SKD – odsetki od kredytowanych kosztów

Sankcja kredytu darmowego to mechanizm prawny dyscyplinujący banki i innych kredytodawców stosujących niezgodne z prawem zapisy umowne. Wystąpienie w umowie kredytu konsumenckiego naruszeń opisanych w art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim może powodować, że konsument zobowiązany będzie do zwrotu jedynie pożyczonego kapitału.

Jedną z najbardziej kontrowersyjnych kwestii związanych z SKD jest zasadność naliczania przez kredytodawców odsetek od kredytowanych kosztów kredytu, w szczególności prowizji doliczanej do kwoty udzielonego kredytu. Ponieważ nie ukształtowała się jeszcze jednolita linia orzecznicza dotycząca tego zagadnienia, znaczenia nabiera opinia zawarta w Ogólnym Oświadczeniu zawierającym istotny pogląd Rzecznika Finansowego w sprawie sankcji kredytu darmowego.

Punktem wyjścia rozważań Rzecznika Finansowego jest ustawowa definicja całkowitej kwoty kredytu, która obejmuje wyłącznie środki oddane konsumentowi do dyspozycji. Prowizja, nawet jeśli została „skredytowana”, nie zmienia swojej natury prawnej i pozostaje kosztem obciążającym klienta, a nie świadczeniem postawionym mu do wykorzystania. Naliczanie odsetek od prowizji oznacza w istocie pobieranie wynagrodzenia z dwóch tytułów: jako kosztu kredytu oraz jako części kapitału objętego oprocentowaniem. Tak ukształtowana konstrukcja nie tylko narusza podstawowe zasady wynikające z przepisów ustawy, ale także zaburza prawidłowe ustalenie całkowitej kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu.

Zastrzeżenia budzi również sposób prezentowania parametrów finansowych umowy. W wielu przypadkach dokumenty wskazują kwotę kredytu obejmującą zarówno środki wypłacane klientowi, jak i prowizję. W rezultacie konsument nie ma możliwości odczytania rzeczywistej wysokości kapitału udostępnionego mu do dyspozycji. W połączeniu z naliczaniem odsetek od prowizji powoduje to nieprawidłowe obliczenie Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania. Jeżeli kluczowe elementy konstrukcyjne, takie jak podstawa naliczania odsetek czy wysokość kapitału, są przedstawione w sposób sprzeczny z ustawą, nie można uznać, że konsument otrzymał jasną i pełną informację o kosztach zobowiązania.

Z punktu widzenia ochrony konsumentów istotne jest również to, że naliczanie odsetek od kosztów kredytu, takich jak prowizja, bywa kwalifikowane nie tylko jako naruszenie obowiązków informacyjnych, ale także jako praktyka sprzeczna z dobrymi obyczajami. W takich przypadkach kredytobiorca ma dodatkowe podstawy do dochodzenia roszczeń, a ocena umowy dokonywana jest z uwzględnieniem zasady lojalności kontraktowej. W wielu sprawach rozpatrywanych przez sądy konstrukcja kredytu oparta na oprocentowaniu prowizji była oceniana jako niedopuszczalna.

Podsumowując, praktyka naliczania odsetek od kredytowanych kosztów kredytu stwarza poważne ryzyko dla kredytodawców i jednocześnie otwiera przed konsumentami realne możliwości ochrony ich interesów. Tego rodzaju uchybienia mają charakter materialny w rozumieniu art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim i mogą prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Instytucja ta przekształca umowę w taki sposób, że konsument zobowiązany jest zwrócić wyłącznie kapitał faktycznie udostępniony, bez obowiązku zapłaty odsetek, prowizji i jakichkolwiek innych kosztów. Istotne jest, że przesłanką jej zastosowania nie jest stopień naruszenia ani jego wpływ na sytuację ekonomiczną kredytobiorcy. Wystarczy stwierdzenie niezgodności umowy z wymogami dotyczącymi elementów informacyjnych, w szczególności w zakresie definicji całkowitej kwoty kredytu, podstaw naliczania odsetek i obliczenia RRSO.

W perspektywie praktycznej oznacza to, że konsument może powołać się na sankcję kredytu darmowego w przypadku umowy, w której prowizja została objęta oprocentowaniem. Tego rodzaju konstrukcja świadczy bowiem o tym, że kredytodawca nieprawidłowo określił elementy przedmiotowo istotne umowy kredytowej. Konsument nie jest w stanie skonfrontować otrzymanej oferty z rzeczywistym kosztem kredytu, a sama treść dokumentu nie pozwala na jednoznaczne ustalenie zakresu zobowiązania. Oświadczenie o skorzystaniu z sankcji może zostać złożone także po wykonaniu umowy, z zachowaniem rocznego terminu wynikającego z ustawy.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
www.olkuski.legal
kancelaria@olkuski.legal