Z Płocka i dla Płocka. GALERIA PŁOCCZAN XX WIEKU. Koniecznie trzeba ją zobaczyć

Ekspozycja „Z Płocka i dla Płocka. Galeria Płocczan XX wieku” prezentuje sylwetki znakomitych, wywodzących się z Płocka lub związanych z miastem postaci. Została otwarta w listopadzie 2021 roku w oddziale Muzeum Mazowieckiego przy ulicy Kolegialnej 6. Dzięki programowi Samorządu Województwa Mazowieckiego „Kulturalna szkoła na Mazowszu” uczniowie mazowieckich szkół mogą zwiedzać wystawę i Muzeum za symboliczną złotówkę. 

– Na ekspozycji stałej przedstawiliśmy dotąd biografie ponad 30 osób. Dokonania innych, nie mniej zasłużonych, zostaną umieszczone w infokioskach. Cieszę się, że mogliśmy zrealizować tak ważną, tworzącą tożsamość miasta wystawę i mam nadzieję, że ci, którzy przychodzą na art déco – ekspozycję, którą jest zdecydowanie najczęściej odwiedzana, zatrzymają się przy ciekawej Galerii Płocczan – podkreśla dyrektor MMP, Leonard Sobieraj. 
Urodzona w Płocku w 1908 roku artystka Hanna Główczewska rodzinnemu miastu podarowała kompozycję mozaikową na głównej ścianie restauracji Petropol, a stolicy  – tarczę zegara – kuranta ułożoną ze 160 000 płytek mozaiki szkliwionej, na rogu ulic Marszałkowskiej i Wilczej. 
W latach 1932-1937 studiowała historię sztuki na Uniwersytecie Warszawskim u prof. Z. Batowskiego, następnie przez rok etnografię. Jeszcze przed wojną poślubiła znanego płockiego architekta i działacza endeckiego Józefa Główczewskiego. W czasie okupacji z ramienia opieki społecznej prowadziła ogniska dziecięce na Powiślu. 
W latach 50. Hanna Główczewska rozpoczęła współpracę z Zakładami Ceramicznymi Kadyny oraz Fabryką Fajansu we Włocławku. Wśród jej prac przeważa ceramika użytkowa – wazony i misy o mocnych barwach, często wykonane w ulubionej rudo-szarej tonacji. 
Hanna Główczewska zmarła 1 VI 1980 roku. Większość jej spuścizny, ogółem ponad 400 obiektów, trafiło w 1999 roku do muzeum w Łęczycy. W zbiorach Muzeum Mazowieckiego znajdują się pojedyncze przykłady jej twórczości. 
Postać Wacława Milke (1914-2008) znana jest wielu pokoleniom płocczan. Założyciel Harcerskiego Zespołu Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka” w latach 90. zainicjował obchody święta miasta – Dni Historii Płocka – i współtworzył programy kolejnych jego edycji. Był także pomysłodawcą organizowanego od 1990 roku corocznego spotkania maturzystów pod Dzwonem Pokoju na Placu 13 straconych. 
Wacław Milke urodził się 14 IV 1914 roku w Wyszogrodzie. W 1921 r. rozpoczął naukę w szkole powszechnej. W wieku 12 lat wstąpił do harcerstwa. Ze względu na trudną sytuację materialną rodziny wcześnie rozpoczął pracę zawodową w Sądzie Grodzkim, najpierw w rodzinnym Wyszogrodzie, potem w nieodległym Gąbinie. Po wybuchu II wojny światowej wraz z sądem został ewakuowany do Garwolina, skąd powrócił pod koniec września. Mimo zagrożenia aresztowaniem włączył się w działalność konspiracyjną. W nocy z 13 na 14 IV 1940 został zatrzymany przez gestapo. Następnie wywieziony do obozu przejściowego w Szczyglinie, później obozu koncentracyjnego w Dachau i Mauthausen-Gusen. Uczestnicząc w obozowym ruchu oporu niósł pomoc potrzebującym. Współorganizował potajemne uroczystości i msze święte, przenosił żywność z obozowej kuchni i magazynów, by wspomagać głodnych. W Gusen nazywano go „apostołem chleba”. 
W listopadzie 1946 roku Wacław Milke powołał do życia Harcerską Drużynę Artystyczną złożoną z członków kręgu starszoharcerskiego, który dopiero co zawiązał się w płockiej Małachowiance. Niewielka początkowo grupa z roku na rok rozrastała się, stając się znanym w kraju i poza jego granicami Harcerskim Zespołem Pieśni i Tańca „Dzieci Płocka”. Wacław Milke przez ponad pół wieku pełnił funkcję kierownika zespołu. Poświęcił życie pokoleniom młodych płocczan, przekazując im idee i wartości harcerskie, miłość do kultury ludowej i patriotyzm.
Alina Rebinder (1909-1942) z zawodu nie była pedagogiem, niemniej kierowana przez nią Prywatna Szkoła św. Seweryna przeszła do historii płockiej oświaty. 
Alina Rebinder pochodziła z Żytomierza (dziś partnerskiego miasta Płocka). Od dzieciństwa miała poważne problemy ze zdrowiem, poruszała się o kulach. Około 1930 r. wraz z matką zamieszkała w Płocku. Tu znalazła pracę w kurii diecezjalnej. Po wybuchu wojny, gdy zamknięto polskie szkoły, proboszcz kościoła św. Bartłomieja ks. Seweryn Wyczałkowski powierzył jej przygotowanie dzieci do I Komunii św. Był to tylko pretekst, dzięki któremu od 1940 r. przez kolejne dwa lata Alina Rebinder prowadziła we własnym mieszkaniu tajne nauczanie.
Brak leków i odpowiedniej opieki lekarskiej spowodowały, że Alina Rebinder odeszła w wieku zaledwie 32 lat. Na cmentarz w Radziwiu odprowadzili ją uczniowie i rodzice. Do dnia dzisiejszego zachowały się świadectwa wystawiane przez kierowniczkę Prywatnej Szkoły św. Seweryna i fotografie grup uczniów wraz z nauczycielką. W 1984 r. na ścianie budynku przy Starym Rynku 20 zawisła tablica pamiątkowa, którą ufundowali dawni wychowankowie. 
W Galerii Płocczan XX wieku znalazły się biogramy 33 wyjątkowych postaci. Aktualnie Muzeum Mazowieckie przygotowuje obszerny katalog, dokumentujący ekspozycję.

Lena Szatkowska

Fot. GALERIA PŁOCCZAN XX WIEKU, T. Krasuski