Koszty dodatkowe w umowach o kredyt konsumencki

Zgodnie z ustawą o kredycie konsumenckim kredytodawcy muszą precyzyjnie określać wszelkie opłaty oraz zasady ich zmiany. Brak jasnych kryteriów w tym zakresie uniemożliwia konsumentowi ocenę skutków ekonomicznych umowy. Rzecznik Finansowy wskazuje, że nieprecyzyjne zapisy dotyczące kosztów mogą stanowić podstawę do zakwestionowania ważności poszczególnych postanowień umownych, a nawet uzasadniać zastosowanie sankcji kredytu darmowego. W dzisiejszym artykule omówię stanowisko Rzecznika Finansowego odnośnie kosztów kredytu konsumenckiego.

Art. 30 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (u.k.k.) nakłada na kredytodawców konkretne obowiązki informacyjne. Umowa musi zawierać dane o wszystkich kosztach, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z jej zawarciem. Katalog ten obejmuje prowizje, marże oraz opłaty za prowadzenie rachunków do obsługi kredytu. Kredytodawca musi również poinformować o kosztach usług dodatkowych, w tym ubezpieczeń, jeżeli są one mu znane. Opis każdego kosztu w miarę możliwości powinien wskazywać jego konkretną wysokość. Alternatywą jest podanie precyzyjnej podstawy jego obliczenia.

W ocenie Rzecznika Finansowego niedopuszczalne jest stosowanie zapisów wskazujących jedynie minimalną lub maksymalną wysokość opłaty. Takie określenie parametrów finansowych nie pozwala konsumentowi ustalić, ile konkretnie pieniędzy musi zapłacić na rzecz instytucji finansowej. W rezultacie klauzula wprowadzająca taką niejasną opłatę nie wiąże konsumenta. Brak precyzji w tym zakresie powoduje, że klient nie może realnie skonfrontować oferty z rzeczywistym kosztem długu. Prawidłowe określenie kosztów jest niezbędne do właściwego obliczenia Rzeczywistej Rocznej Stopy Oprocentowania (RRSO). Błędy w tym obszarze naruszają ustawowe zasady przejrzystości i lojalności kontraktowej.

Drugim istotnym obszarem są warunki modyfikacji kosztów w trakcie obowiązywania umowy. Kredytodawca nie może zachowywać swobody w kształtowaniu poziomu opłat. Umowa musi wskazywać konkretne, obiektywne przesłanki uzasadniające zmianę. Jeśli bank odwołuje się do inflacji, musi doprecyzować, o który wskaźnik chodzi. Należy wskazać, czy jest to wskaźnik roczny, kwartalny czy miesięczny. Konieczne jest również określenie źródła danych, na przykład poprzez wskazanie publikacji Głównego Urzędu Statystycznego. Ogólnikowe odwołania do „zmiany cen usług” są uznawane za niedozwolone klauzule blankietowe.

Prawidłowo sformułowana umowa określa korelację między zmianą parametru rynkowego a zmianą opłaty. Oznacza to, że bank musi precyzyjnie określić kierunek i zakres modyfikacji kosztu. Brak takich uściśleń mógłby prowadzić do sytuacji, w której minimalny spadek wartości rynkowej pozwala bankowi na dowolne zwiększenie prowizji. Rzecznik Finansowy podkreśla, że mechanizm ten musi być zrozumiały dla klienta w momencie podpisywania dokumentu. Instytucja finansowa nie posiada wyłącznego prawa do interpretacji, jak czynniki zewnętrzne wpływają na wysokość zobowiązania klienta. Korzystanie z nieostrych określeń uzależnia sytuację konsumenta od czynników znanych wyłącznie kredytodawcy.

Skutki naruszeń informacyjnych w świetle orzecznictwa

Wymogi dotyczące jasności umów wynikają bezpośrednio z prawa unijnego, w tym z dyrektywy 2008/48/WE. Informacje muszą być pozbawione wszelkich nieścisłości, które mogłyby wprowadzić w błąd przeciętnego konsumenta. Standardem oceny jest zachowanie osoby właściwie poinformowanej, dostatecznie uważnej i rozsądnej. Konsument musi być w stanie przewidzieć konsekwencje ekonomiczne wynikające z umowy na podstawie zrozumiałych kryteriów. Jeśli umowa nie spełnia tych standardów, instytucja finansowa ryzykuje wystąpienie poważnych wad prawnych całego kontraktu.

Istotne jest, że wadliwej klauzuli nie naprawia sama procedura informowania klienta o zmianach. Nawet jeśli bank daje konsumentowi możliwość wypowiedzenia umowy po podwyżce opłat, nie usuwa to pierwotnej wady zapisu. Również wprowadzenie odgórnych limitów kwotowych lub czasowych dla podwyżek nie sanuje niejasnych przesłanek zmiany. Takie uchybienia mają charakter materialny w rozumieniu przepisów o kredycie konsumenckim. Mogą one prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego (SKD). W takim przypadku konsument zwraca jedynie kapitał faktycznie mu udostępniony, bez odsetek i prowizji. Oświadczenie o skorzystaniu z SKD można złożyć również po całkowitej spłacie kredytu, zachowując roczny termin na złożenie stosownego oświadczenia.

r.pr. Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
www.olkuski.legal