Spotkanie z kulturą turecką. Zaprosiła Mediateka "eMka" Książnicy Płockiej i ORLEN

Mediateka „eMka” Książnicy Płockiej zaprosiła wczoraj na pierwsze z cyklu „Spotkań z kulturą”. Są to organizowane przy współpracy z ORLEN-em wydarzenia, mające na celu przybliżenie płocczanom kultury państw, z których pochodzą pracownicy zatrudnieni przy budowie Kompleksu Olefiny III. Podczas spotkania z prof. Agnieszką Aysen Kaim dowiedzieliśmy się wielu ciekawych rzeczy o Turcji – kraju, który często wybierany jest jako cel wakacyjnych podróży. Jak się okazuje, polsko-tureckie koligacje nie są czymś nowym i niezwykłym. Wszak sam Adam Mickiewicz spędził w Stambule ostatnie chwile swojego życia.

Jako wieloletni miłośnik tureckiej kultury i języka z nieskrywanym entuzjazmem wybrałam się na spotkanie do „eMki”. Zanim jednak do niej trafiłam, spotkała mnie duża nieprzyjemność, a mianowicie lektura komentarzy pod tekstem zapowiadającym owo spotkanie na facebookowym profilu jednego z portali internetowych. Ilość hejtu skierowana pod adresem zagranicznych pracowników, organizatorów spotkania i ogólnie całej idei przybliżania kultur państw, z których do Płocka przyjeżdżają pracownicy budujący Olefiny, wywołała we mnie złość, a następnie ogromny smutek – z różnych powodów.

Przede wszystkim nie rozumiem, dlaczego tak wielu osobom nie spodobał się, delikatnie mówiąc, pomysł pokazania mieszkańcom naszego miasta obcych kultur. Czy zadecydował dość prowokacyjnie pokazany w kontekście spotkania meczet, czy też mało kto zrozumiał cel całego cyklu „Spotkań z kulturą”. Nie chce się nawet wspominać o tym, ile w ludziach jest nieposkromionego jadu… Sama nie byłabym w stanie napisać (i podpisać własnym nazwiskiem), że nie życzę sobie oglądania obcych twarzy w sklepie, albo że ludzie, którzy przyjechali tu legalnie pracować, mają wracać do siebie. Prawdopodobnie to moje niezrozumienie wynika z opuszczenia bańki, w której Turcję się po prostu lubi (przy pełnej świadomości, że nie jest to państwo kryształowego narodu), ciekawość świata jest czymś naturalnym, a ludzie są ludźmi – bez względu na pochodzenie. Tak czy inaczej, z uprzedzeniami nie da się, niestety, wygrać, choć oczywiście zawsze warto podejmować próby.

Turcja – miejsce wielu kontrastów i paradoksów

Nie byłabym sobą, gdybym nie zaczęła od ironicznego spostrzeżenia, iż spotkanie z kulturą turecką w „eMce” zawiodło moje oczekiwania, ponieważ nie wspomniano na nim o korzyściach płynących z bicia żony czy planach zbudowania w Płocku co najmniej kilku meczetów, bo przecież „oni” wszyscy przyjechali do nas dokładnie z takim zamiarem. To nic, że większość swojego pobytu tutaj spędzają na placu budowy, ciężko pracując, zamiast zajmować się islamizacją Płocka.

A już całkowicie serio trzeba przyznać, że premierowe „Spotkanie z kulturą”, podczas którego wysłuchaliśmy wykładu prof. Agnieszki Aysen Kaim, było naprawdę cenną lekcją. Szkoda, że nie dotarli na nią hejterzy z Facebooka. Dowiedzieliby się np. tego, że dzisiejsza Turcja to kraj, w którym od dawna koegzystują ze sobą dwie kultury: europejska i azjatycka. Że Turcy uwielbiają targowanie się, długie rozmowy prowadzone przy herbacie czy kawie i… koty. I że tamtejsza kuchnia to bynajmniej nie kebab, który zresztą w kraju nad Bosforem nie występuje w znanej nam ze streetfoodowych budek formie (samo słowo „kebap” oznacza „pieczony”, jest zatem nie nazwą dania, lecz określeniem sposobu jego przyrządzenia).

