Dura lex, sed lex? [FELIETON]

Jednym z kamieni węgielnych, na których zbudowano cywilizację europejską jest prawo rzymskie. Jeśli zatem szukamy odpowiedzi, niełatwej, na pytanie czym jest sprawiedliwość, nie od rzeczy będzie przywołać definicję prawnika rzymskiego Ulpiana Domicjusza. Sprawiedliwość jest to niezłomna i stała wola oddawania każdemu, co mu się należy… Wśród cech felietonu wymienia się lekkość. Dziś lekko nie będzie. Taki temat… Wywołany przez premierę filmu dokumentalnego, spowodował reakcję w postaci ekspresowych zmian w kodeksie karnym.
I właśnie o tych zmianach pozwolę sobie kilka zdań napisać. A ściśle mówiąc, nie o samych rozwiązaniach, ale o uzasadnieniu. Zaostrzenie kar za przestępstwa pedofilskie ma na celu odstraszenie potencjalnych sprawców takich czynów (przy okazji oberwali rykoszetem złodzieje, zaostrzono kary za kradzież zuchwałą). Nie chcę wchodzić w dyskusję starą jak historia wymiaru sprawiedliwości: surowość czy nieuchronność kary skutecznie odstrasza przestępców? Może tylko drobna uwaga. Nieuchronności nie da się wpisać do kodeksu, surowość owszem! Powtarzam, nie będzie tu rozważań czy obecne kary są zbyt łagodne, czy też przeciwnie.
P rzypomnę za to Szanownym Czytelnikom, bo wielokrotnie już o tym pisałem, że jestem zdecydowanym przeciwnikiem koncepcji odstraszającej funkcji kary. Człowiek, nawet przestępca, to nie jest strach na wróble. A odstraszanie nie jest zadaniem wymiaru sprawiedliwości. Od tego jest policja, w szczególności wydziały prewencji, inne służby, przepisy prawa, na przykład te regulujące dostęp obywateli do broni… Zadaniem wymiaru sprawiedliwości jest, jak sama nazwa wskazuje, wymierzanie sprawiedliwości. Czyli, ponownie zacytuję Ulpiana Domicjusza, oddawanie każdemu, co mu się należy! Zatem o wysokości kary decydować musi wyłącznie czyn, za który przestępca jest karany. Oczywiście z uwzględnieniem okoliczności jego popełnienia. Nieumyślne spowodowanie śmierci nie może być karane tak, jak morderstwo z premedytacją. I kara musi być adekwatna do czynu, czyli bardziej dolegliwa dla sprawcy, niż skutki przestępstwa dla ofiary. Ale to „bardziej” nie oznacza braku jakichkolwiek ograniczeń. Choć w myśl teorii odstraszania karanie śmiercią poprzedzoną torturami za każde złamanie przepisów kodeksowych mogłoby radykalnie obniżyć wskaźniki przestępczości…
I przy okazji jeszcze jedna uwaga. Więźniowie są skazywani na karę pozbawienia wolności. I taką karę ma wyegzekwować system penitencjarny. Bez kar dodatkowych w postaci warunków odbywania odsiadki. Nie mogą to być warunki urągające godności i zagrażające zdrowiu i życiu więźnia. Oczywiście przy założeniu, że więzienie to nie Hotel Europejski…

Jerzy Ogonowski

* Informujemy, że redakcja nie musi się utożsamiać z poglądami zawartymi w felietonach. W tym gatunku dziennikarskim ich autorzy wyrażają własne zdanie.