Diecezja zbadała wiernych

Prawie 93% mieszkańców diecezji płockiej to osoby wierzące. Jednak wiara nie przekłada się na – zgodne z kanonem przykazań kościelnych – wzorcowe uczestnictwo w niedzielnej mszy. W miarę regularnie w niedzielnych praktykach religijnych uczestniczy niecałe 50%. O ile większość z nas zna nazwisko swojego proboszcza, to ze zdefiniowaniem biskupa bywa już gorzej. Takie są wyniki badań, opublikowanych właśnie przez diecezję płocką, które przekazano dziennikarzom na oficjalnej konferencji w ostatni piątek.
Zleceniodawcą badań był biskup Piotr Libera, ordynariusz diecezji płockiej. Podczas roboczego spotkania w roku ubiegłym, w którym oprócz biskupa Libery wzięli także udział m.in.: ks. kanclerz Mirosław Milewski, Szczepan Bugaj, dyrektor płockiego Caritas, a także dwóch proboszczów (jeden z parafii miejskiej, jeden z wiejskiej), zdecydowano o zbadaniu postaw religijnych wiernych z diecezji płockiej. Prace badawcze przeprowadzone zostały na jesieni roku ubiegłego. Wywiadami objęto próbę badawczą liczącą 600 osób dorosłych. Kwestionariusze wywiadów przekazano do Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego.
W kwestionariuszu badawczym znalazło się 6 grup tematycznych zawierających 66 pytań dotyczących życia religijnego i społecznego w diecezji. Dotyczyły one przede wszystkim samej wiary i wiedzy religijnej, stosunku do religii i kościoła, wartości i postaw moralnych oraz integracji z diecezją, parafią i środowiskiem lokalnym.
– Cieszę się, że te badania zostały przeprowadzone – mówi ks. kanclerz Mirosław Milewski. – To znaczące, dobrze udokumentowane źródło wiedzy na temat religijności mieszkańców Mazowsza Północnego. Trzeba teraz dołożyć wszelkich starań, aby wnioski płynące z owych badań zostały należycie wykorzystane w życiu naszego Kościoła lokalnego, szczególnie w duszpasterstwie parafialnym. Dodam, że od ostatniego Synodu Diecezjalnego minęło w tych dniach 19 lat. W perspektywie widać potrzebę kolejnego Synodu. Badania religijności stanowią wręcz naturalne „podglebie” (przygotowanie) do tego ważnego wydarzenia eklezjalnego.
Ponad 90% wierzących
W diecezji płockiej 92,8% respondentów określiło się jako osoby wierzące, w tym 17,8% jako głęboko wierzące. Niewielkie odsetki zanotowano dla niezdecydowanych – 4,3%, obojętnych – 2,0% i niewierzących – 0,9%. Analizując oddzielnie populacje męską i żeńską, da się zauważyć, że kobiety (24%) częściej niż mężczyźni (11,1%) wskazywały na odpowiedź „głęboko wierzący”. Również wśród mężczyzn było więcej niezdecydowanych (6,6% do 2,2%) i obojętnych (3,5% do 0,6%). W strukturze stanu cywilnego można zauważyć, że najwyższe wskaźniki osób niewierzących uzyskują „żonaci – tylko ślub cywilny” – 26,7% oraz rozwiedzeni – 7,7%.
Poddając analizie wiek badanych, da się zauważyć, że osoby młode (do 25 lat) znacznie rzadziej niż pozostali wskazywały na odpowiedź „głęboko wierzący” – 3,4%, ale z drugiej strony najwyższy wskaźnik dla kategorii „wierzący” odnotowano właśnie dla tej grupy wieku – 85,2%. Dane pokazują także, że najwyższy wskaźnik dla wierzących (razem „wierzący” i „głęboko wierzący”) uzyskano dla respondentów z wykształceniem podstawowym i niższym – 96,1%.
Badani, którzy wskazywali jako miejscowość faktycznego zamieszkania „miasto 11-50 tys.”, charakteryzują się najwyższym wskaźnikiem dla kategorii „głęboko wierzący” – 22,2%, lecz zarazem najrzadziej wskazywali na odpowiedź „wierzący” – 67,9%.

