Przesłanki SKD - forma pisemna kredytu konsumenckiego

Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim (u.k.k.) „Umowa o kredyt konsumencki powinna być zawarta w formie pisemnej, chyba że odrębne przepisy przewidują inną szczególną formę”. Forma pisemna umożliwia konsumentowi szczegółowe zapoznanie się z treścią umowy oraz skuteczne dochodzenie swoich praw w przypadku ewentualnych sporów.

Brak zachowania formy pisemnej umowy może prowadzić do poważnych konsekwencji dla kredytodawcy. Najważniejszą sankcją przewidzianą w ustawie jest tzw. sankcja kredytu darmowego, przewidziana w art. 45 ust. 1 u.k.k. Przepis ten stanowi, że konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca jedynie kwotę główną kredytu, bez obowiązku zapłaty odsetek czy innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja ta jest przewidziana jako środek odstraszający kredytodawców od naruszania przepisów dotyczących formy i treści umowy kredytowej.

Podstawowym wymogiem jest zachowanie pisemnej formy umowy. Zgodnie z art. 78 § 1 k.c.:

Ustawodawca dopuszcza zawieranie umów w formie elektronicznej pod warunkiem spełnienia wymagań trwałego nośnika informacji. Zgodnie z art. 5 pkt 17 u.k.k. trwały nośnik to

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 9 listopada 2016 r. (sprawa C-42/15) określił, że trwały nośnik musi:

• gwarantować konsumentowi dostęp do informacji w niezmienionej formie;
• umożliwiać odtworzenie informacji w dowolnym momencie;
• pozwalać na skuteczne powołanie się na prawa wynikające z umowy.

W praktyce oznacza to, że kredytodawca musi zapewnić konsumentowi możliwość przechowywania i odtworzenia treści umowy w niezmienionej formie przez cały czas jej obowiązywania. Problemem może być jednak brak precyzyjnej definicji, co prowadzi do licznych sporów i wątpliwości interpretacyjnych. Przykładowo, w stanowisku Prezesa UOKiK z dnia 11 stycznia 2017 r. uznano, że indywidualne konta klientów, dostępne za pośrednictwem bankowości elektronicznej, nie spełniają wymogów trwałego nośnika, jeśli kredytodawca może jednostronnie zmieniać lub usuwać treści umowy.

Podstawą każdej umowy jest zgodne oświadczenie woli stron. W przypadku umowy kredytowej oznacza to, że konsument i kredytodawca muszą jasno wyrazić swoją wolę co do wszystkich istotnych elementów umowy. Nie jest dopuszczalne, aby kluczowe warunki umowy były określone w dokumentach dodatkowych, takich jak regulaminy czy ogólne warunki umów.

Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego (np. wyrok z 20.06.2006 r., III SK 7/06) obligatoryjne postanowienia umowy muszą być wyrażone w samym dokumencie umowy. Odesłania do innych dokumentów nie spełniają wymogów ustawowych, gdyż konsument może nie być w pełni świadomy ich treści i znaczenia.

Podpis pod umową jest nieodłącznym elementem potwierdzającym zgodę stron na jej treść. Zgodnie z przepisami podpis powinien być własnoręczny i umieszczony pod treścią oświadczenia woli. Brak podpisu lub niemożność zidentyfikowania osoby, która podpisała dokument, stanowi istotną wadę umowy, prowadzącą do jej nieważności. Z kolei podpis elektroniczny, o ile jest kwalifikowany, jest równoważny podpisowi własnoręcznemu, co ma szczególne znaczenie w dobie cyfryzacji i zawierania umów na odległość.

Wymóg formy pisemnej umowy kredytowej jest jednym z fundamentów ochrony konsumenta. Choć w praktyce orzeczniczej skuteczne zastosowanie sankcji kredytu darmowego najczęściej opiera się na innych naruszeniach prawa (które opiszę w kolejnych artykułach) to wystąpienie tych naruszeń byłoby niemożliwe bez wymogu zawarcia umowy w formie pisemnej.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
www.olkuski.legal
kancelaria@olkuski.legal