Prof. Agnieszka Kaim ujęła słuchaczy nie tylko barwną opowieścią o Turcji, lecz także charyzmą i poczuciem humoru, dzięki którym jej wykładu słuchało się niczym opowieści Szeherezady. Turkolożka i orientalistka rozpoczęła od legendy o Kara Hanie, będącej historią pierwszego buntu człowieka na ziemi. Następnie wymieniła kilka znaczących faktów z dziejów Imperium Osmańskiego / dzisiejszej Turcji, próbując wyjaśnić słuchaczom, w czym tkwi magia tego kraju, której ulegali także Polacy, m.in. nasz wieszcz narodowy. Adam Mickiewicz spędził ostatnie chwile życia w Stambule. Miasto nad Bosforem zafascynowało go ponoć do tego stopnia, iż mówiono o nim, że „całkiem sturczał”. Wiele było o wyjątkowej tureckiej literaturze i poezji, której fragmenty odczytali pochodzący z Turcji pracownicy budowy Olefin. Usłyszeliśmy też piosenkę w wykonaniu ikony tureckiej muzyki rozrywkowej – Sezen Aksu, która jest niczym Maryla Rodowicz dla Polaków – postacią będącą na scenie od dekad.

Kapelusz zamiast fezu

Bardzo ciekawym wątkiem były reformy Mustafy Kemala Ataturka, ojca nowoczesnej Turcji. Przekształcił on w 1924 r. Imperium Osmańskie w nowoczesne i świeckie państwo narodowe – Republikę Turcji. Jego reformy były rewolucyjne – Turcy musieli zamienić tradycyjny strój i fez (charakterystyczną czerwoną czapkę z frędzlem, przypominającą kształtem doniczkę) na garnitur i kapelusz, Turczynki zaś mogły zacząć nosić stroje odbiegające od narzucanych przez islam norm. Ogromną rewolucją była zamiana alfabetu arabskiego na łaciński. Brak poddania się tym radykalnym, zmierzającym w kierunku europeizacji zmianom groził surowymi karami. Co ciekawe, do dziś państwo tureckie jest świeckie, co znajduje swoje potwierdzenie w konstytucji tego kraju. Np. ślub religijny nie ma w Turcji mocy prawnej, tak jak ma to miejsce w Polsce.

Oczywiście nie zabrakło wzmianki o „Wspaniałym stuleciu”, czyli serialu o losach sułtana Sulejmana i sułtanki jego serca – Hurrem. Za sprawą tej przełomowej dla tureckiego przemysłu serialowego produkcji Polacy zaczęli interesować się historią Turcji bardziej niż kiedykolwiek, a potem również oglądać inne seriale znad Bosforu, których zresztą zaczęło przybywać w polskiej telewizji.

Dowiedzieliśmy się też m.in., że kultura turecka to kultura biesiadowania, wspólnego zasiadania do stołu, picia gorącej herbaty (albo kawy – koniecznie po turecku, czyli gotowanej w cezve – miedzianym tygielku, bez mleka) i prowadzenia przy niej długich rozmów, a także kultura targowania się podczas zakupów na tradycyjnych bazarach. I wielu innych rzeczy, o których nie sposób napisać w tak krótkim tekście. Bo i sam wykład mógłby trwać wiele godzin – tak fascynująca jest Turcja, że można o niej rozmawiać bez przerwy.

Organizatorzy cyklu – Książnica Płocka (Mediateka "eMka") i ORLEN – już teraz zapraszają na kolejne „Spotkania z kulturą”. Ich tematem będą Hiszpania i Korea Południowa.