Prawnik radzi

Windykacja – egzekucja komornicza z nieruchomości 

Kiedy i jak dokonuje się wyboru komornika do egzekucji z nieruchomości dłużnika?    Maria D.

Wspominałem o tym w poprzednim numerze Tygodnika Płockiego. Stanowi o tym art.10 ustawy o komornikach sądowych. Prowadzenie egzekucji z nieruchomości wiąże się z istotnymi ograniczeniami.
Wierzyciel ma prawo wyboru komornika ale jedynie na obszarze właściwości sądu apelacyjnego, na którym znajduje się siedziba kancelarii komornika właściwego zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego. 
Oznacza to, że wybór komornika dotyczy obszaru apelacji sądowej (a są one stosunkowo rozległe), na terenie której on działa. Od tego należy zacząć sprawdzanie właściwości.
Na tym jednak nie koniec bowiem w niektórych sprawach (np. w egzekucji z nieruchomości) wierzyciel ograniczony jest obszarem rewiru, na którym działa komornik (a są one znacznie węższe niż obszar właściwości sądu apelacyjnego właściwego dla kancelarii komornika).
Wyjątkowo prawo wyboru komornika spoza rewiru jest wyłączone w sprawach:
1) o egzekucję z nieruchomości;
2) o wydanie nieruchomości;
3) o wprowadzenie w posiadanie nieruchomości;
4) o opróżnienie pomieszczeń, w tym lokali mieszkalnych, z osób lub rzeczy;
5) w których przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio.
Przepisy o egzekucji z nieruchomości stosuje się odpowiednio do:
1) egzekucji z ułamkowej części nieruchomości;
2) egzekucji z użytkowania wieczystego;
3) egzekucji z lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość;
4) egzekucji z własnościowego prawa do lokalu spółdzielczego;
5) egzekucji ze statków morskich wpisanych do rejestru okrętowego;
6) egzekucji przez sprzedaż przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego.
Wynika z tego, że gdyby nie te wyjątkowe sytuacje ograniczające wybór to można zaangażować komornika do prowadzenia egzekucji poza jego rewirem (np. z wynagrodzenia za pracę lub z rachunku bankowego dłużnika). Wierzyciel, dokonując wyboru komornika, składa wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji pisemne oświadczenie, że korzysta z prawa wyboru komornika.
Aby w dozwolonych sytuacjach komornik działał poza obszarem swojego rewiru wymagany jest wyraźny wniosek wierzyciela, zawarty we wniosku egzekucyjnym. Jeśli istnieją co do tego wątpliwości (treść wniosku wierzyciela nie jest jasna) wówczas komornik powinien zobowiązać wierzyciela do określenia w wyznaczonym terminie, czy dokonał on wyboru komornika, pod rygorem uznania, że wyboru nie dokonano. W sytuacji nieuzupełnienia wniosku w tym zakresie w terminie komornik przekazuje sprawę właściwemu komornikowi w trybie określonym w art. 10 ust. 10. 
Warto nadmienić, że komornik wybrany przez wierzyciela może odmówić danemu wierzycielowi przyjęcia sprawy, jeżeli liczba wniosków egzekucyjnych, jakie wpłynęły do kancelarii w danym roku od tego wierzyciela, przekroczyła 100. Umożliwia to ochronę komornika przed podejmowanym przez wierzycieli masowych „zalewem” sprawami spoza właściwości terytorialnej, których egzekucja jest nieopłacalna (np. dotyczących dłużników wobec których inni komornicy prowadzili bezskuteczną egzekucję, niezamożnych lub niewypłacalnych). 
Rewirów komorniczych dotyczy art.8 cyt. ustawy.
Wynika z niego m.in. to, że rewirem jest obszar właściwości sądu rejonowego, przy którym działa komornik, a w rewirze może działać więcej niż jeden komornik.
Minister Sprawiedliwości na stronie internetowej Ministerstwa Sprawiedliwości prowadzi i na bieżąco aktualizuje wykaz komorników, w którym wskazuje rewiry położone w obszarach właściwości poszczególnych sądów apelacyjnych, imiona i nazwiska komorników działających w tych rewirach oraz numery porządkowe, siedziby i adresy ich kancelarii.
Prezes sądu rejonowego na stronie internetowej sądu prowadzi i na bieżąco aktualizuje wykaz komorników działających przy tym sądzie, w którym wskazuje imiona i nazwiska komorników oraz numery porządkowe, siedziby i adresy ich kancelarii. Wykaz podaje się również do publicznej wiadomości na tablicy informacyjnej w budynku sądu rejonowego.

