Prawnik radzi

Założenie działalności gospodarczej po ogłoszeniu upadłości

Złożyłam wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Kiedyś pracowałam jako księgowa. Czy po ogłoszeniu upadłości będę mogła wykonywać swój zawód  formie działalności gospodarczej? Agata K.

Zgodnie z treścią art. 61 prawa upadłościowego z dniem ogłoszenia upadłości majątek upadłego staje się masą upadłości, która służy zaspokojeniu wierzycieli upadłego, zaś jak wynika z art. 75 ust. 1 p.u. z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci prawo zarządu oraz możliwość korzystania z mienia wchodzącego do masy upadłości i rozporządzania nim. Należy jednak podkreślić, iż otwarcie postępowania upadłościowego wobec osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej nie skutkuje jej ubezwłasnowolnieniem ani też ograniczeniem w zdolności do czynności prawnych. 
W świetle prawa upadły może zatem w toku postępowania upadłościowego zaciągać zobowiązania, albowiem w świetle art. 77 ust. 1 prawa upadłościowego czynności prawne upadłego dotyczące mienia wchodzącego do masy upadłości są nieważne, zaś zaciąganie zobowiązań nie jest czynnością dotyczącą mienia masy upadłości. Przepisy przewidujące ograniczenie możliwości zaciągania zobowiązań upadłego pojawiają się dopiero na etapie wykonywania planu spłaty. Problem pojawia się jednak w ocenie takiego zachowania upadłego przez syndyka oraz Sąd upadłościowy ustalający plan spłaty. Opierając się na własnej praktyce w wykonywaniu zawodu Doradcy Restrukturyzacyjnego mogę podkreślić, iż w większości przypadków zachowania takie odbierane są negatywnie i działają na niekorzyść upadłego w dłuższej perspektywie, świadczą m. in. o nierzetelności oraz braku chęci poprawy swojego dotychczasowego zachowania.
Odpowiadając na zadane pytanie czy po ogłoszeniu upadłości upadły może otworzyć i prowadzić działalność gospodarczą: Sąd rozpoznając wniosek o ogłoszenie upadłości ocenia stan faktyczny na daną chwilę, jeżeli więc w chwili ogłaszania upadłości dłużnik był konsumentem, to w mojej ocenie nie ma przeciwskazań do otwarcia działalności gospodarczej po wydaniu postanowienia – w toku postępowania upadłościowego. Należy jednak podkreślić, iż na tym etapie działa już syndyk, a zatem będzie on również dokonywał zajęcia części zysków wypracowanych z działalności, jak również będzie mógł zająć majątek służący jej prowadzeniu. W istocie więc opcja ta korzystna może być jedynie dla działalności typowo usługowej, do której prowadzenia nie są niezbędne środki inne niż wiedza i doświadczenie (np. tłumacz) ewentualnie sam fakt obecności (np. dozorowanie).

Nakaz zapłaty a środek zaskarżenia
 

Dostałem nakaz zapłaty z sądu. Wynika z niego, że mam zapłacić firmie telekomunikacyjnej za niezapłacone rachunki. Jest to niemożliwe, ponieważ wszystkie rachunki płaciłem w terminie. Co mogę zrobić w tej sytuacji? Adam W.

Zgodnie z art. 4802 §1 Kodeksu Postępowania Cywilnego  w nakazie zapłaty sąd nakazuje pozwanemu, by w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia nakazu zaspokoił roszczenie w całości wraz z kosztami albo wniósł środek zaskarżenia. Za termin złożenia pisma uznaje się datę złożenia pisma w sądzie lub nadania przesyłki poleconej w urzędzie pocztowym. Dotrzymanie tego terminu jest bardzo ważne, gdyż wniesienie środka zaskarżenia po upływie terminu skutkuje uprawomocnieniem się nakazu. Należy pamiętać o konieczności załączenia odpisu pisma wraz z załącznikami dla strony przeciwnej postępowania.
Jeżeli nakaz zapłaty został wydany w postępowaniu nakazowym to na mocy art. 493 §1 Kodeksu Postępowania Cywilnego ma Pan prawo wnieść zarzuty. W treści zarzutów pozwany powinien wskazać czy zaskarża nakaz w całości, czy w części oraz konkretne zarzuty oraz okoliczności faktyczne, które świadczą na korzyść pozwanego. Pozwany jest zobowiązany zgłosić twierdzenia i dowody w chwili wniesienia zarzutów od nakazu zapłaty. Jeżeli ich nie zgłosi w wyznaczonym terminie, sąd je pominie, chyba że strona udowodni, iż nie zgłosiła ich bez swojej winy. Opłata od zarzutów od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym wynosi 3/4 opłaty od pozwu w postępowaniu nakazowym (art. 19 ust. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Opłatę należy wnieść poprzez przelew bankowy na konto sądu, do którego składane jest pismo, w kasie sądu lub za pomocą znaków sądowych. W myśl art. 493 §4 Kodeksu Postępowania Cywilnego jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, sąd z urzędu postanowieniem uchyla nakaz zapłaty i wydaje odpowiednie rozstrzygnięcie. W innym przypadku sąd wydaje wyrok, który w całości lub części utrzymuje nakaz zapłaty w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu.
Natomiast od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym pozwany może wnieść sprzeciw. W przypadku wniesienia sprzeciwu nakaz zapłaty traci moc w części zaskarżonej sprzeciwem. Warto zaznaczyć, że nie ma żadnej opłaty sądowej za złożenie sprzeciwu od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym.

