Galeria z rzeką, szafą i kapeluszem

Zegarek i kapelusz Władysława Broniewskiego, biblioteczka Miry Zimińskiej-Sygietyńskiej, biurko Tadeusza Mazowieckiego – te i wiele, wiele innych pamiątek po znanych płocczanach obejrzeć można na wystawie „Z Płocka i dla Płocka. Galeria płocczan XX wieku. Galeria Themersonów” Muzeum Mazowieckiego w Płocku przy ul. Kolegialnej 6.

Pomysł na wystawę opowiadającą o historii miasta za pośrednictwem jego wybitnych mieszkańców przyszedł nam do głowy już kilka lat temu. Sprawa wydawała się prosta, odpowiednia przestrzeń miała się niebawem pojawić, zasłużeni mieszkańcy byli, związane z nimi obiekty – także. Szybko okazało się jednak, że będzie z tym pewien problem…
Ekspozycja poświęcona wielkim płocczanom miała być w swym założeniu „przedłużeniem” znanej i lubianej przez zwiedzających wystawy „X wieków Płocka”. Opowiadającą o dziejach miasta i regionu nowoczesną prezentację muzeum otworzyło w 2010 roku w nowej części kamienicy secesyjnej przy ul. Tumskiej 8. Wystawa wiedzie szlakiem najważniejszych wydarzeń i zjawisk wielowiekowej historii najstarszego mazowieckiego miasta.

Zależało nam na suplemencie prezentującym obraz naszego miasta za pośrednictwem sylwetek jego mieszkańców, nadaniu historii Płocka ludzkiego, bliskiego wszystkim wymiaru. Zaplanowaliśmy, że Galeria Wielkich Płocczan – tak roboczo nazwaliśmy planowaną wystawę – znajdzie swe miejsce w jednej z dwóch oficyn kamienicy przy ul. Kolegialnej 6, rewitalizowanej na potrzeby wystawy sztuki art déco. Wtedy pojawiło się pytanie – kto powinien trafić do naszej galerii?
Płock jest bowiem miastem bogatym w ludzi niezwykłych, zasłużonych i godnych upamiętnienia. Ścierały się koncepcje – czy przy Kolegialnej 6 zaprezentować osoby związane tylko ze sztuką? Czy wziąć pod uwagę tylko XX wiek? Kogo wybrać? Kogo pominąć?
Z pomocą przyszli sami płocczanie. Muzeum Mazowieckie w Płocku we współpracy z lokalnymi mediami zorganizowało plebiscyt „Galeria wielkich płocczan. Stwórzmy ją razem”. Mieszkańcy miasta nadsyłali propozycje osób, które w ich ocenie powinny znaleźć swe miejsce na nowej wystawie. Wskazywali konkretne nazwiska, ale także obszary, na których ich zdaniem muzeum powinno się skupić.

