Prawnik radzi

Umorzenie egzekucji a skarga pauliańska
 

Mam dłużnika, którego nieruchomości nie udało się sprzedać komornikowi, bo nie było na nią chętnych na licytacji. Komornik umorzył więc egzekucję, a dłużnik wkrótce podarował ziemię z domem swojej siostrze. Chcąc przekonać ich do spłacenia długów, mówiłem jej, że złożę do sądu skargę pauliańską i wtedy sąd unieważni ich umowę. Teraz dłużnik już nic nie ma, a ta siostra mówi, że mogła otrzymać od brata darowiznę, skoro zakończono postępowanie komornicze. 
Dariusz K.

Twierdzenia obdarowanej są jedynie częściowo słuszne.
Zacznijmy od tego, że w skardze pauliańskiej nie chodzi o unieważnienie umowy, choć wiele osób tak uważa. W księdze wieczystej (w dziale drugim) po dokonanej darowiźnie jako właściciel wskazana będzie w omawianym przypadku siostra. Ewentualny pozew wniesiony do sądu dotyczyłby bowiem uznania danej czynności prawnej (w tym przypadku umowy darowizny) za bezskuteczną, a nie za nieważną. Powód (wierzyciel) nie twierdziłby więc, że umowa jest nieważna. W razie wygranego przez wierzyciela procesu, pomimo ważności umowy, faktycznie może postępować tak, jakby przedmiot darowizny (tutaj dom z działką) pozostawał wciąż majątkiem dłużnika. Chodzi o to, aby w razie wygrania takiego sporu sądowego nowy właściciel musiał znosić (tolerować) prowadzoną przez wierzyciela egzekucję komorniczą z jego majątku (tutaj z majątku siostry).
Stanowisko siostry (ewentualnie pozwanej w procesie pauliańskim) jest o tyle poprawne, że właściciel nieruchomości będący dłużnikiem po umorzeniu postępowania egzekucyjnego miał niewątpliwie prawo do skutecznego złożenia oświadczenia rozporządzającego nieruchomością. Brat mógł podarować siostrze nieruchomość, a pozwana nabyła własność nieruchomości (jest jej właścicielem). Nie oznacza to jednak, że obdarowana siostra nie ponosi odpowiedzialności z przedmiotu darowizny za długi darczyńcy według przepisów dot. skargi pauliańskiej. Kwestia skuteczności tej czynności względem wierzycieli darczyńcy nie pozostaje bowiem w związku prawnym z umorzeniem egzekucji. Umorzenia egzekucji z tego przedmiotu majątkowego nie można utożsamiać z wyłączeniem pokrzywdzenia wierzycieli w wyniku dokonania jego darowizny. Jeśli bowiem po umorzeniu egzekucji dłużnik rozporządzi nieruchomością w warunkach, o których mowa w art. 527 kodeksu cywilnego, to wierzyciele będą mieli prawo do żądania uznania zbycia nieruchomości za bezskuteczną względem nich. W takiej sytuacji, mimo że pozwana pozostanie właścicielem nieruchomości, będzie musiała umożliwić wierzycielowi zbywcy (tutaj wierzycielowi brata) przeprowadzenie egzekucji jego wierzytelności z przedmiotu czynności definiowanej w nauce prawa jako czynność fraudacyjna (dokonana z pokrzywdzeniem wierzycieli).
Regulacja art. 527 i nast. kodeksu cywilnego zapobiegać ma więc nielojalnym działaniom dłużnika, który powinien dążyć w pierwszej kolejności (zgodnie z zasadami ogólnymi prawa cywilnego) do wywiązania się z ciążących na nim zobowiązań i w tym celu też odpowiednio zarządzać posiadanym majątkiem. Przepisy te mają chronić prawa wierzyciela do uzyskania zaspokojenia.

Upadłość konsumencka
 

Czy na ogół w upadłości konsumenckiej dłużnik (upadły) decyduje, jak ma być sprzedany jego majątek, czy też decyduje o wszystkim syndyk?
Marianna H.

Kwestie związane z wyborem sposobu likwidacji masy upadłości w postepowaniu dotyczącym upadłości konsumenckiej unormowane są w szczególności w art. 49111a Prawa upadłościowego. Zgodnie z tym uregulowaniem:
„1. Wyboru sposobu likwidacji masy upadłości dokonuje samodzielnie syndyk w sposób, który umożliwia zaspokojenie wierzycieli w jak największym stopniu, z uwzględnieniem kosztów likwidacji. 
2. O wyborze sposobu likwidacji nieruchomości oraz wyborze sposobu likwidacji składników masy upadłości, których wartość oszacowania wskazana w spisie inwentarza przekracza pięciokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, syndyk zawiadamia wierzycieli oraz sąd. W zawiadomieniu syndyk wskazuje sposób likwidacji oraz minimalną cenę. 
3. Na skutek skargi na czynności syndyka, o której mowa w art. 49112a, lub z urzędu sąd, w drodze postanowienia, zakazuje syndykowi dokonania likwidacji składnika masy upadłości w wybrany przez syndyka sposób lub za wskazaną minimalną cenę, jeżeli likwidacja byłaby niezgodna z prawem albo prowadziłaby do pokrzywdzenia upadłego lub wierzycieli. 
4. Przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w ust. 3, sąd może wstrzymać dokonanie likwidacji składnika masy upadłości. O wstrzymaniu likwidacji składnika masy upadłości sąd zawiadamia syndyka w dniu wydania postanowienia o wstrzymaniu likwidacji przy zastosowaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość, w szczególności przez telefon, faks lub pocztę elektroniczną. 
5. W przypadku braku wstrzymania lub zakazu likwidacji składnika masy upadłości likwidacja może nastąpić po upływie czternastu dni od dnia zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2.”

dr Waldemar Podel
radca prawny
doradca restrukturyzacyjny

* Od redakcji: Teksty zamieszczone w tym poradniku prawnym pochodzą z archiwalnych numerów Tygodnika Płockiego. Z bieżącymi poradami prawnika można zapoznać się z w najnowszym, dostępnym w punktach sprzedaży papierowym wydaniu TP.