Upadłość konsumencka w czasach pandemii

Do czasu pandemii nie miałem długów. Teraz z powodu braku pracy jestem bezrobotny i poważnie zadłużony. Czy gdybym w końcu stał się całkowitym bankrutem (oby to jednak nie nastąpiło), sąd będzie interesować się przyczynami mojej niewypłacalności?    Krzysztof F.

Tak, np. w kontekście winy. W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty wierzycieli sąd m.in. ustala, czy upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa (art.491 (15) Pr. upadł.).
Co więcej, w myśl art.491 (14a) Pr. upadł.:
Sąd wydaje postanowienie o odmowie ustalenia planu spłaty wierzycieli albo umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowego umorzenia zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli, jeżeli: 
upadły doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień w sposób celowy, w szczególności przez trwonienie części składowych majątku oraz celowe nieregulowanie wymagalnych zobowiązań, 
- chyba że ustalenie planu spłaty wierzycieli lub umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli lub warunkowe umorzenie zobowiązań upadłego bez ustalenia planu spłaty wierzycieli jest uzasadnione względami słuszności lub względami humanitarnymi. 

Windykacja – dochodzenie należności, tytuł egzekucyjny
 

Niekiedy słyszę podczas rozmów wśród znajomych, że można zabezpieczyć swoje należności trzema siódemkami lub trzema siekierkami albo na ich podstawie egzekwować to, co mi się należy od dłużnika. O co w tym chodzi?    Mariusz H.

Tak potocznie określa się artykuł 777 Kodeksu postępowania cywilnego. To rzeczywiście bardzo użyteczny przepis z punktu widzenia wierzyciela. Skraca znacznie ścieżkę windykacyjną i w praktyce dotyczy sporządzania aktów notarialnych, które można wykorzystać tak jak wyrok sądowy.
Art. 777 stanowi, że:
§ 1. Tytułami egzekucyjnymi są:
1) orzeczenie sądu prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu, jak również ugoda zawarta przed sądem;
11) orzeczenie referendarza sądowego prawomocne lub podlegające natychmiastowemu wykonaniu;
3) inne orzeczenia, ugody i akty, które z mocy ustawy podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej;
4) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej lub wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej, gdy w akcie wskazano termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie; 
5) akt notarialny, w którym dłużnik poddał się egzekucji i który obejmuje obowiązek zapłaty sumy pieniężnej do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, gdy w akcie wskazano zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku, jak również termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie temu aktowi klauzuli wykonalności;
6) akt notarialny określony w pkt 4 lub 5, w którym niebędąca dłużnikiem osobistym osoba, której rzecz, wierzytelność lub prawo obciążone jest hipoteką lub zastawem, poddała się egzekucji z obciążonego przedmiotu w celu zaspokojenia wierzytelności pieniężnej przysługującej zabezpieczonemu wierzycielowi.
§ 2. Oświadczenie dłużnika o poddaniu się egzekucji może być złożone także w odrębnym akcie notarialnym.
w pkt 4:
– dłużnik wyraźnie oświadcza, iż poddaje się rygorowi egzekucji co do obowiązku świadczenia w nim określonego;
– przedmiot świadczenia musi być dokładnie określony przez podanie sumy pieniężnej albo obowiązku wydania rzeczy oznaczonych co do gatunku, ilościowo w akcie określonych, albo też obowiązku wydania rzeczy indywidualnie oznaczonej;
– musi być dokładnie wskazany termin wykonania obowiązku lub zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie;
– musi z niego wyraźnie wynikać, kto jest dłużnikiem i wierzycielem, przy czym wierzycielem może być nawet osoba trzecia, która nie brała udziału w sporządzeniu aktu notarialnego.
Poddanie się dłużnika egzekucji w tym przypadku dotyczy świadczenia określonego zarówno co do przedmiotu, jak i co do podstawy prawnej;
b) w pkt 5:
– oznaczona jest suma pieniężna do wysokości w akcie wprost określonej albo oznaczonej za pomocą klauzuli waloryzacyjnej, co oznacza, że suma nie musi być konkretnie oznaczona;
– wskazane jest zdarzenie, od którego uzależnione jest wykonanie obowiązku;
– wskazany jest termin, do którego wierzyciel może wystąpić o nadanie aktowi notarialnemu klauzuli wykonalności. 
Przedmiotem poddania się egzekucji na podstawie pkt.5 mogą być wyłącznie świadczenia pieniężne.

