Zaproszenie na wystawę

W procesie poznawania najdawniejszych dziejów człowieka znaczenie zabytków archeologicznych jest trudne do przecenienia. W odniesieniu do epok, w których nie znano pisma są one praktycznie jedynym źródłem wiedzy o przeszłości, natomiast w przypadku kultur dysponujących już własną historią „pisaną” ich zadanie polega na oświetleniu różnych aspektów codziennego bytowania naszych przodków, do czego autorzy dawnych kronik i innych przekazów pisanych najczęściej nie przywiązywali większej wagi.
Znaleziska archeologiczne docierają do rąk badaczy w rozmaity sposób. Najbardziej pożądany efekt naukowy zapewnia przeprowadzenie regularnych badań wykopaliskowych całego stanowiska. Dzięki fachowej eksploracji warstw kulturowych pozyskujemy nie tylko same zabytki ruchome, ale przede wszystkim – dane na temat kontekstu fizjograficznego i kulturowego ich występowania. Od 1963 r., tj. od chwili zatrudnienia pierwszego dyplomowanego archeologa, Muzeum Mazowieckie zrealizowało badania na większą skalę na terenie 12 stanowisk archeologicznych w powiatach płockim, płońskim i sierpeckim. Większość z nich to obiekty z czasów budowy państwa polskiego, czyli okresu tyleż ważnego w naszych dziejach, co słabo udokumentowanego w źródłach pisanych. Uzyskane materiały rzucają światło na problem genezy i rozwoju przestrzennego stołecznego na wczesnośredniowiecznym Mazowszu ośrodka grodowego w Płocku, na stosunki osadnicze i etniczne ziem nad środkową Wisłą w X – XIII w., kontakty handlowe i kulturalne z krajami ościennymi, kulturę materialną i, w mniejszym zakresie, duchową mieszkańców Mazowsza za pierwszych Piastów. Szeroki wybór tych znalezisk znajduje się na naszej wystawie. Wykopano je na cmentarzyskach w Płocku-Podolszycach, Robertowie, Podgórzu-Parcelach, Małachowie oraz na terenie osad w Gozdowie, Płocku-Radziwiu, Płocku-Podolszycach i na Starym Mieście w Płocku. Do najciekawszych zabytków z okresu średniowiecza zaliczyć trzeba srebrną biżuterię i okaz jednosiecznej broni białej z Podolszyc, miecze wyłowione z Wisły w 1914 r. oraz skrzypce i naczynia drewniane odkryte na płockim Starym Rynku.
Wśród stanowisk starożytnych na szczególną uwagę zasługuje cmentarzysko ciałopalne z II w. p. n. e. – IV w. n. e. w Dzierzążni Nowej pod Płońskiem. Znaleziono tam m.in. ok. 100 w całości zachowanych naczyń glinianych, miecze w żelaznych pochwach, ostrogi, umba (okucia tarczy), fibule, nożyce, szczypce, osełki, kamienie żarnowe, fragmenty naczyń szklanych. Zespół ten dobrze ilustruje zjawisko zróżnicowania majątkowego i społecznego na północnym Mazowszu u schyłku pradziejów
Do zbiorów muzealnych nierzadko trafiają też zabytki przypadkowo odkrywane podczas różnych robót ziemnych. W przypadku dokonania takiego odkrycia o losie wykopaliska decyduje świadomość i odpowiedzialność przypadkowego znalazcy. Właściwą postawą jest powiadomienie o fakcie natrafienia na obiekt archeologiczny służby konserwatorskiej lub archeologów zatrudnionych w innych instytucjach, przykładowo w muzeach. Jak bowiem stanowi zapis ustawy o ochronie dóbr kultury obiekty takie są własnością Skarbu Państwa. Wiele z nich wzbogaciło w minionych latach zbiory płockiego Muzeum Mazowieckiego. Znajdują się wśród nich szczątki mamutów, rogowy harpun sprzed 12 000 lat z Rękawczyna pod Gozdowem, kamienne topory i krzemienne siekiery z młodszej epoki kamienia, siekierka brązowa sprzed ponad 3 000 lat z Milewka pod Sierpcem, unikalny na Mazowszu, wyorany podczas prac polowych w Suchodołach pod Krośniewicami, skarb ozdób brązowych z VII – VI w. p. n. e., ozdoby wczesnośredniowieczne z cmentarzyska zalanego przez wody Wisły w Nowym Duninowie, efektowne kafle piecowe z XVII w. z Gostynina oraz bardzo wiele innych interesujących znalezisk.
Wiele jeszcze tajemnic przeszłości skrywa ziemia mazowiecka. Archeolodzy zatrudnieni w Muzeum Mazowieckim, nawiązując do osiągnięć swych starszych kolegów, wybitnych płockich badaczy-amatorów (Franciszek Tarczyński, Aleksander Maciesza, Kazimierz Gelinek), pragną nadal aktywnie uczestniczyć w odkrywaniu reliktów dawnych kultur oraz w popularyzowaniu wiedzy o naszej historii. W dzisiejszym świecie, w którym z coraz większą siłą uwidacznia się zjawisko ekonomicznej i kulturowej globalizacji, potrzebna jest szczególna troska o zachowanie dziedzictwa narodowego oraz wszelkich godnych zapamiętania lokalnych tradycji historycznych i kulturalnych. Nasze muzeum chce w tym dziele nadal aktywnie uczestniczyć, podejmując wartościowe przedsięwzięcia naukowe, wystawiennicze i popularyzatorskie. Bylibyśmy szczęśliwi, gdyby wystawa „Wydobyte z ziemi”, która będzie prezentowana w spichlerzu co najmniej do końca roku, do tego się przyczyniła.
Tomasz Kordala