Marzanna

Czas najwyższy utopić Marzannę, choćby w pobliskiej kałuży. Tradycja jej topienia była rozpowszechniona również w innych krajach Europy. Przyjmuje się nawet, że do Polski przywędrowała przez Czechy z Niemiec w XI wieku. Stosunkowo szybko stała się zwyczajem „starodawnym”. Bowiem już w XV wieku tak o nim pisał w swoich kronikach Jan Długosz. Symbolika jego była dość jednoznaczna, utopienie kukły miało za zadanie unicestwić siły zła, które trzymały życie na uwięzi. W okresie międzywojennym ten stary zwyczaj w Polsce rozpowszechnił się wśród młodzieży szkolnej i najczęściej wiązał się z pierwszym dniem wiosny. Obecnie tradycję tę głównie kultywują przedszkolaki. Jednak jeśli chcielibyśmy za wszelką cenę coś topić z okazji nadciągającej wiosny, to najlepiej ciasto drożdżowe przygotowując śląski „Topielec”.

„Topielec”

Skład:

4 szklanki mąki;
10 dag drożdży;
1 szklanka mleka;
4 jajka;
kostka margaryny (lub masła, ale uwaga musi to być 250 g);
1,5 szklanki cukru pudru;
szczypta soli.

Wykonanie:
W szklance mleka rozpuszczamy drożdże wraz z łyżką cukru. Jajka ucieramy z solą, następnie dodajemy do nich wyrośnięty rozczyn oraz mąkę. Wyrabiamy ciasto drewnianą łyżką tak długo, aż zacznie odchodzić od niej ciasto, wówczas dodajemy rozpuszczoną, letnią margarynę. Zagniatamy ciasto i w formie kuli wkładamy do garnka z zimną wodą. Garnek musi być na tyle duży, aby woda je przykryła. Gdy ciasto wypłynie osuszamy je i ponownie wyrabiamy tylko, że teraz dodajemy jeszcze cukier. Dobrze wyrobione wkładamy do natłuszczonej formy i pieczemy w nagrzanym do 200 st. C piekarniku około 40 minut. Jeśli chcemy, aby ciasto było bardziej wykwintne to należy do niego dodać rodzynki i posypać je kruszonką.


Tak się jakoś składa, że naszym przodkom zło kojarzyło się najczęściej z postacią kobiecą. Stąd Marzanna jest kukłą kobiecą, choć z rzadka przybiera postać męską. Taką postać ma przykładowo na Śląsku (zwą ją marzeniok) i w Wielkopolsce. Prawdopodobnie jest to ślad wpływów niemieckich, gdzie kukła symbolizująca śmierć była mężczyzną. Przy czym w regionach tych topiono też żeńską Marzannę, ale należało to do zadań dziewcząt, podczas gdy tę męską topili chłopcy. Topienie Marzanny łączy się z oczyszczającą rolą wody. Rzadziej występuje palenie tej kukły. Choć i w tym przypadku ogień ma moc oczyszczającą, niszczącą wszelkie zło. Uczestnicząc w rytuale topienia Marzanny należało pamiętać o pewnych zakazach, nawet wówczas, gdy uważało się go tylko za zabawę. Lepiej więc nie ryzykować i nie dotykać pływającej w wodzie kukły, bo uschnie ręka, a z miejsca obrzędu należy odejść nie oglądając się za siebie, bo można się rozchorować. Najgorzej jest jednak potknąć się lub upaść w drodze powrotnej, bo oznacza to śmierć w ciągu roku. Marzanna sporadycznie przyjmowała też konkretną postać np. nielubianego polityka. W końcu XIX wieku w okolicy Tarnobrzegu natomiast była pijakiem. Prawdopodobnie był to ślad intensywnie prowadzonej na tym terenie przez Kościół akcji zwalczania pijaństwa.
Tekst i stylizacja Izabela Chudzyńska