w walkach przeciw Prusakom i Austriakom w czasach napoleońskich. Początkowo jego prochy spoczywały w Manieczkach koło Śremu, gdzie posiadał swoje dobra. W 1923 r. jego prochy sprowadzono do Krypty Zasłużonych Wielkopolan.

Strzelecki, Prądzyński…
Inną bardzo znaną i zasłużoną dla Wielkopolski postacią spoczywającą w Krypcie Zasłużonych jest wywodzący się z Głuszyny Paweł Edmund Strzelecki. 

Tekst i fot. Ewa i Bogumił Liszewscy