Jedynie prawda jest ciekawa

– Tych dziewcząt nie złamano. One były fantastyczne. Powinny mieć swoje pomniki, place, ulice – mówił podczas spotkania z czytelnikami Wacław Holewiński, autor książki Opowiem ci o wolności. Kanwą powieściowej narracji jest historia dwóch kobiet-żołnierzy wyklętych.
Zanim powstała książka, autor przygotował kilka scenariuszy dla telewizji o żołnierzach wyklętych, opierając się na dokumentach, opowieściach świadków i przekazach rodzin. Bohaterką jednego z nich była Maria Nachtman, ps. Agata. Naprawdę mieszkała w Wołominie, ale autor umieścił ją w Mińsku Mazowieckim pod okupacją niemiecką. Urodziła się w 1924 roku, była łączniczką Oddziału Bojowego KG NSZ, następnie NZW. – Szukałem drugiej kobiety, która znalazła się w tym samym czasie pod okupacją sowiecką – mówił Wacław Holewiński. – W książce napisałem, że się spotkały, choć nie ma na to dowodu – wyjaśniał. Obie bohaterki łączyły patriotyczne przekonania wyniesione z domu rodzinnego. Obie miały starszych braci i ich śladem znalazły się w konspiracji. Walentyna Stempkowska, ps. Platerówka, była córką architekta. Wychowała się w Białymstoku. Tak jak Maria wstąpiła do NSZ.
W 1946 roku, podczas procesu Komendy Głównej Narodowego Zjednoczenia Wojskowego, Marię skazano na sześcioletnie więzienie w Fordonie. Wyszła po amnestii, 8 kwietnia 1949 roku. Udało jej się skończyć studia medyczne, choć takie jak ona piętnowano w okresie PRL-u mianem faszystek. Los Walentyny był jeszcze gorszy. Karę sześcioletniego więzienia również odbyła w Fordonie. Mimo bestialskich przesłuchań nie dała się złamać i nie wydała setek osób działających w konspiracji. Potem nie mogła nigdzie znaleźć pracy, a choć przeszła obóz koncentracyjny w Ravensbrück – odebrano jej uprawnienia. Zdeterminowana napisała do Bieruta, w efekcie czego otrzymała marną posadę.
Wacław Holewiński zadebiutował w 2003 roku powieścią Lament nad Babilonem na podstawie losów swojego stryjecznego dziadka – Tadeusza Danilewicza. Ostatnia książka autora pt. Szwy traktuje o chłopcu zakatowanym przez milicję w Białymstoku. Dotąd nie udało się wznowić procesu i odnaleźć sprawców morderstwa. Spotkanie z laureatem nagrody literackiej im. Józefa Mackiewicza (niezłomnego pisarza, który twierdził, że tylko prawda jest ciekawa) wpisuje się w obchodzony w Płocku Rok Wolności. Jak zapowiedziała dyrektor Książnicy Płockiej, Joanna Banasiak, tematy historyczne będą kontynuowane. W planach Książnicy jest też wydanie albumu o pierwszych parlamentarzystach ziemi płockiej. Obecny na spotkaniu fotograf Jan Waćkowski zaapelował do zgromadzonej na sali młodej publiczności, aby ocalała od zapomnienia historie swoich babć i mam.
Lena Szatkowska
fot. Jan Waćkowski