Niebanalne miasto nad Pilicą Warka grzechu warta

Dwunastotysięczna Warka, miasto odległe sześćdziesiąt kilometrów na południe od stolicy, może poszczycić się niebanalną urodą. Położona jest w powiecie grójeckim, na malowniczej skarpie nad Pilicą. Stanowi centrum usługowe miejsko-wiejskiej gminy, w której nie ma wielkiego przemysłu, dominują za to gospodarstwa rolne, a przede wszystkim rozległe sady, pamiętające czasy panowania królowej Bony Sforzy. 

Lokowana około 1284 roku na Południowym Mazowszu Warka nigdy nie przypominała średniowiecznego miasta obronnego. Nie było tu zamku, ani murów miejskich. Niewiele też pozostało materialnych pamiątek z poprzednich epok, a wiele z tych, które były, uległy zniszczeniu. Dawniej było tutaj aż siedem kościołów, co świadczy, że życie toczyło się wartkim nurtem. Należy pamiętać, że świątynie były nie tylko miejscami kultu, ale także pełniły rolę dzisiejszych urzędów cywilnych. Rejestrowano w nich narodziny, chrzty, związki małżeńskie oraz zgony mieszkańców. Parafie dbały o elementarną edukację, prowadziły szkoły parafialne oraz zajmowały się opieką charytatywną nad najbiedniejszymi mieszkańcami.
Współczesna Warka jest miastem posiadającym własną tożsamość, którą stara się wszelkimi sposobami podkreślać. Przyjeżdżając tutaj, czuje się piętno wyciśnięte przez wielką historię. Zarówno władzom samorządowym, jak i mieszkańcom zależy na ożywieniu ruchu turystycznego. W wielu punktach ustawiono tablice o najsłynniejszych mieszkańcach, zabytkach oraz o wydarzeniach, jakie miały miejsce w mieście lub jego okolicy.

Piwne tradycje
Warka znana jest w całym kraju przede wszystkim z produkcji znakomitego piwa, wytwarzanego tutaj nieprzerwanie już od kilku stuleci. Przed wiekami wareccy warzelnicy otrzymali od księcia Bolesława V przywilej zaopatrywania w swoje produkty dworu książęcego oraz piwnic warszawskiego ratusza. Od tego momentu rozpoczęła się zawrotna kariera produkowanego tutaj piwa. Jego smak i zapach jest znany i ceniony do dzisiaj. Produkowane jest w nowoczesnym, całkowicie zmechanizowanym browarze. Można go zwiedzić i zapoznać się z technologią produkcji po uprzedniej telefonicznej rezerwacji przewodnika.
Pisemne potwierdzenie praw miejskich nastąpiło w 1321 roku. Dokonał tego władca Warki, książę czerski Trojden I, syn płockiego księcia Bolesława II. Trojdena pochowano w dziś już nieistniejącym kościele dominikańskim, a w dziewiętnastym wieku przeniesiono trumnę z jego szczątkami do katakumb kościoła pw. Matki Bożej Szkaplerznej. 
Wokół jej rodowego pałacu w Winiarach, w którym Kazimierz Pułaski spędził dzieciństwo i młodość, koncentruje się życie kulturalne miasta. Winiary stanowiły niegdyś przysiółek Warki, dziś są jej dzielnicą. Starostą wareckim był ojciec Kazimierza, Józef Pułaski. Rodzina Pułaskich uczestniczyła w życiu miasta wspierając finansowo różne jego instytucje i organizacje.
W pałacu otoczonym rozległym romantycznym parkiem położonym na skarpie starorzecza Pilicy od 1967 roku działa Muzeum im. Kazimierza Pułaskiego. Można je zwiedzać indywidualnie lub z przewodnikiem, który w interesujący sposób omawia poszczególne elementy ekspozycji oraz opowiada o dziejach miasta i jego mieszkańcach. 

Miasto naznaczone wojną
Spacerując po pięknie odnowionym rynku, noszącym nazwę Placu Stefana Czarnieckiego, otoczonym gustownie odnowionymi kamienicami, trudno sobie wyobrazić, że w czasie drugiej wojny światowej Warka była zniszczona bardziej niż Warszawa. (...)

Tekst i fot. Ewa i Bogumił Liszewscy

Kup e-wydanie Tygodnika Płockiego