Unieważnienie małżeństwa

Zakończenie małżeństwa w kontekście prawnym jest najczęściej utożsamiane z instytucją rozwodu. W powszechnej świadomości unieważnienie małżeństwa dotyczy sakramentu kościelnego i jest możliwe tylko w wyjątkowych okolicznościach.  Warto więc pamiętać, że przepisy prawa rodzinnego również przewidują wyjątkowe okoliczności umożliwiające stwierdzenie nieważności małżeństwa. 

Okoliczności, które mogą stanowić podstawę powództwa o unieważnienie małżeństwa wynikają z prawnych przeszkód zawarcia małżeństwa:

• Nie może zawrzeć małżeństwa osoba niemająca ukończonych lat osiemnastu. Jednakże z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zezwolić na zawarcie małżeństwa kobiecie, która ukończyła lat szesnaście, a z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny.
• Nie może zawrzeć małżeństwa osoba ubezwłasnowolniona całkowicie. 
• Nie może zawrzeć małżeństwa osoba dotknięta chorobą psychiczną albo niedorozwojem umysłowym. Jeżeli jednak stan zdrowia lub umysłu takiej osoby nie zagraża małżeństwu ani zdrowiu przyszłego potomstwa i jeżeli osoba ta nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, sąd może jej zezwolić na zawarcie małżeństwa.
• Nie może zawrzeć małżeństwa, kto już pozostaje w związku małżeńskim.
• Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. Jednakże z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi.
• Nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający i przysposobiony.

Mimo przeszkód prawnych można sobie wyobrazić sytuacje, gdy w wyniku niedopatrzenia dojdzie do zawarcia związku małżeńskiego. Małżeństwo takie jest ważne, ale na skutek wszczęcia odpowiedniej procedury osoba uprawniona może uzyskać unieważnienie małżeństwa. Każda z podstaw unieważnienia ma w tym zakresie szczegółowe unormowania:

[paywall]

• Nie można unieważnić małżeństwa z powodu braku przepisanego wieku, jeżeli małżonek przed wytoczeniem powództwa ten wiek osiągnął.
• Nie można unieważnić małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia, jeżeli ubezwłasnowolnienie zostało uchylone.
• Nie można unieważnić małżeństwa z powodu choroby psychicznej jednego z małżonków po ustaniu tej choroby.
• Nie można unieważnić małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednio zawartym związku małżeńskim, jeżeli poprzednie małżeństwo ustało lub zostało unieważnione, chyba że ustanie tego małżeństwa nastąpiło przez śmierć osoby, która zawarła ponowne małżeństwo pozostając w poprzednio zawartym związku małżeńskim.
• Unieważnienia małżeństwa z powodu pokrewieństwa między małżonkami mogą żądać wyłącznie osoby, które wykażą swój interes prawny.
• Unieważnienia małżeństwa z powodu powinowactwa między małżonkami albo z powodu stosunku przysposobienia może żądać każdy z małżonków.
• Nie można unieważnić małżeństwa z powodu stosunku przysposobienia między małżonkami, jeżeli stosunek ten ustał.

Okolicznościami uzasadniającymi mogą być również wady oświadczenia woli, które zaistniały podczas zawierania związku małżeńskiego. W odróżnieniu od wyżej omówionych przesłanek unieważnienia, wady oświadczenia woli mają charakter subiektywny, więc ich udowodnienie zazwyczaj napotyka problemy dowodowe.
Małżeństwo może być unieważnione, jeżeli oświadczenie o wstąpieniu w związek małżeński zostało złożone:

• przez osobę, która z jakichkolwiek powodów znajdowała się w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli;
• pod wpływem błędu co do tożsamości drugiej strony;
• od wpływem bezprawnej groźby drugiej strony lub osoby trzeciej, jeżeli z okoliczności wynika, że składający oświadczenie mógł się obawiać, że jemu samemu lub innej osobie grozi poważne niebezpieczeństwo osobiste.

Unieważnienia małżeństwa z powodu wystąpienia wad oświadczenia woli może żądać małżonek, który złożył oświadczenie dotknięte wadą. Nie można żądać unieważnienia małżeństwa po upływie sześciu miesięcy od ustania stanu wyłączającego świadome wyrażenie woli, od wykrycia błędu lub ustania obawy wywołanej groźbą - a w każdym wypadku po upływie lat trzech od zawarcia małżeństwa.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
tel.: 604 960 660
kancelaria@olkuski.legal