Sprzedaż podczas pokazów i wycieczek

Specyficzna atmosfera panująca podczas zamkniętych spotkań jest często wykorzystywana przez nieuczciwych sprzedawców do zmanipulowania konsumentów. Aby ograniczyć ten proceder, Ustawa o prawach konsumenta przewiduje restrykcyjne zasady zawierania umów poza lokalem przedsiębiorstwa. Przepisy ustanawiają bezwzględny zakaz przyjmowania płatności przed upływem terminu na odstąpienie od umowy oraz zakazują oferowania usług finansowych podczas pokazów i wycieczek.

Wycieczką, według ustawy z dnia 30 maja 2014 r. o prawach konsumenta, jest zorganizowany przez przedsiębiorcę przejazd, którego celem lub jednym z celów jest promocja oraz zawieranie umów z konsumentami. Z kolei pokaz to spotkanie zorganizowane dla grupy osób w celu promocji, oferowania sprzedaży lub samej sprzedaży towarów bądź usług. Wydarzenie to może odbywać się w miejscu wynajętym, np. w sali hotelowej, restauracji czy świetlicy wiejskiej.

Ustawodawca objął szczególną ochroną także sytuacje określane jako nieumówione wizyty w miejscu zamieszkania. Wizyta ma charakter nieumówiony, gdy przedsiębiorca zjawia się u konsumenta bez wcześniejszego, wyraźnego uzgodnienia terminu. Obejmuje to również przypadki, gdy sprzedawca narzuca termin spotkania jednostronnie, a lokator nie wyraża na to akceptacji.

Ratio legis tych definicji opiera się na rozpoznaniu specyficznego kontekstu psychologicznego. Podczas wycieczek i pokazów konsument znajduje się w izolacji od naturalnego środowiska decyzyjnego. Często poddawany jest socjotechnikom i presji grupy. Podobny mechanizm zachodzi przy niespodziewanej wizycie akwizytora w domu. W takich warunkach swoboda powzięcia decyzji i wyrażenia woli jest ograniczona. Przepisy mają przywrócić równowagę między profesjonalnym sprzedawcą a osobą prywatną.

Zakaz przyjmowania płatności i wydłużone terminy odstąpienia

Artykuł 17a ustawy o prawach konsumenta wprowadza mechanizm wstrzymujący przepływ środków pieniężnych do czasu ugruntowania decyzji zakupowej. Przedsiębiorca nie może żądać ani przyjmować od konsumenta żadnych płatności przed upływem terminu do odstąpienia od umowy. Zakaz ten dotyczy umów zawartych podczas wycieczki, pokazu oraz nieumówionej wizyty domowej. Ograniczenie obejmuje nie tylko pełną cenę towaru, ale również wszelkie zaliczki, zadatki, opłaty rezerwacyjne czy raty. Środki te muszą pozostać w dyspozycji konsumenta. Ma to zapobiegać sytuacjom, w których odzyskanie wpłaconych pieniędzy po skutecznym odstąpieniu od umowy stawało się długotrwałym i trudnym procesem.

Długość trwania tego zakazu jest bezpośrednio powiązana z ustawowymi terminami na rozwiązanie umowy. W standardowych umowach zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa termin ten wynosi 14 dni. Jednak dla umów podpisanych podczas wycieczki lub nieumówionej wizyty w domu, ustawodawca wydłużył ten okres do 30 dni. Bieg terminu rozpoczyna się zazwyczaj od dnia objęcia rzeczy w posiadanie przez konsumenta. Przy umowach o świadczenie usług termin liczy się od dnia zawarcia kontraktu.

Nieważność umów o usługi finansowe i ograniczenia kredytowania

Jeszcze surowiej są uregulowane usługi finansowe zawierane w wyżej opisanych warunkach. Art. 7ab ustawy, który zakazuje zawierania umów dotyczących usług finansowych podczas pokazów i wycieczek pod rygorem nieważności. Zakaz ten ma charakter bezwzględny i dotyczy umów kredytu, pożyczki czy ubezpieczenia. Ustawodawca uznał, że łączenie sprzedaży towarów z natychmiastowym finansowaniem ich zakupu w warunkach pozalokalowych jest skrajnie niebezpieczne dla stabilności finansowej obywateli. Zakaz obejmuje nie tylko umowy podpisane w trakcie trwania wydarzenia. Dotyczy on również kontraktów finansowych związanych bezpośrednio z ofertą złożoną na pokazie w celu realizacji umowy sprzedaży.

Praktyka wypracowana przez nieuczciwe firmy polegała na przewożeniu uczestników pokazu do placówek bankowych bezpośrednio po prezentacji. Obecne przepisy uznają takie działanie za próbę obejścia prawa. Jeśli umowa o usługę finansową zostanie zawarta w takich okolicznościach, jest ona nieważna z mocy samego prawa. Oznacza to, że kontrakt nie wywołuje skutków prawnych od samego początku. Konsument nie jest zobowiązany do spłaty rat, a bank lub inna instytucja finansowa musi zwrócić wszelkie pobrane środki. Nieważność ta nie wymaga oświadczenia woli konsumenta ani interwencji sądu, choć w razie sporu to przedsiębiorca musi udowodnić, że umowa została zawarta w sposób legalny.

Podobnie jak przy zakazie płatności, jedyny wyłom stanowi pokaz domowy przeprowadzony na wyraźne życzenie klienta. Ciężar dowodu, że to konsument zainicjował spotkanie i zaprosił sprzedawcę, spoczywa w całości na przedsiębiorcy. Zaproszenie musi być jednoznaczne i nie może wynikać z domniemania. Przykładowo, zgoda na przegląd instalacji gazowej nie jest tożsama z zaproszeniem na pokaz pieców gazowych. Jeśli przedsiębiorca nie wykaże inicjatywy ze strony klienta, umowa kredytowa zawarta przy okazji wizyty najczęściej jest nieważna.

r.pr. Karol Olkuski
www.olkuski.legal
tel. 604-960-660
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock