Festiwal Performance, Themersonowie i norweskie rzemiosło

Z Leonardem Sobierajem, dyrektorem Muzeum Mazowieckiego w Płocku rozmawia Lena Szatkowska

Zacznijmy od wydarzenia o randze międzynarodowej czyli Festiwalu Sztuk Performatywnych.  Na zaproszenie Muzeum Mazowieckiego w lipcu przyjedzie do Płocka 50 artystów performerów z Polski i świata. Będzie to pierwsza odsłona projektu „Opowieści. Świat jest bardziej skomplikowany niż nasze prawdy o nim” realizowanego przez Muzeum i Ośrodek Sztuki Współczesnej Kunstbanken w norweskim Hamar.

„Opowieści” to interdyscyplinarny projekt artystyczny finansowany z Funduszy Norweskich i EOG, który będziemy realizować od kwietnia 2023 do marca 2024 w  partnerstwie z Kunstbanken. Wspólnie pozyskaliśmy ponad 2 mln 350 tys. zł. 165 tys. to udział własny naszego organizatora – Samorządu Województwa Mazowieckiego. Jesteśmy bardzo zadowoleni, że możemy tak duży projekt organizować w naszym muzeum, które przez ostatnich kilka lat zbudowało solidną, nowoczesną bazę. Otworzyliśmy nowe oddziały, a w kamienicy przy Kolegialnej 6 powstała jedyna w Polsce ekspozycja stała poświęcona art déco.

Projekt „Opowieści. Świat jest bardziej skomplikowany niż nasze prawdy o nim” inspirowany jest twórczością Franciszki i Stefana Themersonów, awangardowych artystów związanych z Płockiem, później mieszkających i tworzących w Londynie. Dodajmy, że w listopadzie 2021 roku, także przy Kolegialnej 6, powstała Galeria Themersonów prezentująca ich wszechstronną działalność artystyczną, którą chcielibyśmy promować w kontekście awangardy, cały czas obecnej we współczesnej sztuce.

Projekt ma kilka odsłon. Pierwsza z nich to międzynarodowy Festiwal Performance, w którym wezmą udział artyści z Polski, Norwegii, Szwajcarii, Ukrainy, Włoch, Izraela. Będzie mu towarzyszyć wiele interesujących wydarzeń: wykłady, panele dyskusyjne, seminaria, warsztaty, koncerty. Działania artystyczne zaplanowano w różnych przestrzeniach Muzeum. Natomiast żeby oswoić publiczność z awangardową formą postanowiliśmy wyjść też na ulice miasta. Kuratorka Festiwalu Małgorzata Sady zaprosiła do udziału w wydarzeniu zarówno performerów o światowej sławie jak i interesujących artystów rozpoczynających kariery.

Częścią Festiwalu będą warsztaty dla młodych twórców z duetem artystycznym VestandPage (12-18 lipca), który tworzą niemiecka artystka Verena Stenke oraz urodzony w Wenecji artysta i pisarz Andrea Pagnes. Tak jak Themersonowie wspólnie realizują filmy, wydarzenia artystyczne, piszą i opracowują publikacje. Warsztaty w Płocku odwołują się do realizowanego przez nich w latach 2017-2020 na całym świecie cyklu performatywnych oper poświęconych idei Domu. Drugi  Festiwal Performance odbędzie się w Hamar.  W sierpniu zapraszam na dużą wystawę rzemiosła norweskiego. Rzemiosło artystyczne jest przez historyków sztuki traktowane trochę po macoszemu, rzadko pojawia się dedykowana mu wystawa, tym bardziej warto taką zorganizować. Zaprezentujemy prace dziewięciu uznanych na arenie międzynarodowej artystów norweskich, którzy tworzą w ciekawych materiałach. Będą to: Inga Blix (tekstylia), Liv Blåvarp (drewno jubilerskie), Ragnhild Enge (tekstylia), Tor Alex Erichsen (ceramika), Kari Håkonsen (szkło), Ingun Kleppan (biżuteria metalowa), Vidar Koksvik (szkło), Torbjørn Kvasbø (ceramika) i Kari Mølstad (szkło).

