Cuda i skarby. Znajdziesz je w Płocku

Planując urlop, często wybieramy miejsca mniej lub bardziej odległe, które kuszą nas zabytkami, ciekawymi atrakcjami czy malowniczymi widokami. Ale czy dobrze znamy nasze miasto i różne jego zakątki? W te wakacje koniecznie poświęćmy odrobinę czasu, by zobaczyć Płock z innej perspektywy. Odwiedźmy tutejsze muzea, wybierzmy się na wycieczkę ulicami Starego Miasta i spójrzmy na rozpościerający się z Tumskiego Wzgórza widok. Gród Krzywoustego to doskonały wybór na wakacje last-minute!

Jedyne w swoim rodzaju Wzgórze Tumskie zostało – dzięki głosom czytelników – wyróżnione w plebiscycie organizowanym przez „National Geographic Traveler”. Znalazło się wśród 16 Cudów Polski 2024! Łącznie nominowanych było 48 miejsc oraz obiektów z całej Polski. Jak czytamy w opisie na stronie national-geographic.pl, „tu zaczęła się historia miasta w X w., gdy Mieszko I wzniósł na wysokim wzgórzu nad Wisłą gród obronny. To właśnie od tego miejsca najlepiej zacząć spacer po Płocku”.

Wzgórze Tumskie zachwyca o każdej porze roku, ale latem jest najpiękniejsze. Z tego miejsca roztacza się widok na Wisłę oraz lewobrzeżną część miasta – Radziwie. Rzeka tworzy tu rozległy zbiornik, zwany Jeziorem Włocławskim, otoczony lasami Gostynińsko-Włocławskiego Parku Krajobrazowego, co stanowi popularne miejsce wypoczynku.

Ze Wzgórza Tumskiego możemy udać się na spacer urokliwymi alejkami, które zaprowadzą nas w wiele ciekawych miejsc, m.in. do katedry. Warto przypomnieć, że pierwsza płocka katedra została wzniesiona w 1144 r. Była wielokrotnie niszczona przez najeźdźców i kataklizmy. Za każdym razem odbudowywana, dziś jest mieszanką różnych stylów architektonicznych. W świątyni znajduje się kopia słynnych, wykonanych z brązu drzwi płockich, których oryginał powstał w połowie XII w. Katedra płocka to największa nekropolia mazowieckich władców, dokumentująca prawie 250 lat sprawowania władzy na niezależnym Mazowszu.

W podziemiach Katedry Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny spoczywają doczesne szczątki kilkunastu mazowieckich władców. Tutaj pochowano m.in. wnuka Bolesława II wnuka Konrada Mazowieckiego oraz prawnuka Wacława Płockiego zwanego Wańko, jego syna Bolesława III, a także innego prawnuka Konrada Mazowieckiego, Siemowita III, jego brata Kazimierza oraz synów Siemowita IV i Henryka, który był biskupem płockim. Połowa książąt rządzących na Mazowszu spoczęła w Płocku. Tutaj spoczęli także władcy Polski: Władysław Herman i Bolesław Krzywousty. W prezbiterium katedry znajduje się epitafium biskupa Ignacego Krasickiego, autora ,,Hymnu do miłości Ojczyzny’’.

Dla miłośników historii oraz sztuki sakralnej płocka katedra to prawdziwa skarbnica artefaktów i jedno wielkie dzieło sztuki. Polichromie, zdobienia licznych ołtarzy, a także kunsztownie wykonana replika historycznych Drzwi Płockich – zachęcają do dłuższego zwiedzania. Oryginał został w niewyjaśnionych okolicznościach przetransportowany w trzynastym lub czternastym wieku do Nowogrodu Wielkiego (północno-zachodnia Rosja), gdzie do dziś można go podziwiać w Soborze Sofijskim. Badacze podejrzewają, że mogli je zagrabić Litwini podczas jednej ze swoich zaborczych wypraw, a przed drugą wojną historycy sztuki próbowali nawet nakłonić ówczesny rząd do wykupienia bezcennego zabytku.

