Minorka, wyspa „stołów”

Gdy miałam kilka lat, w zaprzyjaźnionym domu, w którym czekałam na powrót mamy, zafascynowała mnie kolorowa okładka książki. Z zielonego tła wyglądał pomarańczowo-brązowy ptak z dużym czubem. Wydawał mi się bardzo egzotyczny. Tom stał w biblioteczce za szkłem, wyżej niż sięgała moja ręka. – To jest atlas ptaków żyjących w Polsce – wyjaśnił wujek. A ciocia opowiedziała historię o dudkach spotkanych po drodze z wczasów nad Bałtykiem. Poza obrazkiem znakomitego artysty Józefa Czerwińskiego w Atlasie Ptaków Polskich, nigdy nie widziałam dudka. Dopiero niedawno sfrunął z drzewa w parku Es Freginal w Maó, usiadł na trawie i pozwolił się obserwować. Trudno o lepsze zakończenie pięknej podróży na Minorkę.

Minorka (po katalońsku Menorka) – druga pod względem wielkości wyspa archipelagu Baleary zachwyca przyrodą. Jej walory doceniło UNESCO, ustanawiając tu rezerwat biosfery. W S’Albufera des Grau można podziwiać rzadkie ptaki (kania ruda, kormoran czubaty), oglądać rośliny i drzewa (dzikie oliwki, wilczomlecze drzewiaste). Jest sporo gatunków endemicznych, takich jak murówka Lilforda (jaszczurka występująca wyłącznie na Minorce i Majorce). Ale nawet gdy zabraknie czasu na wycieczkę do rezerwatu, przyroda sama nas odnajdzie. Pod warunkiem, że nie będziemy jej przeszkadzać.
Wystarczy wyjść poza miasto i przejść się polną drogą wyznaczoną pomiędzy ciągnącymi się kilometrami murkami z kamieni. Te naturalne ogrodzenia ułożono bez użycia zaprawy. Podczas spaceru możemy spotkać czarne konie rasy minorkańskiej, osiołki i krowy, z których mleka robi się doskonałe sery (koniecznie trzeba spróbować). Przez całą wyspę przebiega „Camí de Cavalls” (droga koni). Licząca 185 km prowadzi przez wyjątkowe miejsca. Pokonamy ją nie tylko konno, także pieszo albo na rowerze. Widoki na morze (duża jej część biegnie przy linii brzegowej) naprawdę zapierają dech.

Kraina olbrzymów Torre d’en Galmés
Minorka jest nazywana ogromnym muzeum na wolnym powietrzu, przede wszystkim ze względu na pozostałości tajemniczej kultury talajockiej. Rozsiane po całej wyspie osady według legendy zbudowali giganci, którzy zamieszkiwali tu do wielkiej powodzi. W Torre d’en Galmés – jednej z najlepiej zachowanych i największych osad talajockich na Balearach oprócz okrągłych domów zobaczymy taule. Taula (w języku katalońskim stół) to niezadaszony budynek o charakterze sakralnym, w którym latem odbywały się ceremonie religijne. Jego nazwa wzięła się od ustawionego w centrum postumentu, składającego się z dwóch kamiennych brył przypominających literę „t”. Te postumenty to oczywiście stoły, przy których giganci spożywali posiłki. Archeolodzy, którzy są mniej romantyczni i zdecydowanie bardziej precyzyjni uważają, że talajoty spotykane wszędzie na Minorce mogły być wieżami strażniczymi albo punktami orientacyjnymi. Ten w Torre d’en Galmés datuje się na lata 550 p.n.e.-123 n.e.[ads2]
Ciekawostką jest fakt, że znaleziono tu małą figurkę z brązu przedstawiającą Imhotepa, budowniczego pierwszej egipskiej piramidy. W jaki sposób posążek trafił tak daleko? Być może razem z bagażem egipskiego lekarza albo podczas wymiany handlowej. Niezwykłe zabytki kultury talajockiej odnajdziemy w Calescoves (nekropolia), Cala Morell, okolicach Alaior (Torralba den Salort), Ciutadelli (Naveta des Tudons). Pierwsi osadnicy przybyli na Minorkę pomiędzy 2500 a 2100 p.n.e. Talajockie osady przetrwały w niezmienionym stanie wszystkie najazdy: Rzymian, Bizantyjczyków, Arabów, Anglików, Hiszpanów, Francuzów i piratów. I tylko w architekturze powstałych znacznie później miast widać wpływy tych młodszych przybyszów.
W poniedziałki wstęp do Torre d’en Galmés jest bezpłatny, ale jeśli tak jak ja poruszamy się po wyspie autobusami, czeka nas niespodzianka. Żaden autobus tam nie dojeżdża. Trzeba się przygotować na pięciokilometrowy marsz z Alaior w stronę Son Bou. W miasteczku Son Bou znajduje się najdłuższa plaża – 2,5 km przyjemnego piasku i przejrzystej wody.

Tekst i fot. Marta Szatkowska-Kunavar