Terminu skorzystania z sankcji kredytu darmowego

Łatwy dostęp do kosztownych chwilówek i pożyczek gotówkowych to jedna z najczęstszych przyczyn niewypłacalności osób fizycznych. Właśnie dlatego coraz więcej konsumentów interesuje się tzw. sankcją kredytu darmowego (SKD). Zazwyczaj kredytobiorcy szukają odpowiedzi na fundamentalne pytanie – czy jeszcze mogę skorzystać z tego uprawnienia.

Sankcja kredytu darmowego to mechanizm prawny, który polega na pozbawieniu kredytodawcy prawa do pobierania odsetek i innych opłat określonych w umowie z tytułu udzielonego kredytu, z wyjątkiem opłat związanych z ustanowieniem zabezpieczenia. Konsument w takim przypadku zobowiązany jest do zwrotu jedynie pożyczonego kapitału. Celem SKD jest mobilizowanie kredytodawców do przestrzegania ustawy o kredycie konsumenckim oraz ochrona interesów konsumenta.

Podstawową zasadą jest, że uprawnienie do skorzystania z sankcji kredytu darmowego wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Termin ten ma charakter zawity, co oznacza, że po jego upływie uprawnienie to definitywnie wygasa i nie ma możliwości jego przywrócenia.

Aby konsument mógł skorzystać z sankcji kredytu darmowego, musi złożyć kredytodawcy pisemne oświadczenie o jej zastosowaniu. Jest to jednostronna czynność prawnokształtująca. Oświadczenie musi dotrzeć do kredytodawcy w taki sposób, aby mógł on zapoznać się z jego treścią. Skutki prawne związane z sankcją kredytu darmowego powstają dopiero z chwilą doręczenia kredytodawcy odpowiedniego oświadczenia woli konsumenta. Z tego względu nadanie oświadczenia listem poleconym w ostatnim dniu terminu z pewnością będzie skutkowało przekroczeniem terminu. Ciężar dowodu skutecznego i terminowego dostarczenia oświadczenia kredytodawcy spoczywa na konsumencie, dlatego należy zachować potwierdzenie wysłania oświadczenia.

Istotne znaczenie ma pojęcie „dnia wykonania umowy” – to od tego momentu liczony jest termin na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z SKD. Wykonanie umowy jest to należyte wypełnienie wszystkich obowiązków w ramach stosunku kredytu konsumenckiego przez obie strony – zarówno przez kredytodawcę, jak i przez konsumenta. Zatem w praktyce dniem wykonania umowy jest dzień, w którym konsument spłacił ostatnią należność wynikającą z umowy, taką jak kapitał, odsetki za opóźnienie czy inne należności uboczne. Umowa jest uznana za wykonaną, gdy obie strony mają podstawy sądzić, że ich wzajemne roszczenia z umowy o kredyt wygasły.

Dla osób niewypłacalnych zazwyczaj bardzo istotne jest, że wypowiedzenie umowy o kredyt konsumencki – ze skutkami ex nunc (na przyszłość) – nie powoduje wygaśnięcia uprawnienia do sankcji kredytu darmowego. Nie ma znaczenia, kto dokonał wypowiedzenia: kredytodawca czy kredytobiorca. Nie ma również znaczenia podstawa wypowiedzenia (np. z powodu zaległości w spłatach). Warte podkreślenia, że uprawnienia nie odbiera nawet wszczęta przez bank egzekucja komornicza zaległości kredytowej. Konsument nadal może skorzystać z sankcji, a roczny termin biegnie od daty całkowitego wykonania (spłaty) zobowiązania.

Przeciwna sytuacja występuje w przypadku, gdy doszło do odstąpienia od umowy. Obejmuje to wszystkie przypadki, w których stosunek prawny rozwiązuje się wskutek wykonania uprawnienia prawokształtującego lub wyroku sądu. Przykłady obejmują odstąpienie umowne, odstąpienie ustawowe, uchylenie się od skutków prawnych umowy w wyniku wady oświadczenia woli czy żądanie unieważnienia umowy zawartej przy zastosowaniu nieuczciwej praktyki rynkowej. W takich sytuacjach umowa jest traktowana tak, jakby nigdy nie została zawarta (lub jej skutki ustają wstecznie), co prowadzi do wygaśnięcia uprawnienia do SKD.

Uprawnienie do sankcji kredytu darmowego w ogóle nie powstaje, gdy strony nie zawarły skutecznie umowy o kredyt konsumencki. Oznacza to sytuacje, w których nie uzgodniono minimalnych warunków umowy, takich jak osoby stron czynności, kwota i waluta kredytu oraz rodzaj kredytu.

Sankcja kredytu darmowego nie powstaje również w przypadku nieważności bezwzględnej umowy. Dotyczy to m.in. umów sprzecznych z prawem lub zasadami współżycia społecznego. W przypadku umowy nieważnej z mocy prawa konsument nie potrzebuje już sankcji kredytu darmowego – nie jest bowiem zobowiązany do wykonania umowy, która nie wywołuje skutków prawnych. Niemniej w sytuacjach granicznych – gdy istnieją wątpliwości co do ważności umowy – warto rozważyć złożenie oświadczenia o SKD, aby zabezpieczyć swoje interesy.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
www.olkuski.legal
kancelaria@olkuski.legal