Za katedrą znajduje się obsadzony kasztanowcami park „za Tumem”. Spacerując jego alejkami miniemy m.in. gotycką Wieżę Szlachecką, pomnik Ludwika Krzywickiego, dalej zaś dotrzemy do takich punktów miasta jak ławeczka Jakuba Chojnackiego, dawny Pałac Biskupi (tył budynku), Małachowianka, pomnik Bolesława Krzywoustego na placu Książęcym, kościół farny i klasztoru Mariawitów. Trasa kończy się przy Domu Technika w Parku na Zdunach, skąd blisko do Zalewu Sobótka. Najpiękniejsze widoki roztaczają się z punktów widokowych za katedrą, przy Hotelu Starzyński i na Placu Książęcym.

Wieczorami wrażenie robią iluminacje rozświetlające zabytki i most drogowo-kolejowy im. Legionów Józefa Piłsudskiego. Most ten, zbudowany w 1938 roku, zasłynął z unikalnej konstrukcji, przytaczanej w czasach II RP jako przykład doskonałej myśli inżynierskiej. Łączy dwa brzegi wiślane – płaski po lewej stronie (dzielnica Radziwie) i wysoką skarpę po prawej, a różnica wysokości pomiędzy przyczółkami wynosi aż 11 metrów. Dlatego każde jego przęsło jest inne – musiało być indywidualnie zaprojektowane. Most był budowany przez dwa lata, przez dwie firmy jednocześnie. Każda zaczynała ze swojego brzegu i spotkały się na środku Wisły.

Przeprawa była dwukrotnie wysadzana w powietrze (w 1939 i 1945 roku) i za każdym razem odbudowywana. Była też kilkakrotnie remontowana. Przy okazji iluminacji obiektu wymieniono latarnie, zastępując je tzw. „petkami”, które kształtem nawiązują do oryginalnych (z 1938 roku) z literką „P”.

Kamienne podpory podświetlono na kolor niebieski, spód kratownicy na czerwono, a boki – w kolorze bursztynowym. W środku kratownicy jest światło białe, które doskonale wydobywa każdy detal konstrukcji. Trzy kolory – żółty, czerwony i niebieski to barwy Płocka, które radni przyjęli w 1938 roku. Dodajmy, że kolorowa iluminacja tzw. starego mostu jest najdłuższa w Europie (690 m).

W zbocze Wzgórza Tumskiego doskonale wkomponowany jest płocki amfiteatr, zbudowany w latach 60. XX w., a przebudowany w 2008 r. Na jego scenie odbywają się koncerty i wydarzenia kulturalne, takie jak np. Płocka Noc Kabaretowa.

Warto wiedzieć, że w wakacje Płocka Lokalna Organizacja Turystyczna organizuje dwie popularne akcje, w ramach których możemy lepiej poznać różne zakątki miasta. Są to spacery w ramach akcji „Odkryj z nami Płock”, a także „Płock na ROWERY”, który jest odpowiedzią PLOT na potrzeby aktywnego wypoczynku i wspólnego spędzania czasu przez amatorów jednośladów.

Niewątpliwą atrakcją Płocka, zwłaszcza dla miłośników historii i sztuki, jest Muzeum Mazowieckie. W oddziale przy ul. Tumskiej (kamienica secesyjna) możemy podziwiać wystawę „Secesja” – aranżację wnętrz średnio zamożnego domu mieszczańskiego z przełomu XIX i XX wieku, wprowadzającą w klimat secesji i podkreślającą jej dekoracyjność.

Eksponatami są meble (ustawione zgodnie z panującymi w epoce zasadami) i rzemiosło artystyczne (szkło, metal, ceramika). Nastroju pokojom nadają tkaniny: zasłony, lambrekiny, kotary, portery, wykonane często z ciężkich, mięsistych materiałów. Wiele eksponatów pochodzi z Francji, Niemiec, Austrii, Czech, Belgii i Rosji, sygnalizując tym samym europejskość secesji. We wnętrzach można oglądać projekty wybitnych artystów, m.in. H. van de Veldego, E. Gallégo, J. Hoffmana, K. Laszczki oraz wyroby królewskich manufaktur z Berlina, Miśni, Kopenhagi, także wyroby dobrych firm, jak czeska Amphora, niemieckie Rosenthal, WMF, J.P. Kayser Sohn, Villeroy i Boch, austriacka Bracia Thonet. Spośród polskich zobaczyć można rzemiosło fabryki Frageta, Plewkiewicza, Norblina. Dodatkową wartością jest polskie malarstwo artystów takich jak J. Malczewski, S. Wyspiański, J. Mehoffer, J. Chełmoński. W. Weiss i inni. Na każdym z dwóch pięter zaprezentowano komplet pokojów tworzących w założeniu jedno mieszkanie. Na pierwszym oglądamy jadalnię, salon, gabinet, bibliotekę i sypialnię. Na drugim – pokój stołowy, salon, buduar, pokój dziecięcy, sypialnię.

