Rok Witolda Lutosławskiego

W roku 2013 przypada 100. rocznica urodzin patrona Płockiej Orkiestry Symfonicznej – Witolda Lutosławskiego. W hołdzie wybitnemu kompozytorowi i dyrygentowi odbędą się 4 koncerty poświęcone muzyce Witolda Lutosławskiego.
Witold Lutosławski urodził się 25 stycznia 1913 roku, jako trzeci syn Marii z Olszewskich i Józefa Lutosławskiego. Pierwsze lata życia spędził w majątku w Drozdowie, należącym od połowy XVIII wieku do rodziny Lutosławskich. Po wybuchu I wojny światowej rodzina zaangażowana w ruch niepodległościowy, została zmuszona do ucieczki. Znalazła się w Moskwie, gdzie kontynuowała działalność polityczną. Józef i jego brat zostali aresztowani i rozstrzelani przez bolszewików we wrześniu 1918 roku. Maria Lutosławska wraz z synami wróciła do Polski.
Witold jako sześcioletni chłopiec zaczął uczyć się gry na fortepianie i układać pierwsze drobne kompozycje. Uczęszczał do gimnazjum dla chłopców im. Stefana Batorego w Warszawie i do szkoły muzycznej, gdzie obok gry na fortepianie uczył się gry na skrzypcach. W 1931 roku zdał maturę i rozpoczął studia matematyczne. Zrezygnował po dwóch latach. Zapisał się do klasy Jerzego Lefelda w warszawskim konserwatorium. Jeszcze na studiach zaczął odnosić pierwsze sukcesy. Jego utwór Harun al Raszyd wykonała orkiestra warszawskiej filharmonii. W 1937 roku ukończył naukę kompozycji pod kierunkiem Witolda Maliszewskiego. Prawykonanie latem 1939 roku utworu Wariacje symfoniczne uważał za początek swojej kariery kompozytorskiej. We wrześniu 1939 roku Witold Lutosławski został zmobilizowany jako radiotelegrafista przy sztabie Armii „Kraków”. Trafił do niewoli niemieckiej, z której udało mu się uciec i powrócić do Warszawy do matki. Aby uniknąć zesłania na przymusowe roboty w głąb Rzeszy, znalazł pracę jako pianista w kawiarni i akompaniował zespołowi rewelersów. Wraz z Andrzejem Panufnikiem założył duet fortepianowy, który występował w kawiarniach Aria i SIM. Na repertuar duetu składały się parafrazy popularnych melodii muzyki klasycznej i rozrywkowej.
Po wojnie utrzymywał rodzinę, pisząc muzykę dla dzieci, utwory pedagogiczne, ilustracje muzyczne do słuchowisk radiowych i spektakli teatralnych. Udało mu się również utworzyć poważne dzieło – Symfonię, która po prapremierze w 1947 roku niestety nie zyskała uznania. Aprobatą władz cieszyły się natomiast napisane przez kompozytora utwory nawiązujące do folkloru, np. Tryptyk śląski. W 1954 roku odbyło się prawykonanie Koncertu na orkiestrę, który do dziś cieszy się niesłabnącą popularnością.
Witold Lutosławski był jednym z ojców nowoczesnej polskiej muzyki, otwartym na eksperymenty i nowe formy. Stworzył własną technikę nazwaną aleatoryzmem kontrolowanym, polegającą na wprowadzeniu do muzyki elementu przypadkowości poprzez rozluźnienie związków czasowych pomiędzy dźwiękami. Dzięki temu strona rytmiczna utworu mogła zostać znacznie wzbogacona. Nie oznaczało to jednak, że kompozytor pozwalał na za każdym razem inne wykonanie utworu. Przypadek został wprowadzony w ściśle określonym przez niego zakresie. Po raz pierwszy technika pojawiła się w utworze Gry weneckie, którego prawykonanie (w niepełnej wersji) miało miejsce 24 kwietnia 1961 roku na festiwalu Biennale w Wenecji. Zagrała Orkiestra Filharmonii Krakowskiej pod batutą Andrzeja Markowskiego. Oprócz utworów klasycznych artysta komponował utwory rozrywkowe, które podpisywał pseudonimem Derwid. Dla Mścisława Roztropowicza napisał Koncert wiolonczelowy, dla małżeństwa Holligerów – Koncert podwójny na zamówienie festiwalu w Lucernie. Dla Krystiana Zimermana powstał Koncert fortepianowy. Sławę przyniosły kompozytorowi także utwory: Łańcuch II, Łańcuch I, Łańcuch III. Ostatni koncert, na którym wystąpił w roli dyrygenta, odbył się w 1993 roku w Toronto. Witold Lutosławski otrzymał wiele prestiżowych nagród: nagrodę Jurzykowskiego w Nowym Jorku, Herdera w Wiedniu, Siemensa w Monachium, Polar Music Prize i Kyoto Prize.
– W ramach obchodów roku Lutosławskiego zorganizujemy 3 koncerty symfoniczne oraz koncert kameralny. Pierwszemu towarzyszyć będzie otwarcie wystawy poświęconej Witoldowi Lutosławskiemu – patronowi POS-u – mówi dyrektor Adam Mieczykowski. – Większość z proponowanych utworów będzie prezentowana u nas po raz pierwszy. Tylko 9 pieśni na sopran i orkiestrę nasi melomani mieli już okazję słyszeć kilka lat temu, w znakomitej interpretacji sopranistki Agaty Zubel, podczas jednego z koncertów Letniego Festiwalu Muzycznego. Mam nadzieję, że i tym razem, dzięki wykonaniu przez młodą i niezwykle obiecującą artystkę Kamilę Kułakowską, będzie to znaczące wydarzenie. Program koncertów został tak dobrany, aby pokazać Lutosławskiego z różnych stron: jako twórcę nowych technik kompozytorskich, ale też wiernego swojej największej idei – piękna dźwięku i melodii – dodaje.
Pierwszy koncert odbędzie się 22 lutego o godz. 19.00. Usłyszymy sopranistkę Kamilę Kułakowską, która wykona Chantefleurs et chantefables 9 pieśni na sopran i orkiestrę. Ponadto w programie są: Gry weneckie Lutosławskiego i VII Symfonia d-moll op. 70 Antonina Dvořáka. Płocką Orkiestrę Symfoniczną poprowadzi Vladimir Kiradjiev. Koncertowi towarzyszyć będzie wystawa poświęcona patronowi orkiestry, na którą złożą się plansze graficzno-tekstowe, przybliżające życie i twórczość Witolda Lutosławskiego.    (lesz)