Gotuj z Tygodnikiem Płockim. Problemowy osad

W ubiegłym roku Polaków rozgrzała dyskusja na temat węgla kamiennego. Przygotowujący się na zimę rodacy chcieli wiedzieć, gdzie będą mogli kupić ten surowiec (bo znikł ze składów węgla), za ile, i czy dla wszystkich go wystarczy? Choć poprzedni rok kończył się nerwowo, to rok 2023 wprowadził już uspokojenie, może za sprawą łagodnej (póki co) zimy. Emocje opadły, węgiel przestał je rozgrzewać, więc powrócił do swej pierwotnej funkcji – surowca energetycznego. W historii ludzkości jako pierwsi węglem ogrzewali swoje domy Chińczycy (3,5 tys. lat temu). Później po ten surowiec sięgnęli Grecy i Rzymianie. Stosowali go głównie w świątyniach do podtrzymywania świętego ognia. W średniowieczu chętniej palono drewno, ale poza Anglią. Tam powszechnie spalano węgiel, w efekcie wsie spowite były gęstym dymem. Dlatego Edward I Długonogi, znany jako Młot na Szkotów, świadom toksycznych właściwości tego dymu, wprowadził zakaz palenia węglem. Niestety, wówczas polityka antysmogowa także nie była skuteczna, łamali ją notorycznie właściciele kuźni i browarów, którzy potrzebowali stabilnego źródła energii. Wydawałoby się, iż dym powstający z kopcącego się węgla to największy problem. Otóż nie, surowcem energetycznym w domowych gospodarstwach bywają też śmieci, a dym powstający z ich spalania jest znacznie bardziej toksyczny niż ten z drewna czy węgla. Oszczędzanie to dobra cecha, jednak kiedy odbywa się kosztem zdrowia innych ludzi, jest dalece naganne.

Garnuszek górniczy
(przepis z kuchni Górnego Śląska)
Skład:

• 500 g zrazowej wołowiny;
• 500 g wieprzowej łopatki;
• 1 duża cebula;
• 2 l wywaru warzywnego (może być z kostki);
• 2 łyżki smalcu;
• 400 g fasoli szparagowej (można użyć mrożoną lub konserwową);
• 300 g kiszonych ogórków;
• 300 g ziemniaków;
• 2 łyżki mąki;
• 100 g koncentratu pomidorowego;
• 1 łyżka suszonego majeranku;
• sól, pieprz;
• natka pietruszki do dekoracji.

Wykonanie:
Mięso wołowe i wieprzowe kroimy w kostkę. Następnie oprószamy solą, pieprzem i mąką. W garnku rozgrzewamy smalec i obsmażamy na nim mięso. Cebulę obieramy, kroimy i dodajemy do mięsa. Chwilę całość przesmażamy, dolewamy część wywaru i przykrywamy garnek pokrywką. Dusimy mięso do momentu, aż będzie miękkie (ok. 40 minut). W dalszej kolejności dodajemy pokrojone w plasterki ogórki kiszone, fasolkę szparagową, koncentrat pomidorowy oraz wywar warzywny. Przyprawiamy danie majerankiem i dusimy przez kolejne pół godziny. W tym czasie obieramy ziemniaki i kroimy w duże kawałki. Gotujemy w osolonym wrzątku. Ugotowane ziemniaki przekładamy do garnka i jeszcze chwilę całość gotujemy. Gotowe danie serwujemy posypane natką pietruszki.

Nie jeden raz w historii węgiel kamienny był elementem polityki. W pierwszej połowie XX wieku miał fundamentalne znaczenie dla zaangażowanych w I wojnę światową mocarstw. Wykorzystali to górnicy, którzy stanowili już znaczącą siłę w życiu politycznym państw, w celu polepszenia swoich warunków pracy. Wówczas w sposób naturalny stanowili elektorat partii lewicowych i socjalistycznych. Jednak z upływem czasu węgiel i elektrownie węglowe zaczęły tracić na znaczeniu. Dodatkowo polityka europejska skłaniała się do porzucania tego paliwa, co powodowało zamykanie kopalni i utratę pracy przez górników. Poparcie lewicowych partii też zmalało, gdyż zajęły się ochroną środowiska, która kłóciła się z ochroną górników. Dzisiaj mamy za sobą boom przemysłowy, fabryki z epoki przemysłowej przeistaczają się w hotele. Węgiel kamienny, który był siłą napędową rewolucji przemysłowej, też stracił na znaczeniu. Czynne kopalnie powoli znikają z krajobrazu Górnego Śląska, a na ich miejscu powstają muzea, które świadczą o kulturze górniczej, która stopniowo przechodzi do przeszłości.

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia

Fot. Piotr Chudzyński