Trzecie piętro secesyjnej kamienicy to m.in. sale poświęcone szkłu i ceramice. Prezentują różnorodność form i technik stosowanych przez projektantów i wytwórnie. Eksponaty pochodzą z firm czeskich, niemieckich, austriackich. Ważną częścią kolekcji są iryzujące szkła austro-węgierskie oraz szkła R. Lallique’a i L. C. Tiffany’ego. Sala ceramiki prezentuje wyroby firm europejskich, takich jak Rosenthal, KMP w Berlinie, Amphora, KMP w Kopenhadze oraz polskich (fabryka w Dębnikach, fabryka w Pacykowie), projekty indywidualne K. Laszczki. J. Szczepkowskiego.

Na trzecim piętrze czeka na zwiedzających także Galeria Malarstwa i Rzeźby Młodej Polski. Wybór obrazów stanowi reprezentatywny zbiór dla malarstwa tego okresu. W tym znajdują się dzieła największych artystów (jak J. Malczewski, W. Podkowiński, J. Mehhofer, A. Karpiński, W. Weiss, S. Czajkowski). Na szczególną uwagę zasługuje „Autoportret” J. Malczewskiego i szkic W. Podkowińskiego do słynnego „Szału uniesień”. Wśród rzeźb zobaczymy projekt pomnika Fryderyka Chopina W. Szymanowskiego, ponadto prace m.in. K. Laszczki, H. Kuny, S. Ostrowskiego.

Czwarte piętro to królestwo metalu, medalierstwa i biżuterii. Większość wyrobów metalowych to obiekty srebrne i platerowane, a wśród nich zbiór prac polskich firm: J. Frageta, R. Plewkiewicza, spółki Norblin, Braci Buch i T. Wernera. Prezentujemy tu wyróżniającą się na polskim rynku firmę brązowniczą Braci Łopieńskich. Spoza kraju najwięcej rzemiosła pochodzi z Niemiec, zwłaszcza ze słynnej ze WMF. Ciekawe są formy przedmiotów wykonanych ze stopów cyny (p. Kayser Shon i wazony projektu francuskiego rzeźbiarza A. Moreau).

Medalierstwo – wybór prac wskazuje na wyraziste zmiany, jakie zaszły w medalierstwie w okresie secesji. Sztuka małego reliefu stała się przedmiotem fascynacji wybitnych rzeźbiarzy, w pierwszej kolejności francuskich. Obejrzeć tu można prace najwybitniejszych medalierów francuskich, polskich, wiedeńskich, ale też medale niemieckie, szwajcarskie, włoskie i argentyńskie.

Biżuteria – styl secesji miał odzwierciedlenie również w wyrafinowanych formach biżuteryjnych, do których używano diamentów, szafirów, rubinów, chryzolitów, opali i pereł. Na eskpozycji można zobaczyć wyroby firm rosyjskich, francuskich, szwajcarskich, polskich, austro-węgierskich.

Przy ul. Kolegialnej 6 możemy z kolei przenieść się do epoki Art Déco. Trzykondygnacyjna kamienica, będąca wcześniej popadającym w ruinę zabytkiem, odzyskała swą świetność za sprawą otrzymanych przez Muzeum Mazowieckie w Płocku dofinansowań – zarówno unijnych, jak i dotacji przyznanych przez Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie. Dzięki tym funduszom udało się wyremontować i zaadaptować budynek na potrzeby muzeum.

Zabytkowa kamienica o powierzchni 2520 metrów kwadratowych jest przestrzenią do działań artystycznych i edukacyjnych, atrakcją turystyczną miasta, kolejnym etapem w procesie rewitalizacji płockiej starówki. Przede wszystkim jednak stworzyła ona możliwość prezentacji w całej okazałości kolekcji sztuki art déco Muzeum Mazowieckiego w Płocku.

