Dział spadku – gdy nie ma zgody pomiędzy spadkobiercami

Przez dział spadku należy rozumieć podział składników majątku wchodzących w skład spadku po zmarłym spadkodawcy, dotychczas objętych wspólnością w częściach ułamkowych na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia lub w oparciu o postanowienie sądu w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Jeśli wszyscy spadkobiercy są zgodni co do sposobu podziału składników majątku spadkowego, wówczas wystarczające jest zawarcie pomiędzy nimi umowy o dział spadku. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość (bądź udział w nieruchomości), należy pamiętać o tym, aby umowę o dział spadku zawrzeć w formie aktu notarialnego. Zawarcie powyższej umowy nie jest jednak możliwe, jeżeli choćby jeden spadkobierca nie zgodzi się na dokonanie umownego działu spadku. W takiej sytuacji konieczne jest przeprowadzenie sądowego działu spadku.

Co do zasady sądem właściwym do dokonania działu spadku jest sąd spadku (art. 628 k.p.c.). Zgodnie jednak z brzmieniem art. 683 k.p.c. na żądanie uczestnika działu, zgłoszone nie później niż na pierwszej rozprawie, sąd spadku może przekazać sprawę sądowi rejonowemu, w którego okręgu znajduje się spadek lub jego znaczna część, albo sądowi rejonowemu, w którego okręgu mieszkają wszyscy współspadkobiercy.

Z wnioskiem o dział spadku może wystąpić:

1. każdy ze spadkobierców samodzielnie,
2. nabywca udziału w spadku,
3. spadkobierca ww. osób,
4. wierzyciel spadkobiercy, ale tylko przez wykonanie zajętych w toku egzekucji uprawnień spadkowych swojego dłużnika.

Postępowanie sądowe w przedmiocie działu spadku prowadzone jest w postępowaniu nieprocesowym. Do tego postępowania stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące zniesienia współwłasności.

[paywall]

Podstawowym i najistotniejszym celem tego postępowania jest ustalenie przez sąd składu oraz wartości spadku ulegającego podziałowi, a także danych spadkobierców.

Stan spadku sąd określa według chwili otwarcia spadku (data śmierci spadkodawcy), zaś jego wartość według cen rynkowych z chwili dokonania działu. Ustalenie powyższego przez sąd możliwe jest w oparciu o wynik przeprowadzonego postępowania dowodowego (wyjaśnienia uczestników postępowania, zeznania świadków, opinii biegłego sądowego, dokumentów, fotografii, itp.). Fakt własności nieruchomości, która ma wejść w skład majątku spadkowego objętego działem, zawsze wymaga udowodnienia.

Od prawidłowego ustalenia składu i wartości spadku podlegającego podziałowi zależy właściwe określenie wartości udziałów każdego ze spadkobierców, ich sched spadkowych, jak również przysługujących im spłat lub dopłat.

W postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Sądowy dział spadku może nastąpić poprzez:

1. podział w naturze,
2. przyznanie przedmiotów w całości na własność albo współwłasność lub podział cywilny,
3. sprzedaż rzeczy wspólnej.

Jeżeli wszyscy współspadkobiercy złożą zgodny wniosek co do sposobu dokonania zniesienia współwłasności, sąd będzie wówczas nim związany. Oznacza to, że wyda on postanowienie zgodne z żądaniem treści wniosku, o ile zgłoszony projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego ani nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. W braku zgodnego wniosku sąd przeprowadza postępowanie działowe.

Zakończenie postępowania o dział spadku następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu w przedmiocie działu spadku. Z tą chwilą ustaje wspólność majątku spadkowego, a własność przedmiotów spadkowych (ruchomości, nieruchomości) przechodzi na wskazanych w postanowieniu spadkobierców.

Postanowienie sądu o dziale spadku ma charakter konstytutywny. Prawomocne postanowienie działowe stanowi tytuł własności rzeczy i w przypadku nabycia własności nieruchomości w drodze działu spadku, stanowi podstawę wpisu do księgi wieczystej.

Radca prawny
Anna Marunowska

Adres:
Kancelaria Radcy Prawnego
Pl. Stary Rynek 2 lok. 1A
09-400 Płock

Filia kancelarii:
ul. Dobrzykowska 1
09-530 Gąbin
Tel. 519 629 906