Nierówne udziały w majątku wspólnym

Podział majątku po zakończeniu małżeństwa często budzi silne emocje i może prowadzić do sporów. Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego po rozwodzie majątek wspólny małżonków jest dzielony po równo. Wzbudza to zazwyczaj niezadowolenie byłego małżonka, który – czując się ofiarą nieudanego małżeństwa – oczekuje stosownej rekompensaty. W dzisiejszym artykule omówię często rozważane, choć rzadko orzekane przez sąd ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Aby sąd mógł ustalić nierówne udziały w majątku wspólnym, muszą jednocześnie zostać spełnione dwa podstawowe warunki:

• Istnienie ważnych powodów – są to szczególne okoliczności, które sprawiają, że równy podział majątku byłby niesprawiedliwy lub sprzeczny z zasadami współżycia społecznego. Przykłady ważnych powodów obejmują:
• Rażące zaniedbywanie obowiązków rodzinnych: gdy jedno z małżonków unikało pracy zarobkowej bez uzasadnionej przyczyny, nie uczestniczyło w wychowaniu dzieci ani nie prowadziło gospodarstwa domowego.
• Trwonienie majątku wspólnego: wydawanie wspólnych środków na nałogi, hazard czy nieodpowiedzialne wydatki, które nie służyły dobru rodziny.
• Długotrwała separacja faktyczna: gdy małżonkowie przez dłuższy czas żyli osobno i każde z nich samodzielnie zarządzało swoimi finansami.
• Naganne zachowanie: np. stosowanie przemocy domowej, które wpływało negatywnie na funkcjonowanie rodziny i sytuację majątkową.
• Różny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego – oznacza to, że jedno z małżonków w znacznie większym stopniu przyczyniło się do zgromadzenia majątku niż drugie. Przy ocenie tej przesłanki sąd bierze pod uwagę:
• Dochody z pracy zarobkowej: wysokość zarobków każdego z małżonków i ich wkład finansowy w budżet rodzinny.
• Pracę w gospodarstwie domowym: prowadzenie domu, gotowanie, sprzątanie – wszelkie czynności istotne dla funkcjonowania rodziny.
• Opiekę nad dziećmi: wychowanie i codzienna opieka nad dziećmi traktowane są na równi z pracą zarobkową.
• Wsparcie w karierze drugiego małżonka: np. rezygnacja z własnych aspiracji zawodowych na rzecz rozwoju kariery partnera.
• Wina jednego z małżonków za rozkład pożycia może mieć wpływ na ocenę ważnych powodów, ale nie jest czynnikiem decydującym. Samo przypisanie winy nie oznacza automatycznej możliwości ustalenia nierównych udziałów. Niektóre okoliczności mogą zostać uznane za wystarczające do przypisania winy w rozpadzie małżeństwa, ale niewystarczające do uznania ich za ważne powody uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym.

Jeśli jedno z małżonków otrzymało korzyści majątkowe w drodze darowizny lub spadku, które zostały włączone do majątku wspólnego, sąd może uznać, że takie korzyści stanowią istotny wkład w majątek wspólny. Natomiast jeśli darowizna lub spadek stanowią majątek osobisty małżonka i nie zostały przeznaczone na wspólne cele, nie są brane pod uwagę przy podziale majątku wspólnego.

Warto podkreślić, że nie jest możliwe ustalenie nierównych udziałów w odniesieniu do konkretnych składników majątku. Żądanie ustalenia nierównych udziałów dotyczy całego majątku wspólnego, a nie poszczególnych jego elementów. Nie można więc domagać się nierównego podziału tylko w odniesieniu do konkretnych przedmiotów czy nieruchomości.

Prawo do żądania ustalenia nierównych udziałów nie ulega przedawnieniu przed dokonaniem podziału majątku wspólnego. Oznacza to, że można je zgłosić w dowolnym momencie przed prawomocnym zakończeniem postępowania o podział majątku. Jednak po dokonaniu podziału i uprawomocnieniu się orzeczenia sądu nie ma już takiej możliwości.

Istotną kwestią jest również to, że ustalenie nierównych udziałów nie wyklucza możliwości rozliczeń między małżonkami z tytułu nakładów i wydatków z majątku osobistego na majątek wspólny. Te rozliczenia odbywają się na podstawie odrębnych przepisów i nie powinny być uwzględniane przy ocenie przesłanek ustalenia nierównych udziałów.

Podsumowując, ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków jest możliwe, ale wymaga spełnienia ściśle określonych przesłanek i dokonania wnikliwej oceny przez sąd. Ważne jest, aby małżonek domagający się ustalenia nierównych udziałów był świadomy, że musi udowodnić zarówno istnienie ważnych powodów, jak i różny stopień przyczynienia się do powstania majątku wspólnego. Sąd, rozpatrując takie żądanie, musi wziąć pod uwagę nie tylko aspekty finansowe, ale także normy etyczne i zasady współżycia społecznego, co czyni te sprawy wyjątkowo złożonymi i wymagającymi indywidualnego podejścia.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B|
www.olkuski.legal
kancelaria@olkuski.legal