500 lat włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego. Jakie imprezy w ramach obchodów?

W Muzeum Mazowieckim odbyła się konferencja dotycząca projektu „Mazowsze dla Korony. 500-lecie włączenia Mazowsza do Królestwa Polskiego”. Obchody okrągłego jubileuszu, który przypada w 2026 roku rozpoczęła wystawa plenerowa prezentująca dzieje regionu, proces inkorporacji i historyczne ziemie Mazowsza. Zakończy – zaplanowana za rok we wrześniu sesja naukowa przygotowana wspólnie z Instytutem Historii Polskiej Akademii Nauk. W konferencji wzięli udział: marszałek Województwa Mazowieckiego Adam Struzik, dyrektor MMP Leonard Sobieraj,  zastępca dyrektora ds. ogólnych IH PAN prof. dr hab. Bartosz Kaliski, dr Anna Salina z IH PAN, dr Magdalena Bilska-Ciećwierz z Działu Historii MMP oraz kierownik zespołu rekonstruktorów Daniel Sukniewicz.

Muzeum Mazowieckie wspólnie z Samorządem Województwa Mazowieckiego zadbały o ciekawy program obchodów. Poszczególne wydarzenia skierowane są do szerokiej grupy odbiorców. Po mazowieckich miastach wędruje ekspozycja planszowa „Mazowsze dla Korony”. Obecnie można ją oglądać w Garwolinie i Zakroczymiu. W kolejnych miesiącach pojedzie do Płońska, Mszczonowa i Mińska Mazowieckiego. – Pięćsetna rocznica inkorporacji Mazowsza do Królestwa Polskiego stwarza możliwość podjęcia starań, aby na różne sposoby przybliżyć dzieje tej części Polski i władającej nim piastowskiej dynastii. Liczymy na to, że realizacja naszych zamierzeń przyniesie korzyści polskiej nauce i społeczeństwu poprzez poszerzenie wiedzy o dziejach książęcego Mazowsza oraz jej popularyzację na Mazowszu i poza jego granicami, szczególnie wśród przedstawicieli młodszego pokolenia – mówił podczas konferencji marszałek Adam Struzik, podkreślając jednocześnie, że roczny przychód Mazowsza wynosił tyle, ile połowa dochodów Królestwa (Korony). Dodał też, że w projekt zaangażowały się mazowieckie instytucje kultury, placówki edukacyjne, wielu innych partnerów, m.in Diecezja Płocka.

W szkołach trwają lekcje żywej historii, które prowadzi zespół rekonstruktorów pod kierownictwem archeologa, dziennikarza i regionalisty Daniela Sukniewicza: „Pokazujemy dzieciom historię, której nie znają. Często pierwszy raz słyszą, że region, w którym mieszkają, ma tak bogate książęce korzenie. Najciekawsze są historie bohaterów, pierwszego księcia Konrada i ostatnich książąt, którzy zginęli w niewyjaśnionych do dziś okolicznościach”. Powodzeniem wśród młodzieży cieszą się escape room, czyli krypta i trening walki na miecze. Uczniowie młodszych klas układają mapę Mazowsza z puzzli czy odgrywają scenki z postaciami z mazowieckich legend. Starsi biorą udział w debacie z alternatywną historią lub rozwiązują zagadkę kryminalną. Lekcje wzbogacają rycerskie gry i zabawy sprawnościowe. Lista szkół chętnych do wzięcia udziału w „Mazowieckim Projekcie Żywej Historii” jest długa. Do tej pory odbyły się w ponad 100 placówkach. Docelowo ma ich być 500.

„Mazowsze dla Korony” ma również część badawczą pod nazwą „Mazowsze w dobie inkorporacji do Królestwa Polskiego 1462-1526”. Dzięki podpisanej po raz pierwszy przez płocką placówkę i Instytut Historii PAN umowie – historycy przygotowują publikacje na temat władców Księstwa Mazowieckiego, społeczeństwa i elit kulturalnych. Wyniki badań i wydawnictwo zostaną zaprezentowane na konferencji naukowej we wrześniu 2026 r., w rocznicę złożenia przez Sejm Księstwa Mazowieckiego przysięgi na wierność królowi Zygmuntowi I Staremu.

Kierowniczka Mazowieckiego Zespołu Badawczego Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk Anna Salina zaznaczyła, że wbrew obiegowym opiniom Mazowsze w momencie inkorporacji nie było ubogą panną. - Faktycznie była to panna bez soli, srebra, ołowiu czy węgla w posagowej skrzyni, za to niewątpliwie urodziwa, waleczna i przede wszystkim roztropna. Dzięki dobremu zarządowi rozległymi dobrami książęca szkatuła bynajmniej nie świeciła pustkami, jak zdarzało się w królewskim skarbcu. Szlachty, czyli obywateli uczestniczących w życiu politycznym państwa było procentowo więcej niż w Królestwie Polskim, a miasta w XVI w. przeżywały okres rozkwitu. O chłopstwie trzeba powiedzieć, że z korzyścią dla stanu kmiecego w Polsce byłoby, gdyby status prawny kmieci w Królestwie Polskim upodobniono do statusu prawnego kmieci w Księstwie Mazowieckim a nie na odwrót. Natomiast o poziomie kultury świadczy chociażby liczba żaków z Mazowsza studiujących na Uniwersytecie Krakowskim i innych uczelniach europejskich.

Jednym z głównych punktów obchodów jubileuszu będzie wystawa czasowa w Muzeum Mazowieckim (2026), na którą złożą się bardzo cenne zabytki książęcego Mazowsza.– Trwają intensywne prace nad organizacją wystawy, której otwarcie zaplanowaliśmy na 10 września 2026 roku, jako kulminacyjny moment jubileuszowych uroczystości. Prowadzimy rozmowy zmierzające do pozyskania cennych, średniowiecznych obiektów z Muzeum Narodowego w Krakowie, także z jego oddziału - Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie, z Zamku Królewskiego na Wawelu, Muzeum Warszawy oraz z muzeów mazowieckich. Efekty w są bardzo obiecujące - powiedział dyrektor MMP, Leonard Sobieraj. Magdalena Bilska-Ciećwierz z Działu Historii  dodała, że wystawa ma ukazać to, co Mazowsze wniosło do historii, kultury polskiej i co z tego dziedzictwa zostało nam do dzisiaj.

Do 1526 roku Mazowsze znajdowało się pod panowaniem książąt mazowieckich. Dzięki ich rządom przez trzy wieki dobrze rozwijały się handel i rzemiosło. Powstały takie miasta jak Ciechanów, Czersk i Liw, a w nich zamki warowne. Po bezpotomnej śmierci Stanisława i Janusza III księstwo na prawie lennym włączono do Królestwa Polskiego.

Fot. Mateusz Wawrzyński