W listopadzie zaprosimy płocczan i gości na wystawę multimedialną „Pochwała przypadku”, podczas której zaprezentowane zostaną nowe dzieła, zamówione specjalnie z tej okazji u międzynarodowych artystów Grzegorza Rogali, Victorii Sary Davis i Leigh Singer. Wystawie towarzyszyć będą pokazy animacji polskich i norweskich (m.in. retrospektywa Anity Killi). Wystawa odpowie na pytanie, jak mogłaby wyglądać twórczość Themersonów w XXI wieku.

Kamienica przy Grodzkiej, w której mieszkała rodzina Themersonów jest na sprzedaż. Czy Muzeum nie chciałoby tam przenieść Galerii Themersonów?

Byłoby pięknie, ale to raczej pozostanie w sferze marzeń. Nie mamy tak dużych środków na zakup kamienicy. Na tak dużej przestrzeni mogłoby powstać nawet Muzeum Themersonów, gdzie moglibyśmy np. odtworzyć ich mieszkanie i urządzić kilka innych ciekawych wystaw.

Muzeum wspierane przez Stowarzyszenie „De Facto” likwiduje bariery uniemożliwiające osobom z dysfunkcjami zwiedzanie ekspozycji. Co już udało się zrobić?

Niezwykle ważną ideą jest dla muzeum dostępność naszej oferty dla osób ze szczególnymi potrzebami. Od roku 2022 realizujemy dofinansowany ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych projekt „Muzeum Mazowieckie w Płocku. Muzeum bez barier”. Dzięki niemu w muzeum dostępne są makiety 3D wybranych obiektów, audiodeskrypcje i tyflografiki. Osobom z niepełnosprawnością wzroku w kontakcie ze sztuką pomogą oznaczenia w Brajlu i odpowiednie oznaczenia przestrzeni. Dla osób z niepełnosprawnością słuchu jest  pętla indukcyjna i usługa tłumacza migowego on line. Przedprzewodniki i tzw. teksty „easy to read” przeznaczone są dla zwiedzających z niepełnosprawnością intelektualną. W ramach projektu przeszkoliliśmy załogę muzeum, tak by kontakt z osobami ze specjalnymi potrzebami odbywał się w odpowiedni sposób.  Zorganizowaliśmy szereg warsztatów dla osób z niepełnosprawnością wzroku, słuchu i intelektualną. Poszerzyliśmy ofertę edukacyjną przeznaczoną dla dzieci i dorosłych z ośrodków specjalnych. Cieszymy się, że grupy osób ze specjalnymi potrzebami odwiedzają nas coraz częściej.

Trwa zainicjowana przez Samorząd Województwa Mazowieckiego akcja „Kulturalna Szkoła na Mazowszu”, dzięki której uczniowie mogą zwiedzać Muzeum i jego oddziały za złotówkę.

Ta akcja przyczyniła się do ogromnego wzrostu zainteresowania lekcjami muzealnymi. Otrzymujemy mnóstwo telefonów, tworzą się kolejki. W zajęciach edukacyjnych każdego roku bierze udział ok. 18 000 dzieci. Nie muszę podkreślać, jak ważna jest edukacja młodego człowieka. Wpływa na całe życie.

Od początku agresji Rosji na Ukrainę Muzeum włączyło się w pomoc dla uchodźców  m.in. poprzez projekt „Bądźmy razem”.