Na parterze kamienicy przy Kolegialnej 6 odwiedzających wita miasto nocą z architekturą rysowaną świetlnym mappingiem, mini kino Odeon i oryginalne auto z epoki – Jowett z 1926 roku, umieszczony na okrągłej platformie. We wnętrzach kamienic – polskiej, niemieckiej i francuskiej – prezentowane są meble, szkło, ceramika, tkaniny, lampy, malarstwo i rzeźba, w domu mody kolekcja strojów, w sklepie jubilerskim – biżuteria, m.in. puderniczka Tiffany’ego i kolczyki w etui Cartiera, a w gabinecie prezesa banku kolekcja papierów wartościowych i numizmatów.

Ekspozycję pierwszego piętra otwiera aranżacja mieszkania polskiej inteligencji lat 30-tych XX wieku – zwiedzicie tu salon z gabinetem, jadalnię, kuchnię i sypialnię. To tu znajdziecie kilimy zaprojektowane przez czołowych artystów polskiego międzywojnia.

Pierwsze piętro to także galeria designu, w której podziwiać można bogatą kolekcję szkła cenionych polskich hut (Niemen, Zawiercie, Hortensja, Krosno) oraz zagranicznych wytwórni (Lalique’a, Bacarrat, Braci Daum). Zbiory metalu reprezentowane są przez wyroby firm warszawskich (m.in. projekty Julii Keilowej), europejskich czy amerykańskich, ceramika zaś przez wyroby z Ćmielowa, Pacykowa, wytwórni śląskich oraz porcelanę zagraniczną z serwisami i figurkami Rosenthala na czele.

W części poświęconej malarstwu prezentowane są portrety autorstwa awangardowych polskich artystów: Zbigniewa Pronaszki, Stanisława Witkacego i Leona Chwistka, także akt kobiecy belgijskiego malarza Leona de Smeta, portret damy z pieskiem Jana Rudnickiego. Perłą kolekcji MMP jest dar PKN ORLEN – „Martwa natura” z antyczną rzeźbą Tamary Łempickiej – ikony lat 20. i 30. XX w., artystki światowego formatu, której malarstwo jest kwintesencją stylu art déco.

Nawiązaniem do sukcesu polskich artystów na Wystawie Światowej w Paryżu w 1925 r. jest Sala Tożsamości – wydzielona przestrzeń z polskimi dziełami z nurtu narodowego inspirowanego folklorem i ludowością, a także z tymi zdradzającymi wpływy kubizmu i funkcjonalizmu.

Uzupełnieniem wystawy są ekrany z informacjami o sztuce międzywojnia, ścianka do selfie w stylu art déco i lustro, w którym można „przymierzać” stroje z epoki.

Zabytkowy budynek z przełomu XVIII i XIX wieku od lat mieści magazyn zbiorów etnograficznych. Znajdziecie go przy ul. Kazimierza Wielkiego 11B. Obiekt wymagał remontu, wzmocnienia i ocieplenia dachu, co warunkowało realizację planów wystawienniczych. W magazynie Działu Etnografii Muzeum Mazowieckiego w Płocku znajdowało się ponad 9500 muzealiów z całego Mazowsza, w tym m.in. stroje ludowe, tkaniny, kolekcja rzeźby, ceramiki, wycinanki ludowej. Dzięki dotacji unijnej przyznanej przez Zarząd Województwa Mazowieckiego Spichlerz całkowicie zmienił swoje oblicze i stał się miejscem eksponowania ważnych, interesujących wystaw.

„Kultura Mazowsza w ludowej wizji świata” to barwna i niezwykła opowieść o kulturze ludowej Mazowsza. Muzeum przeorganizowało swoje przestrzenie tak, by w pasjonujący sposób przedstawić grupy etnograficzne naszego regionu i zwyczaje panujące tu od wieków.

„Sztuka Dalekiego Wschodu. Płockie skarby buddyjskiej Azji” – wystawa sztuki orientalnej, na którą składa się ok. 130 muzealiów: przedmioty rzemiosła artystycznego – użytkowe i dekoracyjne, militaria, malarstwo, grafika, buddyjska sztuka sakralna i monety. Kolekcja ta powstała na początku XX w. i została przekazana płockiemu muzeum przez Towarzystwo Naukowe Płockie w 1949 r.

