O rodzie Higersbergerów

Rodzina Higersbergerów z Rataj była bohaterem biesiady historycznej z cyklu „Za zamkową bramą…”, która odbyła się na Zamku Gostynińskim 16 listopada br. Imię tej rodziny otrzymało rondo na skrzyżowaniu ulic Targowej i Zamkowej. Podczas spotkania członkowie rodziny Higersbergerów przyjęli medal „Za zasługi dla miasta Gostynina”.
Szczegółową historię rodu Higersbergerów przedstawiła gostynianom dr Barbara Konarska-Pabiniak, znana regionalistka i badaczka historii regionu gostynińskiego. Przekonywała, że Higersbergerowie zasługują na trwałą pamięć: czuli się Polakami, nosili polskie imiona, walczyli za ojczyznę: – Higersbergerowie to stara, arystokratyczna rodzina o niemieckich korzeniach. Prawdopodobnie pierwsi Higersbergerowie pojawili się w Polsce w drugiej połowie XVIII w., za czasów saskich. Królowie Saksonii August II Mocny i August III, jednocześnie panujący na dworze saskim i polskim w latach 1699-1763, sprowadzali do naszego kraju dworzan, oficerów, urzędników, duchownych i nadawali im na własność królewszczyzny. W „Herbarzu szlachty polskiej” jako pierwszy wymieniony jest Andrzej Higersberger. Wnukiem Andrzeja był Feliks, urodzony w 1820 r., właściciel dóbr: Skrzany w powiecie gostynińskim, które nabył w 1856 r., Rataje 1866 r., Piotrów k. Białotarska, Choceń w powiecie włocławskim i Głębokie koło Kłodawy – wymieniała redaktor naczelna biuletynu „Nasz Gostynin”.
Higersbergerowie walczyli w wojnie polsko-bolszewickiej i kampanii wrześniowej 1939 r., ginęli, oddając swoje życie za wolną Polskę. Feliks zginął w szarży pod wsią Radziechów w 1920 r., Stefan był ranny w walce 1920 r., poległ w powstaniu warszawskim, Józef Stefan (późniejszy właściciel majątku Rataje) walczył w wojnie polsko-bolszewickiej i otrzymał Krzyż Walecznych, a podczas II wojny światowej działał w Armii Krajowej, Zbigniew walczył w 1939 r., zginął jako lotnik w obronie Londynu w 1940 r., Jan rozbrajał Niemców w czasie I wojny światowej. W 1939 r. polegli: Tadeusz – ostatni właściciel Skrzan, w bitwie o wieś Krynice koło Tomaszowa Lubelskiego, oraz jego brat Witold – spadkobierca Głębokiego, od zabłąkanej kuli, na drodze z Głębokiego do Warszawy.
Po śmierci Feliksa w 1888 r. majątki podzielone zostały pomiędzy jego synów. W powiecie gostynińskim dziedzicem Rataj został wspomniany Roman, który żył w latach 1865-1933. Dzięki jego staraniom m.in. w 1901 r. w Gostyninie otwarto półśrednią szkołę miejską. Był też prezesem: Ochotniczej Straży Pożarnej, Stowarzyszenia Spożywców „Gostyniak”, koła Polskiej Macierzy Szkolnej, przewodniczącym zarządu Kasy Oszczędnościowej powiatu gostynińskiego, zawiązał oddział Stowarzyszenia Właścicieli Nieruchomości. W czasie I wojny światowej zabiegał u władz okupacyjnych o nauczanie w gimnazjum w języku polskim: – Gdy zmarł, kondukt pogrzebowy ciągnął się z trzech stron – od kościoła na ul. Płockiej, od Kozic i Bud Kozickich. Pochowany został na cmentarzu w Gostyninie, leżącym zresztą w dużej części na przekazanej bezinteresownie przez Higersbergerów ziemi. Grób usytuowano tak, aby z jego miejsca był widoczny pałac w Ratajach – przypominała regionalistka.
W 1929 r. dobra trafiły w ręce bratanka Józefa Stefana. Majątek za jego czasów przetrwał kryzys lat 30. Prowadzono w nim m.in. na skalę eksportową hodowlę trzody chlewnej, fermę drobiu, produkcję mleka, kopalnię torfu, a stali pracownicy mieli dobre warunki mieszkaniowe. Józef Stefan Higersberger również działał w stowarzyszeniach i związkach: był członkiem Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, Związku Ziemian Kutnowsko-Gostynińskich, Komisji Rolnej Sejmiku Powiatowego, autorem artykułów o tematyce rolnej do lokalnej prasy.
Po wybuchu II wojny światowej Higersbergowie odrzucili propozycję przyjęcia niemieckiego obywatelstwa: – Za tę postawę Józef Stefan Higersberger został uwięziony wraz z innymi obywatelami Gostynina. Po zwolnieniu udał się do Warszawy. Pozostała rodzina: żona Bronisława i dzieci: Irena, Roman i Józef junior, w pośpiechu opuścili majątek i dom rodzinny w Ratajach. Nie zabrali prawie nic, Bronisława Higersberger wzięła tylko relikwie, które jej babka dostała, gdy była chrzczona w Rzymie. Powozem udali się do Kutna, a potem pociągiem do Warszawy – relacjonowała dr Barbara Konarska-Pabiniak.
Od października 1940 r. do 15 stycznia 1945 r. dobra ziemskie Rataje przejęła i użytkowała firma Ostdeutscheland Bewirtschafturgs Gessellchaft „Ostland”. Higersbergowie nie powrócili już do Rataj. Dziś żyje tylko Irena z Higersbergerów Smoleńska, bratanek Józef Higersberger, lekarz, ordynator jednego z oddziałów szpitala zakaźnego w Warszawie i bratanice Hanna oraz Elżbieta w Australii. W Gostyninie pozostawili swoje dobra (366 ha), o które nigdy się już nie upominali, a które obecnie służą miastu.
W programie spotkania na zamku znalazł się także referat Arkadiusza Górskiego, dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Gostyninie, na temat losów pałacu Higersbergerów w Ratajach. Zanim swoją siedzibę znalazła w nim szkoła specjalna, po nacjonalizacji dóbr w 1945 r. przez władze komunistyczne, mieścił się w niej internat Liceum Pedagogicznego, Urząd Gminy Rataje, komenda milicji. Obecnie znajduje się w nim SOS-W: Szkoła Podstawowa Specjalna i Gimnazjum Specjalne.
Podczas biesiady historycznej członkowie rodziny Higersbergerów przyjęli medal „Za zasługi dla miasta Gostynina”. Spotkanie „Za zamkową bramą…” zakończyło się koncertem muzycznym, w wykonaniu uczniów Miejskiej Szkoły Muzycznej w Gostyninie.     (eg)