Szczególne miejsce w naszych działaniach zajmuje wspieranie zaatakowanej przez Rosję Ukrainy i jej mieszkańców, którzy w naszym mieście szukają schronienia przed wojną. Zaraz po wybuchu wojny muzeum organizowało zbiórki materiałów opatrunkowych, które trafiały do Żytomierza, miasta partnerskiego Płocka. Pracę w muzeum rozpoczęła wtedy także Tetiana Didkovska, przed wojną zastępczyni dyrektora muzeum w Kmitowie pod Żytomierzem. To we współpracy z Tetianą rozpoczęliśmy projekt „Bądźmy razem” – realizowany do dziś cykl spotkań, warsztatów, pokazów filmowych dla społeczności ukraińskiej w Płocku. Nasi goście, dorośli i dzieci, w muzeum znaleźli miejsce do realizacji swych artystycznych pasji,  spotkań, rozmów, do bycia razem. Ufamy, że społeczność ukraińska ma u nas taką przyjazną przystań.

W ramach projektu np. gościliśmy żytomierską poetkę Swietłanę Greś, uczyliśmy się tańczyć tańce polskie i ukraińskie, wspieraliśmy inicjatywy społeczności ukraińskiej poza muzeum, udostępniając sprzęt czy promując je. W sobotę, 10 czerwca, odbył się u nas wielki koncert charytatywny, na którym Polacy i Ukraińcy śpiewali razem, tańczyli i zbierali fundusze na pomoc walczącym o wolność Ukraińcom.

Złożyliśmy deklarację, że gdyby trzeba było przechować zagrożone zniszczeniem ukraińskie zabytki, znajdziemy dodatkową przestrzeń w magazynach. Na szczęście na razie nie było to potrzebne i miejmy nadzieję, że tak zostanie.

Trwają prace nad uruchomieniem oddziału Muzeum Mazowieckiego w Gostyninie. Kiedy otwarcie?

Na ukończeniu są prace związane ze scenariuszem wystawy, więc moglibyśmy już ogłaszać przetarg, a jesienią mogłyby ruszyć prace. Czekamy na rozstrzygnięcia w kwestii funduszy unijnych. 

W Muzeum Mazowieckim odbyła się konferencja rozpoczynająca sezon turystyczny na Mazowszu. Płocka placówka jest wymieniana wśród 21 największych atrakcji turystycznyh regionu. Co poleciłby pan turystom weekendowym odwiedzającym miasto?

Płock ma jedną z najbogatszych i najbardziej interesujących ofert turystycznych. Wzgórze Tumskie, Muzeum Diecezjalne, Muzeum Mazowieckie ze swoimi filiami i wreszcie ogród zoologiczny. Nasza wystawa artdecowska robi furorę. W każdy weekend ogląda ją kilkaset osób. Zainteresowaniem cieszy się ekspozycja „Z Płocka i dla Płocka. Galeria Płocczan XX Wieku”. Prezentuje sylwetki naukowców, społeczników, artystów, żołnierzy, sportowców – ludzi, którzy urodzili się w Płocku, tu chodzili do szkoły, bądź z miastem związali swoje dorosłe życie. Są to: Rudolf Blumberg, Janina Boetzel, Władysław Broniewski, Edward Flatau, Hanna Główczewska, Władysław Gruberski, Alfred Jesion, Tadeusz Jeziorowski, Józef Kaczmarski, Juliusz Jakub Kawiecki, Natan Korzeń, Feliksa Kozłowska, Ludwik Krzywicki, Wacław Lachman, Ignacy Lasocki, Michał Du Laurans, Tadeusz Mazowiecki, Wacław Milke, Jan Nowak, Antoni Julian Nowowiejski, Jan Oberfeld, Jerzy Maria Pniewski, Halina Rebinder, Janusz Supniewski, Stefan i Franciszka Themersonowie, Michał Tomczak, Devi Tuszyński, Felix Tuszyński, Wojciech Wiścicki, Witold Zglenicki, Mira Zimińska-Sygietyńska, Fiszel Zylberberg. Wydaliśmy też towarzyszącą wystawie publikację przygotowaną przez naszych pracowników, w kórej szkicujemy biogramy bohaterów i zachęcamy do odkrywania ich historii.

      Partner wydania