Złożenie przez wierzyciela wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika
 

Kontrahent zalega mi z płatnościami za faktury od długiego czasu. Złożyłem pozew do sądu i mam już tytuł wykonawczy przeciwko dłużnikowi. Wiem, że ma liczne zobowiązania również wobec innych podmiotów. Czy jako wierzyciel mogę złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika?
Marian J.

Wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik samodzielnie lub każdy z jego wierzycieli osobistych (nie jest do niego uprawniony podmiot będący jedynie wierzycielem rzeczowym, np. hipotecznym). 
Sprawy o ogłoszenie upadłości rozpoznają sądy rejonowe (gospodarcze). Właściwym miejscowo jest sąd, w którego obszarze znajduje się główny ośrodek podstawowej działalności dłużnika. Jest to miejsce, w którym dłużnik regularnie zarządza swoją działalnością o charakterze ekonomicznym i które jako takie jest rozpoznawalne dla osób trzecich.
Wniosek o ogłoszenie upadłości podlega opłacie stałej w wysokości 1 000,00 zł. Wyjątkiem jest wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (tzw. konsumenckiej), opłata wynosi wtedy 30,00 zł. 
Oprócz opłaty, bez względu na to, kto jest wnioskodawcą, do wniosku należy załączyć dowód uiszczenia zaliczki na wydatki w toku postępowania. Jej wysokość wynosi jednokrotność przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w trzecim kwartale roku poprzedzającego złożenie wniosku, którą ogłasza Prezes Głównego Urzędu Statystycznego.
Każde pismo procesowe, w tym także wniosek o ogłoszenie upadłości, musi spełniać wymogi przewidziane w KPC (Kodeksie Postępowania Cywilnego). Ponadto Ustawa Prawo upadłościowe zawiera odrębne regulacje, które musi spełnić wniosek o ogłoszenie upadłości. Wniosek, niezależnie od tego kto jest wnioskodawcą, powinien zawierać:
imię i nazwisko dłużnika lub jego nazwę;
numer PESEL albo KRS dłużnika;
miejsce zamieszkania albo siedzibę, adres dłużnika;
wskazanie reprezentantów spółki lub osoby prawnej;
wskazanie likwidatorów, jeżeli są ustanowieni;
imiona i nazwiska oraz miejsce zamieszkania wspólników odpowiadających za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem;
wskazanie miejsca głównego ośrodka podstawowej działalności dłużnika;
wskazanie okoliczności, które uzasadniają wniosek i ich uprawdopodobnienia;
informację, czy dłużnik jest uczestnikiem podlegającym prawu polskiemu lub prawu innego państwa członkowskiego systemu płatności lub systemu rozrachunku papierów wartościowych w rozumieniu ustawy o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami – tego wymogu nie musi spełnić wierzyciel-wnioskodawca,
informację, czy dłużnik jest spółką publiczną w rozumieniu przepisów o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych.
Dalsze wymogi ustawa uzależnia od tego, kto występuje z wnioskiem. I tak, wierzyciel we wniosku o ogłoszenie upadłości swego dłużnika, będzie musiał m.in. uprawdopodobnić przysługującą mu wierzytelność.

