Rozliczenie po Sankcji Kredytu Darmowego

Artykuł 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim mówiący o Sankcji Kredytu Darmowego (SKD) stanowi jeden z najbardziej radykalnych i skutecznych instrumentów ochrony interesów konsumentów. Celem tej instytucji jest przede wszystkim wymuszenie na bankach i innych kredytodawcach przestrzegania określonych obowiązków formalnych i informacyjnych. W przypadku stwierdzenia naruszenia tych obowiązków, konsument nabywa uprawnienie prawokształtujące do złożenia pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z SKD..

Kluczowym skutkiem prawnym uruchomienia SKD jest pozbawienie kredytodawcy wszelkich przychodów związanych z udzielonym kredytem konsumenckim. W praktyce oznacza to, że konsument zostaje zwolniony z obowiązku uiszczania odsetek kapitałowych oraz wszystkich innych kosztów kredytu. Katalog świadczeń objętych sankcją jest szeroki i obejmuje niezależnie od ich nazwy wszelkie opłaty, prowizje czy składki ubezpieczeniowe.

Należy przy tym podkreślić fundamentalną różnicę w zakresie działania sankcji: eliminowane należności kredytodawcy nie muszą mieścić się w definicji całkowitego kosztu kredytu (art. 5 pkt 6 u.k.k.). To oznacza, że sankcja obejmuje te koszty, nawet jeżeli kredytodawca nie miał wiedzy o ich wysokości w chwili zawierania umowy kredytu konsumenckiego. Sankcja działa wstecz, obejmując również te należności, które zostały już przez konsumenta uiszczone.

Zapłacone kwoty z tytułu odsetek i kosztów okołokredytowych stają się w świetle prawa cywilnego świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 410 w związku z art. 405 Kodeksu cywilnego. Konsument jest więc wzbogacony o sumę rat odsetkowych, prowizji i innych opłat podlegających zwrotowi, a kredytodawca jest zobowiązany do wydania tej korzyści. Kluczowe jest, że kredytodawca, broniąc się przed roszczeniem o zwrot, nie może skutecznie powoływać się na pozytywną wiedzę konsumenta o braku obowiązku świadczenia. Konsument nie musi posiadać specjalistycznej wiedzy prawniczej. Ponadto, spełnienie świadczenia (spłata rat) mogło nastąpić w celu uniknięcia przymusu, zwłaszcza przymusu ekonomicznego wynikającego z ewentualnych zabezpieczeń spłaty wierzytelności. Termin wymagalności roszczenia o zwrot tych nienależnie uiszczonych kwot następuje w dniu następującym po dniu doręczenia kredytodawcy oświadczenia o skorzystaniu z SKD. Od tego momentu konsument ma prawo do naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie.

Mimo surowości SKD, konsument nie jest zwalniany z całkowitej spłaty długu. Obowiązek spłaty w dalszym ciągu ciąży na kredytobiorcy, lecz zostaje on ograniczony wyłącznie do zwrotu nominalnej kwoty kredytu (kapitału). Wszelkie dotychczasowe wpłaty konsumenta zalicza się na poczet kapitału kredytu.

Ponadto, SKD nie obejmuje kilku ściśle określonych kategorii kosztów, które pozostają należnościami kredytodawcy:

1. Koszty ustanowienia zabezpieczenia kredytu: Przepis wyłącza koszty związane ze wszelkimi instrumentami prawnymi wzmacniającymi pozycję kredytodawcy, które stanowią jedynie zwrot poniesionych przezeń wydatków, a nie jego dochód. Dotyczy to zarówno zabezpieczeń osobistych, jak i rzeczowych, w tym kosztów ponoszonych na etapie przedkontraktowym, w trakcie dokonywania czynności prawnej o charakterze zabezpieczającym oraz w okresie późniejszym, np. opłat związanych z wnioskiem o wpis zastawu rejestrowego.
2. Odsetki za opóźnienie (odsetki karne): Odsetki naliczane za zwłokę w spłacie kredytu (art. 481 § 1 k.c.) nie są objęte działaniem SKD. Wyłączenie to wynika z ich funkcji – nie stanowią one wynagrodzenia za udostępnienie kapitału, lecz pełnią przede wszystkim rolę zryczałtowanego odszkodowania lub sankcji.
3. Koszty na rzecz organów administracji publicznej: Do tych należności SKD również nie ma zastosowania, a przyczyna jest identyczna jak przy kosztach zabezpieczenia kredytu - nie powiększają one dochodu kredytodawcy.

Niejednoznaczne mogą być koszty ubezpieczeń, ale co do zasady przyjmuje się, że składki płacone na rzecz ubezpieczalni nie podlegają zwrotowi nawet w sytuacji, gdy są płacone za pośrednictwem kredytodawcy.

Po skutecznym złożeniu oświadczenia o skorzystaniu z Sankcji Kredytu Darmowego, relacja zobowiązaniowa między stronami ulega modyfikacji, ale umowa nie zostaje rozwiązana ani nie wygasa. Konsument ma obowiązek zwrócić kredyt bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, kontynuując spłatę w terminie i w sposób ustalony pierwotnie w umowie. Oznacza to, że zachowany zostaje pierwotny harmonogram spłat, lecz raty obejmują już wyłącznie część kapitałową.

r.pr. Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok. 1B
kancelaria@olkuski.legal