Nie była romansowa, była pikantna

Z Bogusławem Kaczyńskim rozmawia Lena Szatkowska

Przyjechał pan do Płocka, by poprowadzić autorski koncert otwierający Letni Festiwal Muzyczny. Znowu gości pan w mieście, gdzie urodziła się Mira Zimińska-Sygietyńska, z którą połączyła pana wielka przyjaźń.
Była to jedna z największych przyjaźni mojego życia. Przyjaźń, która wydaje się czymś dziwnym, bo różnica wieku między nami była kolosalna, a jednak rozumieliśmy się bardzo dobrze. Polubiłem ją za wszystko. Wszystko mnie w niej urzekało.

Jak wyglądała państwa pierwsze spotkanie?
Poznałem ją bardzo dawno temu, w Warszawie, po jakimś występie Mazowsza. Poszliśmy na kolację i od tej pory chodziłem do niej niemal codziennie, przez dziesiątki lat. Byłem ostatnim człowiekiem, który żegnał ją w klinice. Nigdy nie zapomnę tego ostatniego spotkania. Leżała w łóżku bardzo słaba, ja przy niej klęczałem, żeby nie musiała podnosić głowy do góry, bo ją to męczyło. Powiedziała wtedy do mnie, po dosyć długiej rozmowie: „Idź już, idź. Pamiętaj ja odchodzę, ty zostajesz. Pilnuj kultury, pilnuj Mazowsza” i postawiła mi na głowie krzyżyk. Wyszedłem na ulicę i nie mogłem się ruszyć. Stałem i stałem. Wiedziałem, że to było pożegnanie, z kimś bardzo bliskim i bardzo kochanym. Wkrótce Mira odeszła.

W jaki sposób realizuje pan ten „testament”?
Pilnuję Mazowsza przez cały czas. Walczę z kim można, czyli z ludźmi bezdusznymi i ludźmi interesownymi, którym Mazowsze jest niepotrzebne do niczego, a potrzebna jest jedynie luksusowa siedziba zespołu. Nie mam zbyt wielu sojuszników w tej walce. Dopóki nie nastąpią zmiany w naszym kraju, nie liczę na to, że ktoś ruszy małym palcem, żeby pomóc zespołowi w jego beznadziejnie trudnej sytuacji.

Na czym ona polega?
Na nierozumieniu istoty Mazowsza i złym finansowaniu. Tak być nie może.

Jeśli wierzyć anegdocie, utworzenie zespołu było marzeniem Tadeusza Sygietyńskiego. Mira miała mu tylko pomóc w trudnych początkach.
Obiecała, że pomoże przez chwilę, a pomogła do końca życia.

To „przez chwilę” sugerowało, że chciała wrócić na sceny kabaretowe, których przed wojną była gwiazdą.
Tak, myślała o tym, tylko że Mazowsze ją wchłonęło. To był ogromny wysiłek z jej strony, nadać zespołowi taką formę i taką klasę, która świat rzuciła na kolana. Ona stworzyła fenomen na miarę kuli ziemskiej i dlatego Mazowsze podbiło cały świat. Zostało nazwane największym ambasadorem kultury polskiej. Przykro mi, że zespół nie ma odpowiedniego miejsca w kulturze polskiej i odpowiedniego wsparcia. I to mnie bardzo boli.

Kiedy Mazowsze odwiedziło Londyn w 1957 roku, urzeczony jego występem w Albert Hall Marian Hemar napisał o tym wiersz i dołączył do niego wzruszającą dedykację: „Dla Miry Zimińskiej, przyjaciółki najmilszej, bez której nie byłoby Sygietyńskiego ani Mazowsza. Ani mnie”. Czy rozmawiał pan z Mirą także o Hemarze?
Trudność polegała na tym, że ja byłem zbyt młody, a ona zbyt wiekowa, żebyśmy mogli rozmawiać na różne tematy osobiste. Kiedyś świat inaczej wyglądał. Były tematy, o których się po prostu nie rozmawiało. Kiedy pytałem, na czym polegało to ogromne zainteresowanie panów jej osobą (wśród panów, którzy ją otaczali byli arystokraci, książęta, hrabiowie, poeci, pisarze – znane nazwiska), ona odpowiedziała: „tajemnica mojego sukcesu polega na tym, że ja nie byłam nigdy romansowa, ja byłam pikantna, a to się szalenie wszystkim podobało”.