W ramach omawiania wniosku o ogłoszenie upadłości wyróżnić należy upadłość osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej (tzw. konsumencką). W ramach upadłości konsumenckiej wyłączono stosowanie niektórych przepisów (m. in. dot. zaliczki na wydatki, obowiązku dłużnika złożenia wniosku). O ogłoszenie upadłości konsumenta, zarówno dłużnik, jak i wierzyciel wnoszą na formularzu urzędowym. Oficjalne formularze dostępne są na stronie internetowej ministerstwa sprawiedliwości.
Wierzyciel może złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości osoby fizycznej, która była przedsiębiorcą, także po zaprzestaniu prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, jeżeli od dnia wykreślenia z właściwego rejestru nie upłynął rok. Postępowanie toczy się według przepisów tytułu V części trzeciej.
Należy podkreślić, iż Sąd oddali wniosek o ogłoszenie upadłości złożony przez wierzyciela, jeżeli dłużnik wykaże, że wierzytelność ma w całości charakter sporny, a spór zaistniał między stronami przed złożeniem wniosku o ogłoszenie upadłości.

Separacja faktyczna a rozdzielność majątkowa
 

Pozostaję w związku małżeńskim ze swoim mężem, jednak od ponad roku nie zamieszkujemy razem, żyjemy w rozłączeniu. Czy separacja faktyczna może stanowić podstawę sądowego orzeczenia rozdzielności majątkowej?
Edyta R.

Jak stanowi art. 31 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: „k.r.o.”) z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków.
Wspólność majątkowa jest przypisaną małżeństwu jego cechą ustrojową. Stąd też orzeczenie jej zniesienia może nastąpić tylko w okolicznościach wyjątkowych, a w żadnym wypadku nie wcześniej niż w dniu, w którym możliwe jest ustalenie zaistnienia ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o.
Zgodnie z art. 52 § 1 k.r.o. z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej.
W judykaturze przyjmuje się, iż przez ważne powody, w ujęciu wskazanego powyżej przepisu, rozumie się ogólnie takie okoliczności, które sprawiają, że w konkretnej sytuacji faktycznej wspólność majątkowa nie służy dobru drugiego z małżonków, a nawet prowadzi do sytuacji sprzecznej z zasadami prawa rodzinnego. Przez ważne powody rozumie się nie tylko okoliczności natury majątkowej np. trwonienie przez jednego z małżonków dorobku, lecz także okoliczności stwarzające sytuację, w której wykonywanie zarządu przez każdego z małżonków ich wspólnym majątkiem jest niemożliwe lub znacznie utrudnione.  Ważne powody to okoliczności które powodują, że w sytuacji konkretnego małżeństwa (rodziny) istniejąca wspólność majątkowa nie służy dobru drugiego małżonka, a także rodziny, przeciwnie, prowadzi do sytuacji postrzeganej jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego. Ważnymi powodami są także występujące pomiędzy małżonkami konflikty o charakterze osobistym, które uniemożliwiają lub znacznie utrudniają wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym i zagrażają w rezultacie ekonomicznym podstawom funkcjonowania rodziny. Ważnym powodem uzasadniającym ustanowienie rozdzielności majątkowej może być faktyczne rozłączenie małżonków, zwłaszcza o charakterze długotrwałym, bez znaczenia pozostaje przy tym ewentualne wystąpienie trwałego i zupełnego rozkładu pożycia jak również wina tego rozkładu. "Ważnym powodem" w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. nie jest każda postać separacji małżonków, lecz tylko taka, która zarazem uniemożliwia im lub znacznie utrudnia współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.11.2017r., sygn. akt I CSK 118/17). 
Tym samym uznać należy, iż stan separacji małżonków może być uznany za ważny powód zniesienia wspólności majątkowej, jednak tylko wtedy, gdy nie ma charakteru przejściowego, a stanowi skutek trwałego rozkładu pożycia małżonków. Nadto, stan separacji faktycznej ma uniemożliwiać lub znacznie utrudniać małżonkom współdziałanie w zarządzie ich majątkiem wspólnym, aby mógł zostać uznany za ważny powód w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13.01.2000r., II CKN 1070/98). Co istotne, z żądaniem ustanowienia rozdzielności majątkowej małżeńskiej z uwagi na fakt zaistnienia separacji faktycznej może wystąpić także małżonek, który jest wyłącznie winny separacji. Jego wina, jak też wzgląd na dobro rodziny lub pozwanego małżonka, powinny być brane pod uwagę jedynie przy ocenie żądania zniesienia wspólności z punktu widzenia zasad współżycia społecznego (art. 5 k.c.).

