Uczcili powstańców w getcie warszawskim. Żonkile pamięci

Gostynin uczcił 78. rocznicę powstania w getcie warszawskim. Mieszkańcy miasta mogli wysłuchać on-line wykładu naukowego dr. Krzysztofa Persaka oraz okolicznościowego koncertu: „Około 6 tysięcy ludzi Niemcy zamordowali na miejscu, pozostałych wysłali do Treblinki albo do obozów pracy na Lubelszczyźnie. Nie możemy o nich zapomnieć” – podkreślili historycy, którzy zachęcili gostynian, aby 19 kwietnia pamiętali o wpięciu w ubranie żółtego żonkila.

Władze miasta Gostynina na swojej stronie internetowej przypomniały mieszkańcom o dramacie powstańców w getcie warszawskim. 19 kwietnia 1943 roku w położonym w śródmieściu Warszawy getcie wybuchło zbrojne powstanie, będące ostatnim krzykiem uwięzionych tam i skazanych na śmierć Żydów. Trwało ono miesiąc, a zakończyło je całkowite zniszczenie części miasta i śmierć niewinnych ludzi.
„«Żydowska strefa mieszkaniowa» zajmowała około 3 hektarów, które pod koniec 1940 roku odgrodzono wysokim murem. Możliwość opuszczenia i wejścia do getta regulowały specjalne przepustki. Żydzi oczywiście nie mogli go opuszczać – Hans Frank jesienią 1941 roku wprowadził w Generalnym Gubernatorstwie karę śmierci zarówno za opuszczenie getta, jak i za pomoc ludziom znajdującym się wewnątrz murów. W 1941 roku w getcie warszawskim znajdowało się około 450 tysięcy osób. W efekcie akcji Reinhard, mającej na celu wymordowanie Żydów w GG, do wybuchu powstania kwietniowego w getcie na pomniejszonym terenie getta żyło około 60 tysięcy ludzi. Powstanie wybuchło 19 kwietnia. Bezpośrednią przyczyną była akcja likwidacji getta przez Niemców, dziwnym trafem zbiegająca się z dniem urodzin Adolfa Hitlera (20 kwietnia). Naprzeciw 500 bojowników Żydowskiej Organizacji Bojowej (z czego połowa miała przy sobie broń) i 150-200 członków Żydowskiego Związku Wojskowego stanęły około 2 tysiące żołnierzy niemieckich wspieranych przez czołgi i wozy pancerne. Powstańcy nie mogli zwyciężyć. Ginęli zarówno walczący, jak i cywile. Około 6 tysięcy ludzi Niemcy zamordowali na miejscu, pozostałych wysłali do Treblinki albo do obozów pracy na Lubelszczyźnie. Tam, w listopadzie 1943 roku, cywile pochodzący z warszawskiego getta w liczbie 35 tysięcy ponieśli śmierć. Po powstaniu wszystkie budynki znajdujące się na terenie getta zostały zniszczone” – przypomniano gostynianom dramat roku 1943. 
Mieszkańcy Gostynina mogli także wysłuchać on-line wykładu dr. Krzysztofa Persaka, poświęconego powstaniu w getcie, na stronie internetowej Muzeum Historii Żydów Polskich (www.polin.pl, Fb i You-Tube). Krzysztof Persak (ur. 1968) m.in. wspólnie z Pawłem Machcewiczem zredagował dwutomowy zbiór studiów i dokumentów „Wokół Jedwabnego”. W 2005 r. obronił na Uniwersytecie Warszawskim pracę doktorską „Sprawa Henryka Hollanda”, w której na podstawie dokumentów źródłowych, w tym zapisów podsłuchu w mieszkaniu Henryka Hollanda, rozwikłał tajemnicę jego śmierci. 
W rocznicę powstania w getcie Gostynianie mogli też poznać historię pięciu żydowskich kobiet, walczących w czasie powstania kwietniowego, zarówno w samym getcie, jak i poza dzielnicą zamkniętą, dzięki przewodniczce Katarzynie Jankowskiej (film „W sukience i w mundurze”) oraz wysłuchać okolicznościowego koncertu. Podczas koncertu on-line Paweł Szamburski i Joanna Halszka Sokołowska wykonali kołysanki ze zbiorów Moshe Beregowskiego – żydowskiego folklorysty i etnomuzykologa publikującego głównie w języku rosyjskim i jidysz. To właśnie m.in. melodie Beregowskiego mogły nucić kobiety przebywające w getcie warszawskim.

(eg)
fot. Strona internetowa Urzędu Miasta