Najwyższy czas na pierniki (przepis na wykwintny piernik)

W polskich domach od lat do adwentowych czynności, należy pieczenie pierników i pierniczków, które czekając na święta Bożego Narodzenia nabierają lepszego smaku. W dawnej Polsce wypiekano pierniki wytrawne, bez dodatku miodu, które podawano jako przekąskę do wina i wódki. Takie pierniki były też stosowane w celach leczniczych jako środek pobudzający apetyt i sprzyjający dobremu trawieniu. To z tego powodu najstarszy przepis na wypiek piernika znalazł się w poradniku medycznym „Compendium medicum auctum” Rudolfa Pollacza. Natomiast pierniki pieczone na święta były słodsze, dzięki większemu udziałowi miodu i cukru.

Piernik wykwintny
Skład:

• 550 g mąki pszennej;
• 5 jajek;
• 1 szklanka miodu;
• 1 szklanka cukru;
• 2 łyżki masła;
• 1/2 l śmietany kremówki;
• 2 łyżki mocnej kawy;
• 2 łyżki przyprawy do piernika;
• 1 łyżka sody oczyszczonej;
• 3 łyżki owoców z nalewki (np. wiśni, choć możemy zastąpić suszoną żurawiną);

warstwy do przełożenia i czekoladowa polewa

• 1/2 słoiczka śliwkowych powideł;
• 1 szklanka cukru;
• 1/4 szklanki gorącej wody;
• 1 szklanka zmielonych orzechów włoskich;
• 1 łyżka masła;
• 1/2 tabliczki gorzkiej czekolady;
• 1/2 tabliczki mlecznej czekolady;
• 2 łyżki posiekanych włoskich orzechów.

Wykonanie:
W rondelku podgrzewamy szklankę miodu, cukru, 2 łyżki masła i pół litra śmietany kremówki. Kiedy cukier się rozpuści, a mikstura ma jednolitą konsystencję, zdejmujemy rondel z ognia. Następnie dodajemy przyprawę do piernika i kawę. Do dużej miski przesypujemy mąkę. W dalszej kolejności wlewamy letnią miksturę miodową i rozpuszczoną w niewielkiej ilości wody sodę. Całość starannie mieszamy. Następnie dodajemy po jajku, stale mieszając ciasto. Na koniec dodajemy owoce z nalewki. Formę do pieczenia (28x18 cm) smarujemy tłuszczem i oprószamy mąką. Do tak przygotowanej wlewamy ciasto. Piernik pieczemy przez pół godziny w temperaturze 160 st. C, a następnie przez kolejne 10 minut w temp. 200 st. C. W czasie pieczenia piernika przygotowujemy masę orzechową. Ze szklanki cukru i gorącej wody gotujemy syrop (powinien być gęsty i ściekać z łyżki w formie nitki). Po osiągnięciu właściwej konsystencji syropu, ściągamy go z ognia i po lekkim przestudzeniu dodajemy zmielone orzechy, a po chwili masło. Ostudzony piernik przekrawamy na trzy części. Pierwszą część smarujemy powidłami, a drugą masą orzechową. W kąpieli wodnej roztapiamy kostki czekolady. Płynną czekoladą polewamy wierzch piernika i posypujemy pokrojonymi orzechami.
Zwyczaj pieczenia pierniczków na święta Bożego Narodzenia wiąże się z legendą o piekarzu Bartłomieju. Otóż, wspomniany Bartłomiej na dwa dni przed wigilią zszedł do swojej piwnicy, gdzie w ciemnym kącie odkrył zapomniane ciasto piernikowe. Natchniony atmosferą zbliżających się świąt upiekł z tego ciasta 611 pierniczków, które zawiesił na choince ustawionej przed swoim warsztatem i zaprosił dzieci, aby częstowały się nimi. Podobno tak narodziła się tradycja wypieku świątecznych pierniczków i obdarowywania nimi bliskich.

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia
fot. Piotr Chudzyński