Rozdzielność majątkowa
 

Kiedy powstaje rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami? Damian K.

Rozdzielność majątkowa pomiędzy małżonkami może powstać na podstawie: umowy (zwanej popularnie „intercyzą”), orzeczenia sądu, a także z mocy prawa.
Ustrój rozdzielności majątkowej oznacza, że małżonkowie nie posiadają wspólnego majątku, a jedynie majątki osobiste.
Rozdzielność majątkowa może powstać na podstawie umowy majątkowej małżeńskiej, której stronami są małżonkowie (bądź przyszli małżonkowie). Umowa taka sporządzana jest w formie aktu notarialnego. Małżonkowie mogą ustanowić rozdzielność majątkową w trakcie trwania małżeństwa lub jeszcze zanim zostanie ono zawarte. W przypadku zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej przed jego zawarciem, ustrój rozdzielności majątkowej będzie istniał pomiędzy nimi od chwili zawarcia związku małżeńskiego.
Rozdzielność majątkowa może zostać ustanowiona także na mocy orzeczenia sądu. Sąd może ustanowić rozdzielność majątkową w sytuacji, gdy z takim żądaniem wystąpi jeden z małżonków lub wierzyciel małżonków, bądź jednego z nich i tylko z ważnych powodów. 
Nadto, rozdzielność majątkowa powstaje z mocy prawa w pewnych sytuacjach, tzn. w przypadku ubezwłasnowolnienia jednego z małżonków, ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, a także w razie orzeczenia separacji pomiędzy małżonkami. 

Postępowanie restrukturyzacyjne 
 

Prowadzę niewielkie gospodarstwo rolne nastawione głównie na produkcję mleka. Posiadam kilka kredytów, które zaciągałem w czasach, gdy cena za litr mleka była znacznie wyższa niż obecnie, przez co mam trudności z ich regularną spłatą. Słyszałem o możliwości zrestrukturyzowania zadłużenia na drodze sądowej, czy można prosić o przedstawienie tego zagadnienia?Krystian J.

Postępowanie restrukturyzacyjne zgodnie z art. 6 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego może być prowadzone wobec dłużnika niewypłacalnego lub zagrożonego niewypłacalnością. Celem postępowań restrukturyzacyjnych jest uniknięcie ogłoszenia upadłości dłużnika poprzez zastosowanie odpowiednich działań i procedur umożliwiających mu odzyskanie zdolności do regulowania swoich zobowiązań. 
 Wyróżnia się cztery rodzaje postępowań restrukturyzacyjnych, są to: 1) postępowanie o zatwierdzenie układu, 2) przyspieszone postępowanie układowe, 3) postępowanie układowe i 4) postępowanie sanacyjne.
Postępowanie o zatwierdzenie układu jest najbardziej odformalizowaną procedurą restrukturyzacji, odbywa się niemal w całości pozasądowo. Dłużnik samodzielnie dokonuje wyboru Doradcy Restrukturyzacyjnego, z którym podejmuje współpracę na podstawie stosownej umowy, następnie przygotowuje propozycje układowe i przedstawia je wierzycielom zbierając od nich głosy w celu doprowadzenia do zawarcia układu. Postępowanie to cechuje się dość niskimi kosztami oraz szybkim zawarciem układu. W praktyce – z uwagi na brak ochrony przed egzekucją nie jest często stosowane.
Przyspieszone postępowanie układowe prowadzone jest już przez sąd (po rozpoznaniu wniosku o jego otwarcie). Umożliwia ono zawarcie układu z wierzycielami w przyspieszonym trybie. Jednakże, w przeciwieństwie do postępowania w przedmiocie zawarcia układu, dłużnik nie ma prawa do samodzielnego wyboru nadzorcy układu i zbierania głosów od wierzycieli. W tym postępowaniu sąd wyznacza niezależnego nadzorcę sądowego, który kontroluje czynności dłużnika, w tym składane przez niego propozycje układowe, jak również sporządza plan restrukturyzacyjny. Postępowanie to daje dłużnikowi częściową ochronę przed egzekucją, Po otwarciu przyspieszonego postępowania układowego postępowania egzekucyjne zostaną bowiem od razu zawieszone z mocy prawa, a wcześniej dokonane zajęcia rachunków bankowych będą mogły być uchylone przez sędziego-komisarza.
Postępowanie układowe zasadniczo nie różni się od przyspieszonego postępowania układowego, przeznaczone jest dla dłużników, którzy nie spełniają ustawowych warunków do otwarcia wyżej wskazanych postępowań, będzie to miało miejsce, w przypadku gdy suma wierzytelności spornych uprawniających do głosowania nad układem przekroczy 15% ogólnej sumy takich wierzytelności.
Postępowanie sanacyjne stanowi najszersze narzędzie restrukturyzacyjne zaproponowane przez ustawodawcę. Po jego otwarciu, co do zasady dłużnik traci prawo zarządu nad własnym majątkiem na rzecz ustanowionego przez sąd zarządcy. W jego toku możliwe jest odstąpienie od niekorzystnych dla dłużnika umów wzajemnych bądź ich renegocjacja, a także zastosowanie innych działań sanacyjnych. Postępowanie to zapewnia na czas swojego trwania pełną ochronę przed egzekucją. 
Oprócz  powyższych funkcjonuje jeszcze obecnie tzw. postępowanie covidowe wprowadzone do stanu prawnego na podstawie przepisów tarczy antykryzysowej będące swoistym połączeniem obecnego postępowania o zatwierdzenie układu z elementami przyspieszonego postępowania układowego oraz szeroką ochroną przed egzekucją na okres czterech miesięcy. Uruchomienie procedury uproszczonej restrukturyzacji możliwe będzie jedynie do dnia 30 czerwca 2021 r.
Wybór formy restrukturyzacji powinien być poprzedzony analizą konkretnego stanu faktycznego. 

