Rarytas dla poszukiwaczy tajemnic

Archiwum Państwowe w Płocku znane jest w kraju z najlepiej zachowanych materiałów dokumentalnych związanych z istnieniem miasta od początku jego lokacji. Teraz zbiory będą o wiele bogatsze. Z Archiwum Państwowego w Warszawie spłynęły dokumenty znajdujące się dotychczas m. in. pod opieką Okręgowej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich. Wypełnią brakującą lukę i staną się kopalnią tajemnic z Płocka z okresu II wojny światowej. – Coś dla siebie znajdą tutaj regionaliści i osoby prywatne poszukujące choćby zaginionych rodzinnych wątków – mówi Leszek Franciszkiewicz, dyrektor Archiwum Państwowego w Płocku.
To nie tylko dokumenty, przepustki, akta osobowe, ale też zdjęcia Płocka z okresu wojennego. Ten prezent obiecany z okazji jubileuszu 85-lecia istnienia Archiwum Państwowego w Płocku przekazała prof. Daria Nałęcz, były Naczelny Dyrektor Archiwów Państwowych.
– Jest to w sumie sześć zespołów archiwalnych, które uzupełnią 3 dotychczasowe, jak również utworzą trzy nowe zespoły – dowiadujemy się w płockim archiwum.
Warto znać ich nazwy, według których łatwiej będzie poszukiwać interesujących materiałów również domorosłym historykom. Pierwszy zespół nazywa się Landratsamt Schröttersburg (Starosta Płocki) i obejmuje lata 1939-1945. Zespół ten, ewakuowany w 1944 roku z Płocka do Malborka, wrócił do naszego miasta w 1964 roku. – Zostanie on włączony do przechowywanego w AP Płock zespołu o tej samej nazwie – mówi dyrektor.
Zawiera m.in. podania o zwolnienie z podatków i z obozów, zezwolenia na prowadzenie sklepów i zakładów rzemieślniczych z terenu powiatu i obwodów: Bielsk, Iłów, Rogozino, akta spraw karnych, akta aresztowanych w Łodzi, akta spraw zatargu w Bielsku i Wyszogrodzie, zawiadomienia o przybyciu kobiet do wychowawczego obozu pracy.
To także zezwolenia na przesiedlenie lub wyjazd do innej miejscowości z lat 1940-1944, czy też dokumenty związane z wydaniem dowodów osobistych z lat 1941-1945 oraz wykazy zaginionych osób i dokumentów przesyłanych przez gestapo, czy też zezwolenia na posiadanie broni.
Drugi wyjątkowo obszerny zespół to Stadtverwaltung Schröttersburg (Zarząd Miasta Płocka) z lat 1939-1945, który uzupełnił zespół Akta Miasta Płocka. – Zbiór przez dłuższy czas był w posiadaniu Archiwum Państwowego w Modlinie. Wynikało to z potrzeby prowadzenia kwerend przez Okręgową Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Warszawie – tłumaczą płoccy historycy.
To m.in. brudnopisy zarządzeń polskich władz administracyjnych i niemieckiej Komendantury Wojskowej, listy gospodarstw rodzinnych osób zamieszkałych przy poszczególnych posesjach, karty meldunkowe, a także karty meldunkowe obywateli Rzeszy zamieszkałych w Płocku. – Możemy tu znaleźć wykazy osób w poszczególnych gminach z podziałem na narodowość, spisy reichsdeutschów, volksdeutschów i Żydów zamieszkałych w Płocku – zdradza dyrektor płockiego archiwum.
Dramatyczne dzieje naszego regionu zawarte są w podzespole Polizeiverwaltung [Zarząd Policyjny] z lat 1939-1944. Pełny obraz jawi się z meldunków o wykonaniu kary śmierci, obwieszczeń do reichsdeutschów i volksdeutschów w sprawie zgłaszania szkód wyrządzonych im przez Polaków w 1939 roku. Dowiadujemy się też o transportach więźniów i aresztowanych do więzień i obozów w: Barczewie, Berlinie Tegel, Blachowni, Brandenburgu, Braniewie, Ciechanowie, Dachau, Działdowie, Ełku, Bydgoszczy, Fordonie, Gdańsku, Giżycku, Gostyninie, Grudziądzu, Hirtzenhein, Iławie, Koblencji, Koronowie, Królewcu, Lingen, Majdanku, Małkini, Mauthausen, Mławie, Neidenburga, Oberheide, Olsztynie, Oświęcimiu, Pile, Płocku, Płońsku, Pułtusku, Ravensbrück, Rendsburgu, Sachsenhausen, Sieradzu, Sierpcu, Stutthofu, Szczytnie, Sztumie, Tapiau, Toruniu, Tylży, Włocławku.
Na pożółkłych kartkach zachowały się jeszcze przepustki zezwalające na wyjazd z Płocka i dotarcie do miejsca pracy oraz powrót w czasie godziny policyjnej. Są spisy robotników poszczególnych zakładów, nakazy opuszczenia lokali, podania rodzin o zwolnienie więźniów.
Kolejny zbiór uzupełniający w Archiwum Państwowym związany jest z Więzieniem Karnym w Płocku (zespół Strafgefängnis Schröttersburg). Zupełnie nowe to „Żandarmeria – Powiat Płock z lat 1941-1944” oraz „Narodowo-Socjalistyczna Niemiecka Partia Pracy, oraz Kierownictwo Powiatowe w Płocku z lat 1939-1945” m.in. z rozkazami, planami stanowisk, sprawami tworzenia gminnych grup Reich Land Bund (Państwowego Związku Ziemskiego). Tam znajdziemy też informacje o ewakuacji ludności niemieckiej z 1944 r. oraz korespondencję w sprawie przesiedlenia Niemców z Powiatu Płońskiego do Powiatu Płockiego. I na koniec szósty zespół to Niemiecki Czerwony Krzyż (z lat 1942-1944). To sprawy organizowania transportu chorych, statystyka dotycząca udzielanej im pomocy.
– Zbiory udostępnione będą wszystkim zainteresowanym bezpłatnie, ale warto pamiętać o tym, że wszystkie są zapisane w języku niemieckim. Przy korzystaniu z bazy konieczna jest znajomość podstaw tego języka – mówi Leszek Franciszkiewicz. Zapłacimy tylko w przypadku kserowania dokumentów.
Zainteresowanie nowymi zbiorami archiwum jest już spore. Korzystają z nich nie tylko osoby prywatne, ale też instytucje. Wszyscy chwalą sobie łatwy dostęp do potrzebnych informacji, bez konieczności wyjazdu poza miasto. 
BeeS