Podatek od spadku po najbliższej rodzinie

W ostatnich dniach w mediach społecznościowych pojawiły się liczne, pełne emocji komentarze na temat opodatkowania otrzymanego spadku. Jak to często bywa w podobnych sytuacjach, wiele z nich wykorzystywało niewiedzę społeczeństwa, by zyskać poklask polityczny. Aby uchronić czytelników przed manipulacjami, przedstawiam obowiązujące od dawna zasady opodatkowania spadków odziedziczonych po śmierci członka najbliższej rodziny.

Ustawa o podatku od spadków i darowizn obejmuje wyłącznie nabywców będących osobami fizycznymi. Dzieli ona podatników na trzy grupy, w zależności od stopnia pokrewieństwa lub powinowactwa. Zasada jest prosta: im bliższa więź ze spadkodawcą, tym niższy podatek.

Wyróżniamy następujące grupy podatkowe:

• Grupa I: małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie itd.), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha oraz teściowie.
• Grupa II: zstępni rodzeństwa (dzieci, wnuki, prawnuki rodzeństwa), rodzeństwo rodziców, zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa i rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, a także małżonkowie innych zstępnych.
• Grupa III: wszyscy pozostali nabywcy (osoby spoza rodziny).

Całkowicie z podatku zwolnione są jedynie osoby należące do tzw. najbliższej rodziny, co nie pokrywa się w pełni z całą Grupą I. Prawo do zwolnienia przysługuje: małżonkowi, rodzicom, dziadkom, dzieciom, wnukom, pasierbowi, ojczymowi, macosze oraz rodzeństwu.

Choć zwolnienie nie zależy od wartości nabytego majątku, to osoby zamierzające z niego skorzystać muszą zgłosić fakt otrzymania spadku właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego w terminie 6 miesięcy. Okres ten liczony jest odpowiednio:

• w przypadku dziedziczenia – od dnia, w którym orzeczenie sądu w sprawie stwierdzenia nabycia spadku stało się prawomocne lub od chwili zarejestrowania notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego,
• dla zapisobierców zwykłych, dalszych zapisobierców i uprawnionych z polecenia testamentowego – od momentu wykonania zapisu (dalszego zapisu lub polecenia),
• dla zapisobierców windykacyjnych – od uprawomocnienia się orzeczenia o stwierdzeniu nabycia spadku, orzeczenia częściowego o nabyciu przedmiotu zapisu windykacyjnego lub od dnia zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia czy wydania europejskiego poświadczenia spadkowego,
• dla osób, które otrzymały zachowek – od daty zaspokojenia roszczenia o zachowek.

Jeżeli z jakichś przyczyn nabywca dowiedział się o spadku dopiero po upływie wspomnianego terminu, nadal może uzyskać zwolnienie podatkowe. Konieczne jest jednak zgłoszenie tego faktu do naczelnika urzędu skarbowego nie później niż 6 miesięcy od dnia, w którym faktycznie powziął wiadomość o spadku, oraz udowodnienie, że dowiedział się o nim po terminie ustawowym.

Brak zgłoszenia spadku w odpowiednim terminie skutkuje opodatkowaniem spadkobierców według zasad ogólnych – na tych samych warunkach, jakie obowiązują spadkobierców z I grupy podatkowej.

Osoby z I i II grupy podatkowej, które dziedziczą przedmioty wyposażenia mieszkania, pościel, odzież, bieliznę czy narzędzia pracy używane w gospodarstwie domowym, w ogóle nie zapłacą podatku (art. 4 ust. 1 pkt 9 lit. a ustawy).

Spadki otrzymane od dalszej rodziny (na przykład teściów, zięcia czy synowej – a więc osób niespełniających kryteriów najbliższej rodziny wymienionej powyżej) oraz od osób niespokrewnionych podlegają opodatkowaniu na zasadach przewidzianych dla odpowiedniej grupy podatkowej.

Podobnie jak w przypadku podatku dochodowego, przy podatku od spadków i darowizna ustanowiona jest kwota wolna od podatku. Kwota nadwyżki jest opodatkowana w zależności od wysokości tej nadwyżki. Zagadnienie to opiszę w kolejnym artykule dotyczącym podatku od spadków i darowizn otrzymanych od najbliższej rodziny.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
kancelaria@olkuski.legal