Zakup mieszkania od syndyka
Znalazłam w internecie ogłoszenie o sprzedaży mieszkania w bardzo atrakcyjnej cenie, po kontakcie okazało się, że jest ono sprzedawane przez syndyka. Czy powinnam się obawiać takiego zakupu?Barbara T.

Na wstępie warto wskazać, iż syndyk odpowiedzialny jest za zarządzanie majątkiem przedsiębiorcy lub konsumenta, w stosunku do którego sąd ogłosił upadłość. Jego zadanie to między innymi dokonanie podziału funduszy między różne podmioty – wierzycieli zgodnie z literą prawa upadłościowego.
Zgodnie z przepisami prawa upadłościowego syndyk ma możliwość sprzedaży majątku upadłego w drodze przetargu lub z wolnej ręki. Sprzedaż w drodze przetargu odbywa się pod nadzorem sędziego-komisarza, zazwyczaj otwarcie ofert następuje w siedzibie właściwego sądu gospodarczego, a warunki udziału w przetargu ustalane są w drodze postanowienia sądowego. W przypadku sprzedaży z wolnej ręki syndyk ma zakreślone przez sąd jedynie warunki brzegowe co do ceny, poniżej której nie może nieruchomości sprzedać, zaś pozostałe elementy są przez niego ustalane swobodnie (choć również w drodze regulaminu).
Bez względu na formę sprzedaży, chcąc nabyć nieruchomość od syndyka należy wnikliwie zapoznać się z regulaminem przetargu czy zakupu z wolnej ręki i sporządzić ofertę spełniającą zakreślone w nim elementy, m. in. uiścić wadium.  
Warto podkreślić, iż zgodnie z art. 313 Prawa upadłościowego sprzedaż dokonana w postępowaniu upadłościowym ma skutki sprzedaży egzekucyjnej. Nabywca składników masy upadłości nie odpowiada za zobowiązania podatkowe upadłego, także powstałe po ogłoszeniu upadłości. Sprzedaż nieruchomości powoduje wygaśnięcie praw oraz praw i roszczeń osobistych ujawnionych przez wpis do księgi wieczystej lub nieujawnionych w ten sposób, lecz zgłoszonych sędziemu-komisarzowi w terminie 30 dni od obwieszczenia w MSiG o ogłoszeniu upadłości. Należy jednak mieć na uwadze, iż istnieje również katalog praw, które nie wygasają wskutek sprzedaży przez syndyka (np. służebność), warto zatem dobrze zapoznać się  ze stanem prawnym i faktycznym nieruchomości.
 

dr. Waldemar Podel
radca prawny
doradca restrukturyzacyjny

* Od redakcji: Teksty zamieszczone w tym poradniku prawnym pochodzą z archiwalnych numerów Tygodnika Płockiego. Z bieżącymi poradami prawnika można zapoznać się z w najnowszym, dostępnym w punktach sprzedaży papierowym wydaniu TP.