Gotuj z Tygodnikiem Płockim. Niech będzie wiosna

Skowronki z ciasta to obrzędowe pieczywo ludowe. Wypiek skowronków miał na celu sprowadzenie wiosny i dobrej pogody, która z czasem przełoży się na obfite zbiory zbóż i zapewni ludziom dostatek. Za polską wschodnią granicą do wiosennego pieczywa obrzędowego należały też kołoboki. Kołoboki to z reguły niewielkie, okrągłe bochenki chleba. Jeśli gospodyni, począwszy od pierwszego dnia Wielkiego Postu, wyrzucała za okno jeden kołobok ze słowami: „mróz, czerwony nos, oto chleb dla ciebie, a teraz odejdź”, mogła przekonać go do ustąpienia miejsca wiośnie. Niewielkie kołoboki umieszczano też w gnieździe z gałązek, które przenoszono do kurnika. To miało sprawić, iż kury będą dobrze siedziały na jajkach, a nowo wyklute kurczęta będą zdrowe. Ponieważ wypiek obrzędowego pieczywa przypadał na Wielki Post, to ciasto na nie było „chude”, czyli pozbawione jajek i masła.

Drożdżowe skowronki
Skład:

• 250 g mąki;
• 150 ml ciepłego mleka;
• 3 g suchych drożdży;
• 1/2 łyżeczki soli;
• 1 łyżka cukru pudru;
• 2 łyżki oleju;
• 1 rozkłócone jajko do posmarowania skowronków;
• rodzynki (na oczy).

Wykonanie:
Mąkę mieszamy z solą. Do miski przelewamy ciepłe mleko, dodajemy cukier i drożdże. Następnie dodajemy mąkę i całość starannie mieszamy. W dalszej kolejności dodajemy olej i wyrabiamy elastyczne ciasto, które odstawiamy w ciepłe miejsce, aby podwoiło swoją objętość. Po tym czasie ponownie wyrabiamy ciasto i formujemy z niego rulon, który kroimy na 10. części. Z każdego kawałka zagniatamy kulkę, z której formujemy wałek, z jednej strony nieco grubszy (to będzie głowa skowronka). Wałeczki zawiązujemy w supełki. Przeciągamy cieńszą część do tyłu, którą spłaszczamy i nacinamy, tak aby powstał rozłożysty ogonek. W drugiej części formujemy palcami dziób i z rodzynek robimy oczy. Rozkłócamy jajko i smarujemy nim ptaszki z ciasta. Skowronki pieczemy ok. 20 minut w piekarniku rozgrzanym do 200 st. C.

Prawdziwą wiosnę rozpoczyna przybycie skowronków, które na swoich skrzydłach niosą słońce. Słońce to pochodzi znad Morza Śródziemnego, gdzie skowronki spędzają zimę. Powrót do zimniejszej części Europy zwyczajowo planują na luty bądź marzec, co uzależniają od pogody. Skowronki tworzą pary monogamiczne. Samiec nieustannie śpiewa, wznosząc się wysoko do góry. Śpiewa nie tylko po to, aby zdobyć partnerkę, ale też aby ją utrzymać, bo właśnie donośnym śpiewem odstrasza potencjalnych konkurentów. Jednak nie zawsze mu się to udaje, skoro 20 procent piskląt skowronków pochodzi z kopulacji pozapartnerskiej. Skowronki odżywiają się owadami, które znajdują na ziemi bądź na roślinach. To dzięki temu ich obecność sprzyja ekologicznej uprawie roślin. Skowronki żyją przeciętnie 3 lata, choć rekordziści potrafią przeżyć nawet 10 lat. W Polsce skowronki objęte są ścisłą ochroną. Niemniej do początków XX wieku te niewielkie ptaszki były hodowane w celach konsumpcyjnych w całej Europie (też w Polsce). Obecnie jedynie w nielicznych krajach południowej Europy nadal znajdują się  amatorzy pieczonych skowronków.

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia

Fot. Piotr Chudzyński