Order za człowieczeństwo

Na kolejnym, ostatnim w tym roku spotkaniu z cyklu „Choćby jedno życie, choćby kromka chleba...” gościł Grzegorz Górny. Znany dziennikarz, autor wielu książek podkreślał, że publikacja „Sprawiedliwi” (wstęp Norman Davis) powstała z niezgody na niewłaściwe stosowanie terminu „polskie obozy śmierci” określającego hitlerowskie obozy zagłady, usytuowane w wielu krajach europejskich, również w Polsce. I chociaż twórcy tej krzywdzącej nazwy tłumaczą pokrętnie, że chodzi jedynie o umiejscowienie geograficzne, to nikt nie mówi np. o Teresinie, że był obozem czeskim. O Polakach, którzy ratowali Żydów, konspiracji i postawach wobec holokaustu Grzegorz Górny opowiadał w Muzeum Mazowieckim.
Dlaczego obozy usytuowano w Polsce? Naziści zakładali najpierw eksterminację największej społeczności Żydów w Europie, w drugiej kolejności – Słowian. Chcieli zaludnić ziemie osadnikami niemieckimi. Obóz Auschwitz początkowo przeznaczono dla Polek. Jednak stał się miejscem ludobójstwa na masową skalę. W czasie okupacji hitlerowskiej za ratowanie Żydów groziła w Polsce kara śmierci. – Niemcy konsekwentnie stosowali to surowe prawo, mordowali całe rodziny – Ulmów, Kowalskich, Baranków. W Belgii czy Holandii nie było ani jednego wyroku – mówił autor książki.
„Sprawiedliwych wśród Narodów Świata” wyróżnia Instytut Yad Vaschem. Zdaniem redaktora Górnego nazwa „Sprawiedliwy” jest myląca, sugeruje bowiem, jak w Biblii, osoby wyjątkowe, nieliczne, podczas gdy ludzi zaangażowanych w pomoc było znacznie więcej. W publikacji autor pokazuje ich w szerokim kontekście historycznym. Po kryształowej nocy konsulaty polskie w Monachium i Wrocławiu pomagały, dostarczając paszporty. Ludobójstwo stało się możliwe po pakcie Ribbentrop-Mołotow, kiedy zniszczono polską państwowość i uniemożliwiono pomoc polskim obywatelom. Mimo że system był nieludzki i ludzie byli stawiani w sytuacjach nieomal diabelskich, podejmowali próby pomocy Żydom. Bardzo często motywem była religia.
– Starałem się oddać w swojej książce hołd sprawiedliwym i opisać zjawisko społeczne, jakim była pomoc Żydom w tych nieludzkich czasach – konkludował autor. – Książka upomina się o prawdę historyczną i przeciwstawia kłamliwym stereotypom rozpowszechnionych za granicą.
Opiekunka projektu „Choćby jedno życie, choćby kromka chleba”, kierownik Działu Historii MM Barbara Rydzewska, zapowiedziała jego kontynuację w przyszłym roku.

(lesz)