Gotuj z Tygodnikiem Płockim. Zwyczajne, niezwyczajne

09/07/2024 13:00

Zawarcie unii polsko-litewskiej w Krewie w 1385 roku było dla Polski i Litwy koniecznością ze względu na rosnące w siłę państwo Zakonu Krzyżackiego. Pieczętujące ten układ małżeństwo królowej Polski Jadwigi i księcia litewskiego Władysława Jagiełły nie tylko zapoczątkowało chrystianizację Litwy, ale również stworzyło jeden z najpotężniejszych sojuszy w późnośredniowiecznej Europie. Choć trochę czasu musiało upłynąć, aby ten sojusz przerodził się w coś trwalszego, to 1 lipca 1569 roku, po zawarciu unii lubelskiej, powstało wspólne państwo Polaków i Litwinów – Rzeczpospolita Obojga Narodów. Dzięki tym związkom możemy w polskiej kuchni odnajdywać wpływy kultury kulinarnej Litwy, jak również odkrywać polskie smaki w kuchni litewskiej.

Podczas wakacyjnych wędrówek po egzotycznych zakątkach świata warto czasami przyjrzeć się bliżej naszym sąsiadom, którzy, choć blisko, wcale nie są tacy sami. Najłatwiej i najprzyjemniej poznawać inne kultury poprzez kuchnię. Najbardziej rozpoznawalnym elementem kuchni litewskiej jest czarny żytni chleb o lekko kwaśnym smaku, z dodatkiem ukochanej przez Litwinów przyprawy – kminku. Kminek ułatwia trawienie, co przy wielu ciężkich litewskich potrawach, takich jak cepeliny z mięsem, jest nie bez znaczenia. W XIX wieku wraz z wojnami napoleońskimi na Litwę przywędrowały trendy kulinarne z Niemiec i Francji, co ilustruje poniższy przepis na litewski beszamel i mielony kotlet, przypisywany kuchni niemieckiej.

Reklama

Mielone kotlety z białym sosem
(maltinukai su baltuoju padažu)
Skład:

na kotlety

500 g mielonego mięsa wieprzowego;

1/2 czerstwej bułki;

120 ml mleka;

1 jajko;

1 cebula;

1/2 łyżeczki sproszkowanych liści laurowych;

1 łyżeczka suszonego tymianku (możemy zastąpić majerankiem, macierzanką);

1 łyżeczka sproszkowanego kminku;

sól, pieprz;

olej do smażenia;

na sos

50 g masła;

1 łyżka mąki;

500 ml mleka;

2 łyżki kwaśnej śmietany (18%);

2 łyżki drobno posiekanego koperku;

gałka muszkatołowa;

sól.

Wykonanie:
Rozdrabniamy bułkę i zalewamy ją mlekiem. Obieramy cebulę i kroimy w drobną kostkę. Do miski przekładamy mielone mięso, dodajemy cebulę, odciśniętą namoczoną bułkę, jajko oraz przyprawy. Całość dokładnie wyrabiamy. Z powstałej masy mięsnej formujemy kotlety. Na patelni rozgrzewamy olej i smażymy kotlety z obu stron na złoty kolor. W celu przygotowania sosu w rondelku roztapiamy masło, następnie dodajemy mąkę i przesmażamy ją na tłuszczu do chwili, kiedy się spieni. W dalszej kolejności wlewamy mleko i mieszamy mątewką, aż powstanie gęsty sos. Doprawiamy sos solą i gałką muszkatołową, dorzucamy koperek i dodajemy kwaśną śmietanę. Kotlety serwujemy polane białym sosem z dodatkiem młodych ziemniaków i świeżych ogórków w sosie winegret.

Reklama

W litewskich Trokach można spróbować tradycyjnej potrawy karaimskiej – kibinów. Kibiny to rodzaj pierogów z siekanym mięsem baranim lub wieprzowym. Karaimowie, mniejszość etniczna pochodzenia tureckiego, przybyła na Litwę z terenów położonych między Morzem Czarnym a Morzem Kaspijskim. Wyróżnia ich karaimska religia, wywodząca się z judaizmu, w której uznają dosłowny tekst Starego Testamentu, bez rabinicznej interpretacji. Karaimowie obchodzą dwa wielkie święta w roku: wiosenną Paschę i jesienne Święto Odpuszczenia Grzechów. Choć w Polsce żyje niewielka mniejszość karaimska (około 100 osób), jest to grupa świecka, a najbliższe karaimskie domy modlitwy znajdują się w Trokach i Wilnie.

Reklama

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia

Fot. Piotr Chudzyński