Adam Mickiewicz w Śmiełowie

Podczas naszych podróży po Wielkopolsce natrafiliśmy na zachowany w doskonałym stanie magnacki pałac w Śmiełowie. Ta niewielka wioska położona dwadzieścia jeden kilometrów na północ od Jarocina stanowi centrum znajdującej się w widłach rzek Warty i Prosny tzw. Żerkowskiej Szwajcarii. Na obszarze tym utworzono park krajobrazowy chroniący wyjątkowo urozmaiconą rzeźbę terenu, przepiękną szatę roślinną i rzadkie gatunki zwierząt.

Walory krajobrazowe i piękne nadwarciańskie widoki dopełniło wyjątkowe muzeum, które powstało w miejscu, w którym przed niemal dwustu laty przebywał przez kilka tygodni gościnnie Adam Mickiewicz. 
Pobyt poety w Śmiełowie i w kilkunastu innych majątkach Wielkopolski obrósł legendą, która narodziła się niemal natychmiast po jego wyjeździe, i kultywowana jest do dnia dzisiejszego. Utworzono interaktywny szlak turystyczny „Podróże z Panem Tadeuszem”. Podróżują nim poszukiwacze śladów pobytu wieszcza w Wielkopolsce. Jego rytm wyznacza dwanaście przystanków, niczym dwanaście ksiąg „Pana Tadeusza”.  

Muzeum 
Najważniejszym przystankiem na tym szlaku jest Muzeum w Śmiełowie. Mieści się ono w klasycystycznym pałacu o kształcie podkowy, wzniesionym w ostatnich latach osiemnastego wieku. Front budynku ozdabia monumentalny czterokolumnowy portyk joński. Pałac otoczony jest czternastohektarowym parkiem krajobrazowym. Zbudowany został w tym samym lub obok miejsca, w którym wcześniej istniał dwór drewniany z 1771 roku należący do podstolego kaliskiego Józefa Suchorzewskiego. Pałac mimo swojej prostoty sprawia wrażenie bogatej rezydencji, chociaż stanowił siedzibę średniozamożnej szlachty wielkopolskiej.
Wnętrza ozdobili malowidłami bracia Franciszek i Antoni Smuglewiczowie. Niektóre z tych dzieł można podziwiać do dnia dzisiejszego. Jednopiętrowa bryła główna połączona jest półkolistymi galeriami z dwoma oficynami zwieńczonymi łamanymi dachami krakowskimi. Całkowita rozpiętość skrzydeł wynosi około czterdziestu trzech metrów. 
Właścicielami Śmiełowa byli wówczas Andrzej i Józefa z Morawskich Gorzeńscy. Andrzej Gorzeński mimo gestów lojalistycznych wobec pruskiego monarchy był polskim patriotą. 
Śmiełowski majątek odziedziczył ich syn Hieronim Gorzeński, żonaty z Antoniną z Bojanowskich. Był uczestnikiem wojen napoleońskich, za waleczność został odznaczony orderem Virtuti Militari. Nie brał czynnego udziału w powstaniu listopadowym, ale udostępnił dwór na cele konspiracyjne. W jego pałacu zbierała się tajna loża, bowiem należał do „Związku kosynierów”. Obrzędy odbywały się przed rytualnym ołtarzem, który mieścił się na pierwszym piętrze pałacu. Znajduje się tam obecnie popiersie Kościuszki, a na plafonie powyżej przedstawiona jest głowa Gorgony. O przynależności Hieronima Gorzeńskiego do tajnej loży świadczy też nieregularny układ pomieszczeń pałacu oraz rozplanowane w różnych miejscach tajemnicze wnęki, schowki i tajne przejścia. 
Bliskość granicy zaborów powodowała, że przybywali tutaj ochotnicy zamierzający wstąpić do powstańczego wojska oraz kurierzy i emisariusze. Właściciele dworu pomagali chętnym w przekroczeniu granicy, która była strzeżona przez wojsko i policję pruską.

Był tu Mickiewicz…
Zapewne mało kto wiedziałby dzisiaj o wielkopolskiej rezydencji Gorzeńskich w Śmiełowie, gdyby nie fakt, że jednym z takich ochotników był Adam Mickiewicz, który przybył do Śmiełowa w połowie sierpnia 1831 roku. (...)

Ciąg dalszy tego konkretnego artykułu
jest dostępny:

• w papierowym wydaniu TP
• w E-wydaniu (kup e-wydanie Tygodnika Płockiego)

Tekst i fot. Ewa i Bogumił Liszewscy