Palmowa na Kurpiach

Najokazalej Niedzielę Palmową świętuje się we wsi Łyse na Kurpiach. To w tej miejscowości od 1969 roku organizowany jest konkurs na Wielkanocne Palmy. Średnia wysokość takiej konkursowej palmy wynosi 5 m. Rdzeniem kurpiowskiej palmy jest leszczynowy bądź sosnowy pręt, który oplata się roślinnością o zimozielonych listkach, np. gałązkami jałowca, borówki brusznicy, cisu lub bukszpanu. W dalszej kolejności zdobi się je wstążkami i bibułowymi kwiatami, które niekiedy całe rodziny zaczynają przygotowywać zaraz po rozpoczęciu Wielkiego Postu. Według kurpiowskiej tradycji wysokie palmy mają zapewnić wykonawcom długie życie, a dzieciom urodę i wysoki wzrost. Zatem nie dziwi, iż tradycja przygotowywania gigantycznych palm jest ciągle żywa.
Wiara w przesądy nie jest szczególnie wartościowa, niemniej przygotowanie wielkiej palmy pewnie nam nie zaszkodzi, a przy okazji może zainspiruje do upieczenia tradycyjnego, kurpiowskiego rejbaka.

 

Rejbak

Skład:

 2 kg ziemniaków;
250 g wędzonego boczku;
300 g kiełbasy;
2 jajka;
1 duża cebula;
2 łyżki mąki pszennej;
1 łyżka mąki ziemniaczanej;
1 łyżka oleju;
sól, pieprz, majeranek;
tłuszcz do wysmarowania blachy.

Wykonanie:
Ziemniaki obieramy i ścieramy na tarce (tak jak na placki ziemniaczane). Następnie przekładamy na sito i czekamy, aż masa odcieknie. W tym czasie kroimy boczek i kiełbasę w kostkę. Wędliny przesmażamy na łyżce oleju, aż się zrumienią. Obieramy cebulę i drobno siekamy. Cebulę dodajemy do wędlin, po czym chwilę razem smażymy, aż zmięknie. Do ziemniaków dodajemy jajka, wędliny z cebulą, mąkę pszenną i ziemniaczaną. Całość starannie mieszamy. Na koniec doprawiamy solą, pieprzem i majerankiem. Masę tę przekładamy do wysmarowanej tłuszczem formy. Rejbak wkładamy do piekarnika rozgrzanego do 180 st. C na ok. 2 godziny (jeśli użyjemy płaskiej formy, w której ciasto ziemniaczane ułoży się w placek o grubości ok. 3 cm, to czas pieczenia ulegnie skróceniu do ok. 1 godziny). Rejbak można serwować wraz z kwaśną śmietaną, bądź sosem czosnkowym.

Adam Chętnik był najzagorzalszym badaczem Kurpiowszczyzny. Choć kształcił się na kierunkach nauczycielskich, to – jak sam o sobie pisał – nie miał zamiaru tracić swoich dni jako belfer. Chciał zostać etnografem, co też konsekwentnie realizował. W 1927 roku w Nowogrodzie założył drugi w Polsce skansen, w którym zgromadził ponad 2.000 kurpiowskich eksponatów. Niestety podczas wojny uległ on całkowitemu zniszczeniu. Po wojnie z trudem był odbudowywany również przy udziale Chętnika. W 1936 roku Adam Chętnik opublikował książkę pt. „Pożywienie Kurpiów”, która dziesięć lat później stała się podstawą do przyznania mu stopnia doktora na Uniwersytecie Poznańskim. Chętnik całe życie poświęcił badaniu zwyczajów i tradycji Kurpi. Stąd jego osobą zainspirowani byli organizatorzy konkursu na palmy wielkanocne, kiedy zorientowali się, że tradycja ich przygotowywania powoli ginie. Dzisiaj dzięki konkursowi, Niedziela Palmowa w Łysem jest jedną z większych atrakcji turystycznych w Polsce.
dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia