Odrzucenie spadku w imieniu dziecka

Zgodnie z art. 101 § 3 KRO rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka. Odrzucenie spadku, niezależnie od wartości spadku, jest oceniane przez sądy jako czynność przekraczająca zakres zwykłego zarządu. Jeszcze do niedawna, gdy rodzice chcieli odrzucić problematyczny spadek w imieniu dziecka, musieli najpierw wszcząć postępowanie przed sądem opiekuńczym. Główną wadą tego rozwiązania był jednak fakt, że procedura ta była czasochłonna i stanowiła znaczne obciążenie dla sądów. Nawet w oczywistych przypadkach, gdy spadek składał się wyłącznie z długów, konieczne było przeprowadzenie postępowania sądowego dotyczącego samej zgody na złożenie oświadczenia.

Na skutek nowelizacji z 28 lipca 2023 r. przyspieszone i uproszczone zostały postępowania spadkowe z udziałem małoletnich. Kluczowe modyfikacje obejmują trzy obszary:

Nowy tryb odrzucenia spadku bez zezwolenia sądu. Najważniejszą zmianą jest dodanie art. 101 § 4 KRO. Przepis ten wprowadza możliwość odrzucenia spadku w imieniu dziecka bez konieczności uzyskiwania zgody sądu, pod warunkiem łącznego spełnienia następujących przesłanek:

Dziecko jest powołane do spadku wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica.

Czynność jest dokonywana wspólnie przez oboje rodziców posiadających władzę rodzicielską lub przez jednego z nich za zgodą drugiego.

Żaden inny zstępny rodziców tego dziecka (w tym również ich zstępni pełnoletni) nie przyjął spadku. Jeżeli choćby jeden z tych warunków nie jest spełniony, zastosowanie znajduje ogólna zasada z art. 101 § 3 KRO, wymagająca zezwolenia sądu.

Zawieszenie biegu terminu na złożenie oświadczenia. Nowelizacja wprowadziła do Kodeksu cywilnego art. 1015 § 1² KC. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wymaga zezwolenia sądu, bieg sześciomiesięcznego terminu na złożenie oświadczenia ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego. Jest to kluczowa gwarancja procesowa, chroniąca interesy małoletniego przed negatywnymi skutkami przedłużającego się postępowania sądowego.

Zmiana właściwości sądu Dodany art. 640¹ Kodeksu postępowania cywilnego (KPC) modyfikuje właściwość sądu w sprawach o zezwolenie na odrzucenie spadku. Jeżeli toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, kompetencję do wydania takiego zezwolenia przejmuje sąd spadku, a nie, jak dotychczas, wyłącznie sąd opiekuńczy. Ma to na celu koncentrację spraw związanych z danym spadkiem w jednym sądzie i przyspieszenie procedowania.

Ułatwienie rodzicom odrzucenia problematycznych spadków w imieniu małoletnich dzieci wywołało problemy interpretacyjne, gdyż niektóre sądu uznały, że jest to jedyna możliwa procedura, podczas gdy nowe przepisy nie odebrały możliwości skorzystania ze standardowej procedury. W związku z tym należy podkreślić, że:

Nowa, uproszczona procedura jest opcją, a nie obowiązkiem. Jeśli z jakiegokolwiek powodu rodzice wolą standardową drogę sądową – czy to dla pewności, dyskrecji, czy z powodu skomplikowanej sytuacji życiowej – sąd ma obowiązek rozpoznać wniosek o wyrażenie zgody na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Nie może go umorzyć tylko dlatego, że istnieje inna ścieżka.

Złożenie wniosku do sądu zawsze chroni termin. To najważniejsza informacja praktyczna. Samo złożenie wniosku o zezwolenie do sądu powoduje zawieszenie biegu 6-miesięcznego terminu na odrzucenie spadku. Ten „bezpiecznik” działa automatycznie i chroni dziecko niezależnie od tego, jak ostatecznie sąd postąpi – nawet jeśli błędnie umorzy sprawę.

Mimo iż sąd nie może umorzyć sprawy tylko dlatego, że istnieje nowa ścieżka, to powinien sprawdzić, to czy nie toczy się już postępowanie o stwierdzenie nabycia tego spadku. Jeśli tak, ma obowiązek przekazać sprawę do tzw. sądu spadku, aby wszystko zostało załatwione w jednym miejscu.

r.pr. Karol Olkuski
kancelaria@olkuski.legal
pl. Stary Rynek 2 lok. 1B
tel. 604-960-660