Wygaśnięcie obowiązku zwrotu wzbogacenia
 

Czy jeśli ktoś dostał pieniądze (np. alimenty albo wynagrodzenie) w niewłaściwej wysokości i je zużył, to musi zwrócić to swoje wzbogacenie?    Karolina J.

Nie wchodząc w szczegóły można stwierdzić, że z art.409 Kodeksu cywilnego wynika, iż obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa, jeżeli ten, kto korzyść uzyskał, zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, chyba że wyzbywając się korzyści lub zużywając ją powinien był liczyć się z obowiązkiem zwrotu. 
Wynika z tego zasada wydania korzyści w granicach aktualnie istniejącego wzbogacenia.
Jeżeli ten, kto uzyskał korzyść bez podstawy prawnej, następnie zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest już wzbogacony, tzn. nie uzyskał ani korzyści zastępczej, ani zaoszczędzenia wydatku, obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości wygasa. W praktyce przyjmuje się, iż wzbogacony nie odpowiada ani za przypadkową utratę przedmiotu wzbogacenia, ani za takie jego zużycie, które definitywnie likwiduje wzbogacenie, tzn. za zużycie bezproduktywne czy też nieproduktywne. Uznaje się, że taki ściśle konsumpcyjny charakter ma przede wszystkim wynagrodzenie za pracę, a także alimenty, renty itp. świadczenia. 
Skoro tak, to obowiązek wydania korzyści lub zwrotu jej wartości nie wygasa, gdy mimo zużycia lub utraty korzyści ten, kto ją uzyskał, jest nadal wzbogacony. Wzbogacenie trwa nadal zwłaszcza w sytuacji, w której ten, kto uzyskał bez podstawy prawnej pieniądze kosztem innej osoby, zużył je na spłacenie własnego długu. 

Sprzedaż przedsiębiorstwa
 

Czy zbycie przedsiębiorstwa może nastąpić w formie pisemnej, czy musi być dokonane u notariusza i czy byłoby inaczej, gdyby w przedsiębiorstwie była nieruchomość?    Grzegorz T.

Zgodnie z art. 751 Kodeksu cywilnego:
§ 1. Zbycie lub wydzierżawienie przedsiębiorstwa albo ustanowienie na nim użytkowania powinno być dokonane w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi.
§ 2. Zbycie przedsiębiorstwa należącego do osoby wpisanej do rejestru powinno być wpisane do rejestru. 
§ 3. Przepis § 2 stosuje się odpowiednio w wypadku wydzierżawienia przedsiębiorstwa lub ustanowienia na nim użytkowania.
§ 4. Przepisy powyższe nie uchybiają przepisom o formie czynności prawnych dotyczących nieruchomości.
Z kolei w myśl art.158 Kodeksu cywilnego umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione. 
W przypadku sprzedaży nieruchomości forma aktu notarialnego jest formą czynności ad solemnitatem. Jej niezachowanie w zasadzie pociąga za sobą bezwzględną nieważność dokonanej czynności (art. 73 § 2 KC). Dodajmy przy okazji, że już w wyroku z 1967 r. Sąd Najwyższy wskazał, iż nieformalna umowa sprzedaży nieruchomości nie może być uważana za umowę przedwstępną.