Wśród nadesłanych typów padały nazwiska lekarzy i ludzi kultury, społeczników i sportowców. Wymieniano osoby zaangażowane w walkę o niepodległość Polski, AK, partyzantkę antykomunistyczną, ludzi polityki i naukowców. Znalazły się postaci związane z życiem religijnym, nauczyciele i harcerze, a także dawni włodarze miasta i budowniczowie płockiego przemysłu. Ludzie żyjący zarówno w XIX, jak i XX stuleciu. Ci, których Mazowsze Płockie było małą ojczyzną poprzez fakt urodzenia się na tej ziemi i wykształcenia w płockich szkołach, jak i tacy, którzy z Tumskim Wzgórzem związali się już w życiu dorosłym, tu zakładając swój dom i prowadząc działalność społeczną, zawodową czy kulturalną, czasami walcząc o polskość tych ziem.
Wielkie otwarcie wystawy zatytułowanej ostatecznie „Z Płocka i dla Płocka. Galeria płocczan XX wieku. Galeria Themersonów” przypadło 9 listopada 2021 roku. Jej głównymi bohaterami zostali ludzie związani ze sztuką: poeta Władysław Broniewski oraz aktorka i współtwórczyni Zespołu Pieśni i Tańca „Mazowsze” Mira Zimińska-Sygietyńska. Na wystawie możemy obejrzeć przedmioty osobiste Władysława Broniewskiego – kapelusz, teczkę, zegarek, ale także autografy wierszy, mnóstwo fotografii, możemy także zapoznać się z biografią Broniewskiego. Mirę zobaczymy w filmie fabularnym i dokumentalnym. Wnętrza zaaranżowane jako przedwojenny salonik – biuro dyrektorki „Mazowsza” oraz przedmioty, jakimi otaczała się Mira Zimińska-Sygietyńska.
Prócz nich przy Kolegialnej 6 na wystawie zaprezentowano sylwetki malarzy, rzeźbiarzy, ale i polityków, filantropów, sportowców, ludzi walczących o niepodległość. Wśród naukowców prezentujemy Edwarda Flataua i jego „Atlas mózgu” z 1894 r. oraz Ludwika Krzywickiego, którego postać przywołują tomy „Wspomnień” i skromna wizytówka z odręczną notką właściciela. Pokazujemy również meble z rodzinnego domu Tadeusza Mazowieckiego, m.in. biurko, przy którym pracował. Znajdziemy tu również szerzej nieznany portret ks. Ignacego Lasockiego, jak i przedmioty związane z życiem i działalnością druha Wacława Milke, założyciela zespołu „Dzieci Płocka”.

Nowocześnie zaaranżowana ekspozycja, przywołująca formą szklane domy z „Przedwiośnia” Żeromskiego, łączy stoiska multimedialne, ekspozytory z fotografiami, opisami i dokumentami oraz osobiste pamiątki po zasłużonych mieszkańcach Płocka. Wystawa opowiada o historii miasta przeglądającego się w rzece – błyszcząca tafla Wisły znalazła także swe miejsce na ekspozycji – poprzez wspomnienia o ludziach z nim związanych.
Oddzielna część wystawy to „Galeria Themersonów”. Prezentuje bogatą i wszechstronną twórczość Franciszki i Stefana Themersonów, pary awangardowych artystów działających przez ponad pół wieku na arenie międzynarodowej. Franciszka malowała, rysowała, ilustrowała, opracowywała graficznie książki i czasopisma, tworzyła scenografie teatralne, wykładała na uczelniach artystycznych. Stefan pisał powieści, opowiadania, eseje filozoficzne, wiersze, utwory dla dzieci, skomponował operę, napisał sztukę teatralną, fotografował, tworzył fotogramy i fotokolaże.
Aranżacja części wystawy poświęconej Themersonom, dwa równoważne wejścia – w tym jedno przez szafę – i labiryntowy charakter, daje widzowi możliwość dokonywania wyborów w zapoznawaniu się z twórczością niezwykłych artystów. Dzieła sztuki – obrazy, rysunki, fotogramy, fotografie, fragmenty filmów, książki i plakaty – a także przedmioty, które służyły im do pracy i te związane z życiem osobistym, pozwalają wniknąć w ich niezwykły świat.
Mamy nadzieję na pozyskanie kolejnych dokumentów i fotografii związanych z wielkimi płocczanami, które będziemy mogli umieścić w postaci skanów w multimediach. Praca nad wystawą wciąż więc trwa.
Leonard Sobieraj,
dyrektor Muzeum
Mazowieckiego w Płocku

Pomysł i realizacja
Leonard Sobieraj
– dyrektor MMP
Scenariusz – dr Magdalena
Bilska-Ciećwierz
Współpraca – Barbara Rydzewska, Katarzyna Stołoska-Fuz, Alicja Puchalska, Hanna Wiśniewska, Wanda Chabowska, Renata Rudowska

Broniewski. Poeta miłości
Scenariusz – Eliza Czapska
Obiekty z zasobu Muzeum
Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie

Galeria Themersonów/ The Themerson Gallery
Scenariusz – Małgorzata Sady
Współpraca – Agnieszka Kaniewska-Płocieniak

Materiał przygotowany we współpracy z Muzeum Mazowieckim w Płocku