Uczestnictwo w mszy
O ile deklaracje w sprawie wiary mają do pewnego stopnia charakter szacunkowy, o tyle bardziej miarodajne są wskaźniki odnoszące się do uczestnictwa w mszy św. niedzielnej.
Badania analizują tę kwestię w czterech kategoriach demograficznych: „wieś”, „miasto do 10 tys.”, „miasto od 11 do 50 tys.”, „miasto powyżej 100 tys.”. Uczestnictwo katolików w niedzielnej mszy w diecezji płockiej kształtuje się na podobnym poziomie we wszystkich czterech typach środowisk społecznych. Wyniki badań pokazują, że 47,7% wiernych chodzi do kościoła „w każdą niedzielę” bądź „prawie w każdą niedzielę”.
Podobnie jak w ogólnych deklaracjach na temat praktyk religijnych i w tym przypadku najmniej praktykującymi są mieszkańcy miast o średniej wielkości. Wskaźnik katolików niedzielnych, czyli uczęszczających przynajmniej raz w miesiącu na mszę, wynosi w skali całej diecezji 75,7%, w środowiskach wiejskich – 80,5%, w środowiskach małych miast – 72,1%, w środowiskach średnich miast – 65,1% i w Płocku – 71,3%. Pozostali badani to katolicy świąteczni (22,2%) lub w ogóle niepraktykujący (2,2%).
Diecezja płocka sytuuje się niezbyt wysoko wśród innych diecezji polskich badanych przez Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego SAC. Wskaźnik 47,7% jest niższy w: archidiecezji warszawskiej – 47,9%, archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej – 48,7%, archidiecezji łódzkiej – 52,9%, nie licząc takich diecezji jak: radomska – 67,6%, łomżyńska – 71,4%, tarnowska – 91,5%. Średnia praktykujących w skali całego kraju w roku 2002 wynosiła 65,2%.
„Generalnie z badania tej kwestii wynika, że regularne lub prawie regularne uczestnictwo w mszy niedzielnej jest, niezależnie od deklarowania wiary, niemal wyłącznie sprawą głęboko wierzących i wierzących” – czytamy w pracy zbiorowej „Postawy religijno – społeczne mieszkańców diecezji płockiej”, wydanej pod redakcją Lucjana Adamczuka i ks. Witolda Zdaniewicza. „Większość niezdecydowanych w sprawach wiary uczęszcza do kościoła kilka razy w roku, obojętni religijnie – tylko z okazji uroczystości religijnych, takich jak chrzest, ślub kościelny czy pogrzeb katolicki, niewierzący w ogóle nie uczęszczają na mszę. Deklarowana głęboka wiara nie zawsze łączy się z systematycznością w praktykach niedzielnych, a około 10% spośród tak wierzących uczęszcza do kościoła tylko w wielkie święta lub nawet – z różnych przyczyn – w ogóle nie uczestniczy w kulcie niedzielnym”.

Co wiemy o kościele
Ankietowanych badano również pod kątem ich wiedzy na temat roli Kościoła i jego instytucji w naszym życiu. Ponad połowa badanych (53%) określiła kościół katolicki jako „wspólnotę wiernych”. Na drugim miejscu znalazła się odpowiedź „instytucja święta z papieżem i duchowieństwem (20,3%), a na trzecim „instytucja strzegąca wiary i obyczajów” (18,3%). Dla 5,2% respondentów kościół jest „ogólnoświatową organizacją posiadającą również świeckie cele”.
Jeśli chodzi o personalną znajomość osób odpowiedzialnych za życie religijne, respondenci potrafili podać nazwisko proboszcza (67,5%), natomiast gorzej było ze znajomością nazwiska biskupa (44,3%).
– Czy wyniki tych badań są dla mnie zaskoczeniem? – zastanawia się kanclerz płockiej kurii. – Niektóre mnie zaskoczyły, inne nie. Na przykład, nie byłem zdziwiony wysokim odsetkiem deklaracji dotyczącej wiary czy deklaracji „kim jest dla mnie Jezus” etc. Zaskoczyła mnie za to relatywnie słaba znajomość sakramentów czy fakt, że jedynie co drugi ankietowany zachowuje piątkowy post. Jednak wszystkie uzyskane wyniki badań przyjmuję z optymizmem. W pewnych elementach oceniam je jako dobre czy bardzo dobre. Z drugiej strony są takie, które powinny być powodem do głębszego namysłu, a wręcz rachunku sumienia, zarówno dla duszpasterzy, jak i wiernych świeckich.
W badaniach poruszane były także inne religijne kwestie, których nie sposób opisać w jednym prasowym artykule. Pytano między innymi o słuchalność katolickich rozgłośni radiowych i oglądalność katolickich programów telewizyjnych. Pytania dotyczyły także różnych praktyk religijnych, takich chociażby jak spowiedź i komunia wielkanocna czy rodzinne rytuały religijne. Zadawano również pytania dotyczące nowych problemów moralnych: eutanazji, zapłodnienia in vitro, przeszczepiania narządów.
Tomasz Szatkowski
rednaczelny@tp.com.pl