Laj, laj

„Ten Lajkonik, nasz Lajkonik, po Krakowie ciągle goni,
Lajkoniku laj, laj, poprzez cały kraj.”
Znana z czasów edukacji przedszkolnej piosenka sprawiła, że trudno odnaleźć kogoś, kto nie wiedziałby, że to w Krakowie harcuje Lajkonik. Lajkonik, inaczej konik zwierzyniecki, wraz ze swoim orszakiem pojawia się na ulicach tego miasta tylko raz w roku, w oktawę Bożego Ciała. W południe wyrusza spod klasztoru Panien Norbertanek na Zwierzyńcu (dzisiaj dzielnica Krakowa, dawniej podkrakowska wieś). Następnie przemieszcza się na ulicę Franciszkańską, pod pałac biskupi, gdzie chwilę tańczy, a chorąży z jego orszaku trzykrotnie, aż do ziemi pokłonem chorągwi oddaje cześć biskupowi. Kolejnym punktem wędrówki jest Rynek Główny, gdzie od władz miejskich odbiera haracz i wypija kielich wina za pomyślność miasta i jego mieszkańców. Tam też Lajkonik harcując wnika w tłum, w którym wypchaną sierścią buławą rozdaje lekkie ciosy na prawo i lewo, które przyjmowane są z zadowoleniem, gdyż podobno wróżą szczęście. Z tego wynika, że człowiek potrafi być wdzięczny również za pobicie, trzeba mu to tylko dobrze wytłumaczyć.

Sernik krakowski
(przepis pochodzi z lat 60. XX wieku, ciasto jest dekorowane w dawnym stylu – konfiturą)

Skład:
ciasto

15 dag mąki;
5 łyżek cukru pudru;
12 dag masła;
1 jajko;
2 łyżeczki proszku do pieczenia;

masa serowa

30 dag sera na sernik;
20 dag cukru;
1 opakowanie cukru waniliowego;
2 jajka;
10 dag rodzynek;
5 łyżek mąki ziemniaczanej;
3 łyżki kwaśnej śmietany;
szczypta soli;
konfitura z wiśni do dekoracji ciasta.

Wykonanie:
W celu przygotowania ciasta ucieramy jajko z cukrem na puszystą masę. Na stolnicę przesypujemy mąkę, którą siekamy razem z masłem. Następnie dodajemy proszek do pieczenia i utarte z cukrem jajko. Zagniatamy całość w elastyczne ciasto. 2/3 ciasta rozwałkowujemy i wykładamy nim dno i boki uprzednio natłuszczonej tortownicy (śr. 23 cm). Pozostałe ciasto odkładamy w chłodne miejsce, gdyż później wykorzystamy je do przygotowania ozdobnej kratki na wierzchu sernika. W dalszej kolejności przystępujemy do przygotowania masy serowej. Oddzielamy żółtka od białek. Białka ubijamy na sztywną pianę ze szczyptą soli. Żółtka ucieramy z cukrem i cukrem waniliowym na puszystą masę, do której dodajemy po łyżce ser. Następnie dodajemy 4 łyżki mąki ziemniaczanej i 3 łyżki śmietany. Masę serową łączymy z ubitą pianą z białek. Rodzynki oprószamy mąką ziemniaczaną i dodajemy do serowej masy. Masę serową przekładamy do tortownicy wyłożonej ciastem. Odłożony kawałek ciasta rozwałkowujemy i tniemy na wąskie paski. Z pasków tych, na wierzchu sernika, układamy ozdobną kratkę. Ciasto pieczemy przez ok. 50 minut w temperaturze 180 st. C. Ostudzone ciasto dekorujemy wiśniową konfiturą.

Lajkonikowy pochód wiązany jest z udziałem w procesjach Bożego Ciała bractwa włóczków. Bractwo swoją siedzibę miało we wsi Zwierzyniec. Włóczkowie zajmowali się spławianiem drewna Wisłą. Według legendy mieli w zamierzchłych czasach odeprzeć atak Tatarów. Po tym zajściu najdzielniejszy z nich wjechał do Krakowa na koniu, ubrany w zdobyczny tatarski strój. Wydarzenie to mieli corocznie upamiętniać Pochodem Lajkonika. Dzisiaj rolę dawnych włóczków w lajkonikowej zabawie przejęli pracownicy Wodociągów Miejskich.

dr Izabela Chudzyńska
etnolog, antropolog jedzenia