Niczym makiem

Świat starożytnych Greków był zawiły, a dodatkowo komplikował się, gdy w grę wchodziła miłość i kobiety. To z miłości i żądzy dwóch bogiń: Afrodyty i Persefony do pięknego myśliwego Adonisa zrodziły się dwa śliczne i delikatne kwiaty. Problemem Adonisa nie były jedynie konkurujące o niego kobiety, ale i wściekły kochanek. To zazdrosny o Afrodytę bóg wojny Ares nasłał na niego rozjuszonego dzika, który go rozszarpał. Z jego krwi wyrosły anemony, czyli białe zawilce, zaś z łez Afrodyty opłakującej śmierć ukochanego – maki. Dla starożytnych kwiaty te były symbolem snu, odurzenia, obojętności i nieświadomości. Bowiem usypiające właściwości maku były znane ludziom od dawna, a ponieważ sen kojarzył się ze śmiercią, to też maki stały się jej symbolem. W słowiańskiej tradycji dzięki nasionom maku można było przekraczać granicę między życiem a śmiercią. Dlatego bardzo długo w krajach słowiańskich potrawy z dodatkiem maku spożywano podczas biesiad pogrzebowych (styp). Do dzisiaj zwyczaj ten utrzymał się na Ukrainie. Spożywana tam kutia jest znacznie uboższa od tej świątecznej (którą dzisiaj zaproponuję), gdyż stanowi jedynie mieszankę obtłuczonej pszenicy, maku i miodu. Na marginesie, nasiona maku chroniły też przed wizytami zmarłych i dlatego obsypywano nimi obejścia domostw w dniu św. Łucji i Bożego Narodzenia.

Kutia małopolska
Skład:

• 1 szklanka maku;
• 1 szklanka pszenicy do kutii;
• 1/2 szklanki miodu;
• 1/3 szklanka posiekanych orzechów włoskich;
• 1/3 szklanki rodzynek;
• 1/3 szklanki suszonej żurawiny.

Wykonanie:
Starannie płuczemy pszenicę i zalewamy na noc przegotowaną wodą. Następnego dnia gotujemy pszenicę, a gdy jest miękka, odcedzamy i pozostawiamy do ostygnięcia. Mak zalewamy wrzątkiem i pozostawiamy do napęcznienia na 2 godziny. Następnie mak odcedzamy i dwukrotnie przepuszczamy przez maszynkę. Rodzynki sparzamy i odcedzamy. Miód rozgrzewamy, mieszamy z mielonym makiem, orzechami, rodzynkami i żurawiną. Tuż przed podaniem kutii dodajemy do masy makowej ugotowaną pszenicę (dodana wcześniej w kontakcie z makiem twardnieje). Kutię serwujemy schłodzoną.

W chrześcijańskiej symbolice czerwone płatki maku symbolizują Krew Chrystusa, natomiast wnętrze kwiatu - przypominające krzyż - Jego Mękę. Jeszcze około 40 lat temu podawano dzieciom do ssania rozgotowane ziarna maku lekarskiego zawinięte w szmatkę. Wówczas stawały się spokojne i nie płakały. Zdarzają się przedstawienia Matki Bożej z Dzieciątkiem, na których Jezus w rączce trzyma sosulkę (tak w gwarze ludowej zwano ten makowy smoczek). Przykładem takiego przedstawienia jest Cudowny Obraz Matki Bożej Dębskiej w Dębem (wieś w powiecie kaliskim). Obraz ten to przykład gotyckiego malarstwa. Został ufundowany przez piętnastowiecznych właścicieli wsi Dębe. Najprawdopodobniej w podziękowaniu Matce Bożej za wstawiennictwo u Boga za łaskę powrotu do zdrowia jednego z ich synów Piotra lub Jana.

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia
fot. Piotr Chudzyński