Z kolei przy ul. Kwiatka 7 znajduje się oddział przybliżający nam historię tych, którzy od dawien dawna związani byli z Płockiem. Muzeum i jego wystawa funkcjonują w dziewiętnastowiecznym budynku dawnej bożnicy. Jeszcze niecałe dziewięćdziesiąt lat temu w tym miejscu religijni żydowscy mieszkańcy Płocka modlili się, a ich dzieci poznawały tajniki świętych ksiąg. Po II wojnie światowej dla tych religijnych maluchów, zamiast ławek z krzesłami, stanęły maszyny dziewiarskie, działała spółdzielnia krawiecka. Teraz jest tu Muzeum Żydów Mazowieckich, które od 2013 roku snuje opowieść o historii i tradycji żydowskiej w Płocku, na Mazowszu, w Polsce.

Multimedialna wystawa przy Kwiatka opowiada o dziejach osadnictwa żydowskiego na ziemiach polskich – od samych jego początków aż po współczesne odrodzenie kultury żydowskiej w Polsce. Przestrzeń wystawy podzielona jest na trzy główne strefy tematyczne: przedsionek, pomieszczenie Holokaust i salę główną. W przedsionku prezentowana jest historia Żydów na Mazowszu. W sali głównej prezentowane są – w nowoczesnej multimedialnej formie – elementy kultury Żydów w Polsce na przykładzie kuchni, muzyki, świąt i zwyczajów oraz architektury żydowskiej. Część poświęcona zagładzie zbudowana jest na bazie książki „Kartki z pożogi” Symchy Gutermana i archiwalnych fotografii.

Wyjątkowym eksponatem jest szafa aron ha-kodesz, szafa ołtarzowa, zwana „świętą arką”, która powróciła do dawnej bożnicy. Swoją nazwą nawiązuje do biblijnej Arki Przymierza, w której Izraelici umieścili tablice z Dziesięciorgiem Przykazań. W szafie przechowywane są zwoje Tory, nawinięte na wałki, spisane ręcznie w języku hebrajskim na pergaminie. Płocka szafa powstała w pierwszej połowie XIX wieku, po 1830 roku.

Na turystycznej mapie Płocka znajdziemy także Miejski Ogród Zoologiczny, położony na unikalnym, malowniczym obszarze. Naturalne środowisko wysokiej skarpy wiślanej stwarza korzystne warunki dla hodowli dzikich zwierząt, w tym gatunków najrzadszych, prezentowanych w nielicznych ogrodach zoologicznych.

Celem tego miejsca jest przekazanie publiczności idei ochrony dzikich gatunków zwierząt, ginących najczęściej w wyniku ograniczania ich naturalnych siedlisk, postępującego zanieczyszczenia środowiska naturalnego, a także kłusownictwa i nadmiernej eksploatacji dóbr naturalnych. Wiele gatunków zwierząt, wytępionych całkowicie na wolności, zostało uratowanych dzięki hodowli w ogrodach zoologicznych. Informacje o działaniach prowadzonych przez płocki Ogród Zoologiczny znajdują się na tablicach dydaktycznych na terenie ZOO.

Od roku 2002 płocki Ogród Zoologiczny jest członkiem Światowej Organizacji Ogrodów Zoologicznych i Akwariów – WAZA (World Association of Zoos and Aquariums). Głównym dokumentem WAZA jest Światowa Strategia Ogrodów Zoologicznych i Akwariów, której realizacja jest celem ogrodów zoologicznych.

Wizja współczesnego ogrodu zoologicznego jest odzwierciedleniem jego roli w działaniach na rzecz ochrony dzikich gatunków zwierząt, propagowania idei ochrony przyrody, prowadzenia badań naukowych i szerokiej edukacji społeczeństwa w zakresie ochrony dzikich gatunków. Dla ogromnej większości dzieci i młodzieży ogrody zoologiczne stanowią miejsce pierwszego kontaktu z dzikimi zwierzętami oraz pierwszych doznań, jakie nieodłącznie towarzyszą obserwacjom niezwykłej różnorodności świata zwierząt i roślin. Płockie ZOO organizuje wiele rozmaitych wydarzeń i zajęć dydaktycznych, dzięki którym i duzi, i mali mogą dobrze poznać to miejsce, a przede wszystkim – jego wyjątkowych mieszkańców i ich zwyczaje.

Opr. (kw)

fot. Dariusz Ossowski

artykuł sponsorowany