Mira śpiewała znakomite piosenki, odnajdywała się w stylu fin de sičcle’u, ale ciągle tęskniła do teatru. Którą Mirę pan woli: niezrównaną wykonawczynię piosenki „Nikt, tylko ty” i „Pokoiku na Hożej” czy np. jej tytułową rolę w „Damie od Maxima” i Camillę z „Żołnierza królowej Madagaskaru”?.
Ona była świetna pod każdym względem. To wielka gwiazda teatru, filmu, kabaretu. Wszystkie jej role i piosenki były świetne, również ta ostatnia – dyrektora zespołu Mazowsze. Pisali dla niej znakomici poeci. Wyłącznie jej przyjaciele. Miała szczęście, że w tym czasie teatry, nawet typu rozrywkowego, były na arcymistrzowskim poziomie. Miała się od kogo uczyć. Uczyły ją koleżanki w teatrze. Mira zawsze mówiła, że wielki wpływ na jej karierę miały przyjaciółki: Hanka Ordonówna i Zula Pogorzelska. To była wielka symbioza i przyjaźń wielkich dam polskiego kabaretu.

Nie chce się wierzyć, że nie były zazdrosne o swoje kariery.
Nie. Mira po wojnie zbudowała pomnik Zuli Pogorzelskiej.

Jaka jest pana opinia o pomyśle Płocka, żeby uhonorować Mirę pomnikiem?
Jestem jak najbardziej za tym i bardzo chętnie wesprę tę inicjatywę. Ona zasługuje na to jako wielka Polka, która dokonała rzeczy niesłychanych w kulturze polskiej, w kulturze światowej, a poza tym – co jest takie istotne w tym momencie – bez przerwy opowiadała o Płocku. Mówiła bardzo pięknie o mieście i podkreślała, jak bardzo jest dumna, że pochodzi z Płocka oraz z tego, że jest jego honorową obywatelką, jedyną kobietą w męskim gronie zasłużonych. Tym sposobem i mnie się udzieliła sympatia do Płocka. Niewieloma takimi obywatelami miasto może się szczycić.

Widzi pan Mirę na pomniku, na ławeczce czy może w teatrze?
Każdy pomysł jest dobry, ale myślę, że na jakimś centralnym placu w Płocku. Byłbym raczej za tym, żeby ją związać z samym miastem. Ona występowała w wielu teatrach, ale to miasto było w jej życiu istotne. Zawsze podkreślała, że urodziła się w Płocku, tutaj spędziła swoje dzieciństwo i młode lata, i ciągle na temat Płocka opowiadała w moich audycjach telewizyjnych.

Jest pan gospodarzem Przystanków Europejskiego Festiwalu im. Jana Kiepury, które odbywają się w wielu miastach Polski, ostatnio – w Chrzanowie i Wieliczce. Czy Przystanek zatrzyma się kiedyś w Płocku?
Bardzo chętnie. Tu jest wspaniała publiczność. Ja wciąż robię to, co zawsze – popularyzuję kulturę muzyczną, operę, operetkę, musical. Nie zamierzam przestać. Mira zawsze powtarzała: „Nigdy nie przechodź na emeryturę i nie noś publicznie okularów” i ja jej słucham. Kiedyś towarzyszyłem zespołowi podczas tournée po Chinach. Po koncercie jedliśmy z Mirą obiad w apartamencie cesarskim. Mirę zainteresowała piękna chińska porcelana. Chciała wiedzieć, co oznacza napis na odwrocie talerzyka. Tłumacz wyjaśnił treść: „Cesarzowa życzy swojemu gościowi sto lat”. „Co za niestosowna dedykacja” – powiedziała wtedy Mira. Sama odeszła, gdy miała 96 lat, ale nie wiadomo, czy tyle miała naprawdę. Żartowała, że gdy otrzymała propozycję z amerykańskiej wytwórni filmowej, ujęła sobie kilka lat. Kiedy podczas koncertów publiczność śpiewa dla mnie „100 lat”, jest to bardzo miłe.
fot. Jan Waćkowski