Odwołanie darowizny przez teściów

Częstą praktyką wśród rodziców jest przekazywanie nieruchomości w formie darowizny dorosłemu dziecku. Nierzadko darowizna obejmuje także jego małżonka, szczególnie gdy nieruchomość ma służyć wspólnemu życiu młodej pary. Jednak sytuacja się komplikuje, gdy dochodzi do rozwodu. Wówczas pojawia się pytanie: czy można odwołać darowiznę i odzyskać przekazaną nieruchomość?

Kodeks cywilny przewiduje możliwość odwołania darowizny już wykonanej, jeśli obdarowany dopuścił się wobec darczyńcy rażącej niewdzięczności (art. 898 § 1 k.c.). To przesłanka wyjątkowa, oceniana rygorystycznie przez sądy. Przykładami zachowań kwalifikowanych jako rażąco niewdzięczne mogą być: uporczywe obrażanie, agresja słowna lub fizyczna, porzucenie w chorobie, bezpodstawne zerwanie kontaktów, odmowa pomocy w sytuacji życiowego kryzysu. Nie wystarczą natomiast zwykłe konflikty rodzinne czy nieporozumienia wynikające z różnicy charakterów.

Sam rozwód – nawet zawiniony przez zięcia czy synową – nie jest podstawą do odwołania darowizny. Kluczowe znaczenie ma to, czy obdarowani (dziecko, małżonek dziecka lub oboje) dopuścili się wobec darczyńców konkretnych aktów niewdzięczności, ocenianych przez pryzmat zasad współżycia społecznego. W praktyce sądowej wymagane są konkretne, udowodnione zachowania.

W kontekście możliwości odwołania darowizny szczególnie istotne jest, aby rażąca niewdzięczność była wymierzona w darczyńcę. Z tego względu nawet najbardziej naganne zachowanie zaistniałe między małżonkami nie może być podstawą do odwołania darowizny dokonanej przez rodziców/teściów. Często teściowie, zawiedzeni postawą byłego zięcia albo synowej, próbują argumentować, że doznali krzywdy, obserwując krzywdę swojego zdradzonego syna lub córki. Nie wytrzymuje jednak krytyki argumentacja, jakoby niewierność zięcia/synowej była wymierzona w teściów i jako taka nie jest wystarczająca do skutecznego odwołania darowizny.

Odwołanie darowizny powinno nastąpić na piśmie – poprzez oświadczenie darczyńcy skierowane do obdarowanego. Doręczenie tego oświadczenia wywołuje skutek prawny w postaci skutecznego odwołania darowizny. Należy jednak pamiętać, że zgodnie z art. 899 § 3 k.c. darowizny nie można odwołać po upływie roku od dnia, w którym darczyńca dowiedział się o rażącej niewdzięczności. Termin ten jest liczony indywidualnie względem każdego aktu niewdzięczności i nie może być przedłużany. Uchybienie temu terminowi skutkuje trwałą utratą możliwości odwołania darowizny, niezależnie od wagi zachowań obdarowanego.

Odwołanie darowizny nie prowadzi automatycznie do odzyskania nieruchomości. Właścicielem nieruchomości nadal pozostaje obdarowany – do czasu uzyskania stosownego orzeczenia sądu. Zgodnie z art. 900 k.c. obdarowany zobowiązany jest zwrócić przedmiot darowizny, a w przypadku nieruchomości zwrot ten musi nastąpić w formie aktu notarialnego.

W sytuacji, gdy obdarowany nie chce dobrowolnie zwrócić nieruchomości, darczyńca musi wytoczyć powództwo o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli o przeniesieniu własności. Podstawę prawną takiego pozwu stanowi art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c. W praktyce sąd – po ustaleniu, że rażąca niewdzięczność faktycznie miała miejsce – wydaje wyrok, który zastępuje oświadczenie woli obdarowanego. Dopiero na tej podstawie możliwy jest powrót darczyńcy do księgi wieczystej jako właściciela.

Pozew powinien zawierać szczegółowe dane nieruchomości, informacje o umowie darowizny, opis okoliczności uzasadniających odwołanie oraz potwierdzenie doręczenia oświadczenia o odwołaniu. Niezwykle istotne są dowody potwierdzające rażącą niewdzięczność obdarowanego – zeznania świadków, korespondencja, dokumenty medyczne lub policyjne.

Odzyskanie nieruchomości przekazanej w drodze darowizny dziecku i jego małżonkowi w razie ich rozwodu jest możliwe, ale wymaga spełnienia ściśle określonych warunków prawnych. Dlatego przed podjęciem decyzji o przekazaniu nieruchomości warto rozważyć wszystkie konsekwencje prawne i zabezpieczyć interesy darczyńców – np. poprzez ograniczenie kręgu obdarowanych lub zastrzeżenie prawa dożywocia.

radca prawny Karol Olkuski
pl. Stary Rynek 2 lok 1B, Płock
tel.: 604 960 660
kancelaria@olkuski.legal