Przesył mediów przez prywatne grunty

Jeden z czytelników zwrócił się do nas z problemem, który dotyczy dziś tysięcy właścicieli gruntów w Polsce. Przez jego działkę biegnie linia energetyczna wybudowana jeszcze w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku. Gdy na początku roku wezwał operatora sieci do uregulowania statusu prawnego tej infrastruktury i wypłaty odszkodowania, spółka odmówiła, powołując się na prawo do bezpłatnego zasiedzenia z racji wieku urządzeń. W piśmie pominięto najnowsze orzecznictwo, przywołując za to starsze, korzystne dla operatorów wyroki Sądu Najwyższego.

Ten przypadek nie jest odosobniony. Spór między właścicielami nieruchomości a przedsiębiorstwami energetycznymi i gazowymi wszedł w nową fazę. Przez lata operatorzy sieci przesyłowych skutecznie odpierali roszczenia finansowe obywateli, powołując się na zasiedzenie prawa do korzystania z cudzego gruntu. Praktyka ta pozwalała firmom bezpłatnie utrzymywać urządzenia postawione na prywatnych działkach, nierzadko z okresu PRL. Sytuacja zmieniła się po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. akt P 10/16), który uznał dotychczasową wykładnię przepisów za niezgodną z Konstytucją. W efekcie sądy powszechne coraz częściej odchodzą od automatycznego przyznawania operatorom bezpłatnych uprawnień przesyłowych.

Istota problemu sprowadza się do interpretacji przepisów Kodeksu cywilnego sprzed wprowadzenia do niego pojęcia służebności przesyłu, co nastąpiło 3 sierpnia 2008 r. Wcześniej w polskim prawie nie istniały bezpośrednie regulacje relacji między właścicielem gruntu a przedsiębiorstwem infrastrukturalnym, więc sądy stosowały przez analogię przepisy o klasycznej służebności gruntowej, co umożliwiało firmom nabywanie uprawnień w drodze zasiedzenia. Trybunał zakwestionował tę praktykę, wskazując, że pozbawianie właścicieli wpływu na własną nieruchomość oraz brak ekwiwalentu finansowego narusza konstytucyjne gwarancje ochrony własności. Zdaniem Trybunału przed formalnym uregulowaniem służebności przesyłu bieg terminu zasiedzenia w ogóle nie mógł się rozpocząć, bo prawo to jeszcze nie istniało w systemie.

Ważne zastrzeżenie: wyrok Trybunału nie unieważnia z mocy prawa wcześniejszych, prawomocnych orzeczeń. Stanowi jedynie podstawę do złożenia skargi o wznowienie postępowania, obwarowanej restrykcyjnym terminem trzech miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku, więc upłynął on już na początku marca. Kto go nie dopilnował, może dziś liczyć jedynie na uregulowanie sprawy na przyszłość, a nie na podważenie wcześniej przegranego procesu.

Zmiana podejścia sądów jest już widoczna. Przykładem jest postanowienie Sądu Okręgowego w Rzeszowie z 17 marca 2026 r. (sygn. akt V Ca 1043/24), dotyczące linii elektroenergetycznych. Sąd odrzucił argumentację spółki dystrybucyjnej o nieodpłatnym zasiedzeniu i utrzymał rozstrzygnięcie przyznające właścicielce gruntu jednorazowe wysokie wynagrodzenie. Podobne stanowisko zaczynają zajmować inne sądy okręgowe.

Sprawa opisana przez naszego czytelnika pokazuje, że w relacjach pozasądowych operatorzy wciąż trzymają się dawnej strategii i pomijają wyrok Trybunału i powołują się na stare, korzystne dla siebie orzecznictwo, licząc, że koszt procesu zniechęci ludzi do dochodzenia praw. Jak pokazuje przykład z Rzeszowa, taka argumentacja przed sądem coraz częściej przegrywa.

Dla czytelników w podobnej sytuacji płynie z tego jeden wniosek: odmowa operatora to nie koniec sprawy, a jej początek. Wyrok Trybunału nie działa automatycznie, a każda sprawa wciąż wymaga indywidualnej oceny dowodów i konsekwentnego dochodzenia praw przed sądem, ale właściciele gruntów zyskali istotny argument, którego wcześniej nie mieli.

Karol Olkuski
www.olkuski.legal
Płock, Stary Rynek 2 lok 1B