Egzekucja komornicza – wyjaśnienia dłużnika

Czy komornik może wezwać dłużnika do składania wyjaśnień dotyczących jego majątku, czy tylko uprawniony do tego jest sąd?      Tomasz. W

Uprawnienie komornika konkretyzujące regulację aart.761 (dot. domagania się wyjaśnień od uczestników postępowania) wynika z art. 801 Kodeksu postępowania cywilnego, który stanowi, że: jeżeli wierzyciel albo sąd zarządzający z urzędu przeprowadzenie egzekucji albo uprawniony organ żądający przeprowadzenia egzekucji nie wskaże majątku pozwalającego na zaspokojenie świadczenia, komornik wzywa dłużnika do złożenia wykazu majątku lub innych wyjaśnień niezbędnych do przeprowadzenia egzekucji. 
Nie zawsze przecież wierzyciel wie jaki majątek ma dłużnik i nie zawsze wskazuje go komornikowi. Przepis ten sprzyja skuteczności egzekucji. Niekiedy może zapobiec usunięciu oraz ukryciu przez dłużnika mienia nadającego się do zajęcia. 
Zwracam przy tym uwagę na treść art. 762 KPC: 
§ 1. Za nieuzasadnioną odmowę udzielenia organowi egzekucyjnemu wyjaśnień lub informacji przewidzianych w art. 761 albo za udzielanie informacji lub wyjaśnień świadomie fałszywych osoba odpowiedzialna może być na wniosek wierzyciela lub z urzędu ukarana przez organ egzekucyjny grzywną do dwóch tysięcy złotych. Grzywną taką może być również ukarany dłużnik, który zaniedba obowiązku powiadomienia o zmianie miejsca swojego pobytu. 
§ 2. Jeżeli żądanie udzielenia wyjaśnień lub informacji skierowane było do osoby prawnej lub innej organizacji, ukaraniu grzywną podlega jej pracownik odpowiedzialny za udzielenie wyjaśnień lub informacji, a gdyby ustalenie takiego pracownika było utrudnione, ukaraniu podlega jej kierownik. Przed wydaniem postanowienia organ egzekucyjny wysłucha kierownika. 
§ 3. Wypis postanowienia o ukaraniu grzywną organ egzekucyjny doręcza osobie ukaranej, stronom oraz prokuratorowi.
§ 5. Ukaranie przez organ egzekucyjny grzywną nie zwalnia osób ukaranych od odpowiedzialności karnej za niedopełnienie lub przekroczenie obowiązków służbowych.

Proszę również pamiętać o wyjawieniu majątku przed sądem właściwości ogólnej dłużnika.
W myśl art. 913 Kodeksu postępowania cywilnego 
§ 1. Jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, może on żądać zobowiązania dłużnika do złożenia wykazu majątku z wymienieniem rzeczy i miejsca, gdzie się znajdują, przypadających mu wierzytelności i innych praw majątkowych lub informacji o odpłatnych i nieodpłatnych czynnościach prawnych, których przedmiotem jest rzecz lub prawo o wartości przekraczającej w dniu dokonania tych czynności wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, dokonanych na rzecz osób trzecich, w pięcioletnim okresie poprzedzającym wszczęcie egzekucji, w wyniku których stał się niewypłacalny albo stał się niewypłacalny w wyższym stopniu niż był przed dokonaniem czynności, oraz do złożenia przyrzeczenia według roty: ,,Świadomy znaczenia mych słów i odpowiedzialności przed prawem zapewniam, że złożony przeze mnie wykaz majątku jest prawdziwy i zupełny.''. 

dr. Waldemar Podel
radca prawny
doradca restrukturyzacyjny

* Od redakcji: Teksty zamieszczone w tym poradniku prawnym pochodzą z archiwalnych numerów Tygodnika Płockiego. Z bieżącymi poradami prawnika można zapoznać się z w najnowszym, dostępnym w punktach sprzedaży papierowym wydaniu TP.